We wrześniu 2009 r. zawarliśmy nowe, a także kolejne umowy na czas określony i nieokreślony z nauczycielami kontraktowymi, mianowanymi i dyplomowanymi.
Którzy nauczyciele są zobowiązani dostarczyć zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego?
Czy w teczce akt osobowych przechowujemy oryginał, czy kopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem ww. zaświadczenia?
Czy i w którym przypadku można wykorzystać zaświadczenie z roku ubiegłego?

Konieczność dostarczenia zaświadczenia z Krajowego Rejestru Karnego dotyczy wszystkich nauczycieli (stażysta, kontraktowy, mianowany, dyplomowany), z którymi nawiązuje się stosunek pracy na podstawie umowy o pracę lub mianowania.
Pracodawca nie ma prawa przechowywać oryginałów złożonych przez pracownika dokumentów. Może jedynie żądać od niego przedłożenia dokumentów w oryginale tylko do wglądu lub sporządzenia ich odpisów albo kopii i te zatrzymać w aktach osobowych pracownika.
Zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego nie ma terminu ważności. Potwierdza ono fakt niekaralności w chwili jego wydania.
Przepisy art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), dalej - KN mówią, że: stosunek pracy z nauczycielem nawiązuje się na podstawie umowy o pracę lub mianowania, z zastrzeżeniem ust. 8. Odnosi się on do wszystkich nauczycieli, bez względu na stopień awansu zawodowego oraz podstawę nawiązania stosunku pracy. Należy również podkreślić, że nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem może nastąpić z zastrzeżeniem art. 10 ust. 8 KN, który określa przypadki, kiedy nie można nawiązać stosunku pracy z nauczycielem, a wśród nich zastrzeżenie dotyczące braku możliwości nawiązania stosunku pracy z nauczycielem, który nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych i nie korzysta z pełni praw publicznych, przeciw któremu toczy się postępowanie karne lub dyscyplinarne, lub postępowanie o ubezwłasnowolnienie lub był karany za przestępstwo popełnione umyślnie.

Przepis art. 10 ust. 8a KN wskazuje, że w celu potwierdzenia spełniania warunku niekaralności za przestępstwo popełnione umyślnie, nauczyciel, przed nawiązaniem stosunku pracy, jest obowiązany przedstawić dyrektorowi szkoły informację z Krajowego Rejestru Karnego.
Wskazany przepis dotyczy wszystkich nauczycieli - nie ogranicza spełnienia omawianego wymogu do przez nauczycieli mianowanych i dyplomowanych.
Zauważyć należy, że jeśli dana norma odnosi się tylko do nauczycieli mianowanych i dyplomowanych - ustawodawca wyraźnie to zaznacza. Natomiast, jeśli w przepisie mowa jest o nauczycielu, to normę tego przepisu należy odnosić do wszystkich nauczycieli podlegających przepisom KN.
Za takim rozumieniem postanowień art. 10 KN przemawia również cel ustanowienia omawianego wymogu.
Interpretację taką uzasadnia także przepis art. 26 ust. 1 pkt 5 KN, określający przypadki wygaśnięcia stosunku pracy z nauczycielem. Przepis ten odnosi się do wszystkich nauczycieli, a wskazać należy, że w jednym przypadku wygaśnięcie stosunku pracy następuje w przypadku stwierdzenia, że nawiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych dokumentów albo zostało dokonane z naruszeniem warunków określonych w art. 10 ust. 5 pkt 1-5 KN, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 9 KN.

W przypadku powzięcia przez dyrektora szkoły jakiejkolwiek informacji o prawomocnym skazaniu za przestępstwo popełnione umyślnie nauczyciela zatrudnionego w szkole, powinien on niezwłocznie potwierdzić tę informację. Jeżeli dyrektor szkoły nie dysponuje odpisem prawomocnego wyroku skazującego nauczyciela, to w celu potwierdzenia uzyskanej informacji o prawomocnym skazaniu powinien wystąpić do Krajowego Rejestru Karnego lub jego punktów informacyjnych z zapytaniem dotyczącym niekaralności nauczyciela.
Nie ma więc wątpliwości, że informacja z Krajowego Rejestru Karnego powinna być przedkłada przez wszystkich nauczycieli przed nawiązaniem stosunku pracy. Wówczas nauczyciel, który ma zamiar zostać zatrudniony w placówce oświatowej nie może liczyć na to, że koszty tego zaświadczenia pokryje pracodawca. Ponieważ przepis art. 10 ust. 8a KN wszedł w życie z dniem 23 sierpnia 2008 r., stosunków pracy, które zostały nawiązane po tej dacie.
Nie ma przepisów, które określałyby "datę ważności" zaświadczenia. Jego celem jest swoisty opis stanu faktycznego istniejącego w chwili jego wydawania. Takiego terminu nie wskazuje ani ustawa z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 292) ani ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).
Ewentualne ponowne żądanie złożenia takiego zaświadczenia może być uzasadnione w przypadku, gdy np. pracodawca może przypuszczać, iż zaszła jakaś zmiana w stanie faktycznym będącym przedmiotem zaświadczenia.
W świetle przywołanych przepisów KN nie można nawiązać stosunku pracy z nauczycielem, który był karany za przestępstwo popełnione umyślnie, a jeżeli zostanie skazany w trakcie zatrudnienia, zawarty z nim stosunek pracy wygasa z mocy prawa.

Małgorzata Drogosz