Koniec pomocy dla obywateli Ukrainy, ale w oświacie jeszcze nie teraz

Od 5 marca przestają obowiązywać kluczowe rozwiązania specustawy pomocowej dla obywateli Ukrainy, a w ich miejsce wchodzą ostrzejsze regulacje. W szkołach rewolucji w środku roku szkolnego nie będzie. Przepisy dostosowano do kalendarza szkolnego i zasady zmienią się, ale dopiero we wrześniu.

Tzw. ustawa pomocowa (specustawa), która obowiązuje od 2022 r., stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla uchodźców wojennych z Ukrainy. Wiele nowych rozwiązań objęło też szkoły, które musiały poradzić sobie z napływem nowych uczniów, którzy nie zawsze odnajdywali się w polskim systemie. 

5 marca wejdzie w życie ustawa z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która wprowadza szereg zmian dotyczących zasad legalnego pobytu, zatrudnienia, oświaty, prowadzenia działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy przebywających w Polsce. Od tego dnia zaczną obowiązywać nowe, ostrzejsze zasady wygaszania dotychczasowych przywilejów.

Czytaj: Ustawa wygaszająca - kluczowe daty i obowiązki dla obywateli Ukrainy >

W oświacie zmiany jeszcze nie teraz

W dniu 5 marca, razem z ustawą wygaszającą pomoc dla obywateli Ukrainy, wejdzie w życie rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lutego 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy, które dostosowuje przepisy wykonawcze do zmienionych nowelizacją regulacji.

Biorąc pod uwagę specyfikę pracy szkoły polegającą na organizacji roku szkolnego, który trwa od dnia 1 września danego roku do dnia 31 sierpnia roku następnego, jak również konieczność uniknięcia ewentualnej dezorganizacji nauczania w szkołach, a także uwzględniając specyficzne potrzeby dzieci i uczniów zaproponowano, aby rozwiązania w stosunku do dzieci i uczniów, będących obywatelami Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 24 lutego 2022 r., obowiązujące obecnie do dnia 4 marca 2026 r., przedłużyć do zakończenia bieżącego roku szkolnego, tj. do dnia 31 sierpnia 2026 r.

I tak do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie szkoły mają powrócić do zwykłych zasad.

Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w prawie oświatowym i prawie pracy w oświacie 2026 >

Szczegółowe regulacje

Nowelizacja rozporządzenia przewiduje przedłużenie do dnia 31 sierpnia 2026 r. stosowania niektórych rozwiązań przewidzianych w rozporządzeniu, tj. rozwiązań zawartych w:

1) par. 6 rozporządzenia – przewidującym możliwość powoływania do składu zespołu egzaminatorów sprawdzających prace egzaminacyjne uczniów będących obywatelami Ukrainy, którzy przystąpili do egzaminu ósmoklasisty lub egzaminu maturalnego, osób niebędących egzaminatorami wpisanymi do ewidencji egzaminatorów, o której mowa w art. 9c ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.);

2) par. 6a rozporządzenia – przewidującym możliwość uczęszczania przez uczniów oddziałów przygotowawczych zorganizowanych w branżowej szkole I stopnia lub technikum na zajęcia przeznaczone na osiągnięcie wybranych efektów kształcenia określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego, dostosowane po względem zakresu treści nauczania oraz metod i form ich realizacji do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia;

3) par. 11ac ust. 1 i 2 rozporządzenia – przewidującym możliwość uczęszczania przez ucznia będącego obywatelem Ukrainy na dodatkowe zajęcia lekcyjne z języka polskiego w wymiarze nie niższym niż 2 godziny lekcyjne tygodniowo;

4) par. 12 rozporządzenia – przewidującym możliwość przyjęcie do przedszkola specjalnego, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej specjalnej, szkoły specjalnej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego lub specjalnego ośrodka wychowawczego dziecka lub ucznia niepełnosprawnego, na podstawie oświadczenia rodzica lub osoby sprawującej opiekę nad tym dzieckiem lub uczniem o złożeniu do publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej, wniosku o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego;

5) par. 14 ust. 1 rozporządzenia – przewidującym możliwość zatrudnienia w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej, w uzasadnionych przypadkach i za zgodą kuratora oświaty, osoby niebędącej nauczycielem posiadającej przygotowanie uznane przez dyrektora poradni za odpowiednie do realizacji określonych przez dyrektora poradni zadań w tym zakresie;

6) par. 14a ust. 1 rozporządzenia – przewidującym możliwość zatrudnienia w publicznej placówce oświatowo-wychowawczej oraz publicznej placówce zapewniającej opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania, w uzasadnionych przypadkach i za zgodą odpowiednio kuratora oświaty lub specjalistycznej jednostki nadzoru, o której mowa w art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.), osoby niebędącej nauczycielem posiadającej przygotowanie uznane przez dyrektora placówki za odpowiednie do realizacji określonych przez dyrektora placówki zadań w tym zakresie;

7) par. 13 rozporządzenia – przewidującym możliwość modyfikowania przez dyrektora szkoły lub placówki, w porozumieniu z radą pedagogiczną i radą rodziców, programu wychowawczo-profilaktycznego realizowanego w szkole lub placówce.