Prawo studentów do pomocy materialnej ma charakter powszechny, a jedną z form pomocy materialnej jest stypendium rektora. Przyznanie, a także odmowa przyznania świadczenia odbywa się w formie decyzji administracyjnej. Na wniosek właściwego organu samorządu studenckiego stypendium rektora, jak i pozostałe świadczenia pomocy materialnej mogą być przyznawane przez komisję stypendialną, a wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wówczas będą rozpatrywane przez odwoławczą komisję stypendialną. Nie ma tutaj mowy o upoważnieniu do działania w imieniu rektora – to przykład przekazania uprawnień, bowiem komisje stypendialne są fakultatywnym tworem szczególnym. Mimo tego rektor zachowuje uprawnienia nadzorcze i w drodze decyzji administracyjnej uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa.
Stypendium rektora tylko dla nielicznych i najlepszych studentów
Jeszcze w ubiegłym roku Naczelny Sąd Administracyjny zajmował się sprawą studentki, której wniosek dotyczący stypendium rektora (w zakresie terminowości zaliczenia studiów i zdobytych punktów) podlegał ocenie prodziekana ds. studiów. Studentka, składając wniosek o przyznanie stypendium, nie uzupełniała go w późniejszym czasie. Obowiązkiem studenta jest jedynie dostarczenie dokumentów potwierdzających osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe – student nie potwierdza wyników w nauce, a czyni to za niego dziekanat. Takiego potwierdzenia w przytoczonej sprawie dokonał prodziekan ds. studiów, co potwierdzała pieczątka oraz podpis na wniosku studentki.
Najbardziej istotny w sprawie jest jednak fakt, że ten sam organ 10 miesięcy przed złożeniem wniosku o stypendium rektora wyraził wnioskodawczyni zgodę na warunkowy wpis na drugi semestr studiów z obowiązkiem powtórzenia niezaliczonych przedmiotów w trzecim semestrze. Innymi słowy, prodziekan ds. studiów znał zasady przyznawania stypendium rektora oraz miał wiedzę o kwestii warunkowego zaliczenia. Uczelniana komisja stypendialna nie weryfikowała szczegółów, ponieważ posiadała dane dotyczące średniej ocen studentki potwierdzone przez uprawniony organ uczelniany. Doszło do ewidentnej pomyłki ze strony prodziekana, który nie powinien potwierdzać terminowego zaliczenia roku studiów w sytuacji, kiedy stypendium rektora stanowi nagrodę dla najlepszych studentów zdających egzaminy w wyznaczonym terminie. W następstwie popełnionego błędu rektor uchylił decyzję komisji stypendialnej.
Sprawdź też w LEX: Czy stypendium socjalne liczymy do dochodu nieopodatkowanego na potrzeby ustalenia świadczeń rodzinnych? >
Brak podstaw prawnych do przyznania stypendium rektora
Sprawę badał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który doszedł do wniosku, że komisja stypendialna to podmiot (jedynie) przyznający stypendium. Razem z innymi podmiotami współdziałającymi na uczelni i w każdej indywidualnej sprawie powinna dołożyć wszelkich starań, ustalić fakty oraz potwierdzić ich prawdziwość. Student, którego jedynym obowiązkiem jest wypełnienie i złożenie wniosku o przyznanie stypendium nie ma wpływu na sporządzanie adnotacji dotyczących terminowości zaliczenia studiów i osiągniętej średniej ocen.
Inaczej wyglądałaby sytuacja, jeżeli to studentka wprowadziłaby organy uczelniane w błąd i nikt nie zauważyłby fałszerstwo albo komisja stypendialna przyznałaby stypendium pomimo adnotacji o nieterminowym zaliczeniu roku studiów. Wina za błędne przyznanie i wypłacanie stypendium rektora leżała wyłącznie po stronie organów i uprawnionych jednostek uczelni, którzy powinni podjąć próby poprawy sytuacji bez obciążenia wnioskodawczyni. Dlatego w następstwie skargi wniesionej przez studentkę na decyzję rektora w przedmiocie uchylenia decyzji o przyznaniu stypendium, WSA w Poznaniu uchylił zarówno zaskarżoną decyzję rektora, jak i poprzedzającą ją decyzję przyznającą stypendium (wyrok z 29 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Po 221/24). Żadna z decyzji, zdaniem Sądu, nie mogła pozostać w obrocie prawnym.
Z takim stanowiskiem, jak i z całym wyrokiem nie zgodził się rektor, występując do NSA ze skargą celem uchylenia wyroku. Podkreślił, że jako najwyższy organ uczelni może uchylić decyzje komisji stypendialnej oraz odwoławczej komisji stypendialnej niezgodne z przepisami prawa, nawet jeśli niezgodność wynika z działań pracowników organu. Wbrew opinii WSA w Poznaniu, zaznaczył, że rektor jest uprawniony do uchylenia każdej decyzji komisji stypendialnej (lub odwoławczej komisji stypendialnej) niezgodnej z przepisami prawa, niezależnie od przyczyn tej wadliwości oraz podmiotów odpowiedzialnych za wadliwość.
Zobacz również: Brak w przepisie ułatwia zamiatanie przewinień dyscyplinarnych pod dywan?
Kompetencje nadzorcze rektora w sprawach stypendialnych
Rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa. Do kompetencji rektora nie należy ustalanie, kto spowodował wydanie takiej decyzji – rektor jest organem szczególnego nadzoru nad efektami działalności komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej. Zatem, zdaniem NSA, każda decyzja komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej może być przez rektora danej uczelni uchylona, jeżeli jest niezgodna z przepisami prawa i w tym zakresie rektor może działać z urzędu. A skoro studentka w ustalonych terminach nie zaliczyła wszystkich przedmiotów, tym samym nie zaliczyła danego roku studiów i wyjątkowo w drodze przywileju może kontynuować studia, to nie zasługuje na stypendium dla najlepszych studentów.
Zobacz też procedurę w LEX: Opodatkowanie stypendiów wypłacanych przez samorządy dla studentów >
Mimo że NSA podzielał stanowisko poprzednika, wyrok wydany przez WSA został uchylony, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Wadą zaskarżonego wyroku okazał się brak wskazania na właściwe przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, które uzasadniałyby tok rozumowania i wskazywałyby na podstawę rozstrzygnięcia sądu niższej instancji, a także wadliwe skonstruowanie uzasadnienia wyroku.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2025 r., sygn. akt III OSK 2181/24
Zobacz też w LEX:
Najczęstsze błędy w pracy dyplomowej – jak się ich wystrzegać, jak je poprawić? >
Magister w 2 tygodnie? Czyli jak napisać pracę dyplomową efektywnie i bez stresu >
Cena promocyjna: 35.1 zł
Cena regularna: 39 zł
Najniższa cena w ostatnich 30 dniach: 27.3 zł 
