Nie dla zniżek na przejazdy kolejowe dla studentów i doktorantów spoza UE

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie planuje rozszerzać katalogu osób uprawnionych do ulgowych przejazdów o studentów i doktorantów legitymujących się dokumentami innymi niż polska legitymacja, w tym dokumentami wydawanymi przez zagraniczne uczelnie. Uprawnienie do ulgi 51 proc. na przejazdy środkami publicznego transportu zbiorowego przysługuje studentom do ukończenia 26. roku życia oraz doktorantom do ukończenia 35. roku życia.

Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich otrzymuje wnioski i skargi dotyczące nieobjęcia zniżką 51 proc. na przejazdy kolejowe (w pociągach osobowych, pospiesznych i ekspresowych, na podstawie biletów jednorazowych) określonej grupy studentów zagranicznych i doktorantów, niemających legitymacji studenckiej wystawionej przez polską uczelnię. Problem był już analizowany kilkukrotnie, a istotna zmiana przepisów nastąpiła w 2015 r. Uwzględniła uprawnienie do zniżki 51 proc. na przejazdy kolejowe studentom – obywatelom polskim studiującym za granicą oraz studentom - obywatelom UE studiującym w Polsce bądź w innym kraju.

Od tej pory dokumentem uprawniającym do uzyskania zniżki jest legitymacja studencka wydana przez polską szkołę wyższą albo międzynarodowa legitymacja studencka (ISIC) wraz z okazaniem dowodu osobistego lub innego dokumentu umożliwiającego stwierdzenie tożsamości i wieku osoby uprawnionej. Dokumentem uprawniającym do uzyskania zniżki przez obywatela Unii Europejskiej jest zaś jedna z ww. legitymacji wraz z dokumentem potwierdzającym prawo stałego pobytu w Polsce.

Mimo zmiany przepisów RPO w dalszym ciągu wskazuje na konieczność uwzględnienia zniżki 51 proc. na przejazdy kolejowe także dla studentów - obywateli państw spoza UE oraz doktorantów z dokumentami innymi niż legitymacja polskiej uczelni. Rzecznik praw obywatelskich nie pierwszy już raz zwrócił się do Ministerstwa Infrastruktury o przeanalizowanie problemu, mając świadomość, że uwzględnienie zniżek na przejazdy kolejowe rodzi koszty z budżetu. Zdaniem rzecznika, rozwiązaniem kompromisowym i bezpiecznym byłoby uzależnienie udzielenia zniżki od okazania legitymacji ISIC oraz właściwego dokumentu, z którego wynika wiek osoby, bowiem na podstawie legitymacji ISIC nie można odróżnić doktoranta od studenta będącego w danym wieku. Poza tym w przypadku doktorantów nie ma odpowiedniej międzynarodowej legitymacji doktoranta, która mogłaby poświadczać status osoby odbywającej studia doktoranckie za granicą.

Czytaj też w LEX: Kariery akademickie kobiet, czyli o współczesnych wyzwaniach w szkolnictwie wyższym >

Sprawa innego resortu

Pod koniec ubiegłego roku Ministerstwo Infrastruktury poinformowało rzecznika, że tworzenie bądź zmiana systemu wsparcia o charakterze socjalnym na rzecz studentów czy doktorantów, w tym systemu zachęt do dalszego kształcenia nie stanowi elementu polityki transportowej, a tym samym pozostaje poza właściwością resortu infrastruktury. - Wszelkie zmiany dotyczące zakresu uprawnień studentów i doktorantów do ustawowych ulg przejazdowych i dokumentów poświadczających te uprawnienia będą w gestii resortu nauki i szkolnictwa wyższego – zwróciło uwagę ministerstwo.

Na marginesie rzecznik praw obywatelskich został poinformowany, że ministerstwo pracuje nad kompleksową, kilkuetapową zmianą systemu uprawnień do ustawowych ulg przejazdowych. Zdaniem resortu, należy uprościć rozbudowany aktualnie system obejmujący dziewięć różnych wymiarów procentowych ulg, kilkanaście grup społecznych (których zakres uprawnień często jest uzależniony od rodzaju komunikacji) posługujących się kilkudziesięcioma różnymi dokumentami i umożliwić przynajmniej częściową integrację taryfowo-biletową. Z odpowiedzi datowanej na 11 grudnia 2025 r. wynika, że ministerstwo planuje kompleksowe ujęcie wszystkich uprawnień do ulg ustawowych w jednym akcie prawnym.

Czytaj też w LEX: Odpowiedzialność karna za pisanie prac dyplomowych na zlecenie i za posługiwanie się nimi >

Ulgowe bilety to kolejne koszty

Z kolei resort nauki i szkolnictwa wyższego, odnosząc się do postulatu ewentualnego rozszerzenia uprawnień do ulg ustawowych, wyjaśnił, że nie planuje obecnie prac legislacyjnych zmierzających do rozszerzenia katalogu osób uprawnionych do ulg. W szczególności nie przewiduje objęcia wskazanym uprawnieniem osób legitymujących się dokumentami innymi niż polska legitymacja, w tym dokumentami wydawanymi przez zagraniczne uczelnie. - Przyjęcie takiego rozwiązania byłoby utrudnione ze względu na brak jednolitych wzorów legitymacji oraz występujące między nimi różnice dotyczące formy, języka i stosowanego alfabetu, co znacząco komplikowałoby proces weryfikacji ich autentyczności i ważności – czytamy w odpowiedzi.

Ministerstwo przypomniało rzecznikowi, że rolą resortu nauki nie jest rozstrzyganie o zasadności przyznawania uprawnień do ulgowych przejazdów kolejnym grupom beneficjentów. Biorąc pod uwagę, że system ulg ustawowych stanowi istotny element polityki społecznej państwa mający bezpośrednie przełożenie na wydatki budżetu państwa, każda zmiana ułatwiająca dostęp do ulg (rozszerzająca katalog dokumentów lub grupę osób uprawnionych) prowadzi jedocześnie do zwiększenia liczby beneficjentów oraz wzrostu obciążeń finansowych budżetu państwa. – Ewentualne zmiany wiązałyby się z koniecznością zapewnienia dodatkowych środków finansowych, w tym rekompensaty utraconych przychodów przewoźników, co pozostaje w kompetencji właściwych organów odpowiedzialnych za finanse publiczne. Decyzje w tym zakresie wymagają współdziałania kilku resortów, w szczególności właściwych do spraw transportu oraz finansów publicznych, i mają charakter systemowy oraz polityczny – podsumował podsekretarz stanu w MNiSW w odpowiedzi z 25 czerwca br.