Wprowadzenie nowego świadczenia w postaci nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy wzbudza wśród nauczycieli sprzeczne emocje. Dla jednych stanowi podziękowanie za wieloletnie zaangażowanie, z kolei pozostali są niezadowoleni, bo nie każdy nauczyciel z takim stażem nagrodę otrzyma. Przepis prawa przyznający pracownikom nowe uprawnienie nie działa wstecz – osoby, które osiągnęły wymagany staż przed dniem wejścia w życie nowych przepisów nie zostały pozbawione przywileju, tylko nie objęto ich nowym uprawnieniem.
Celem wzmocnienia ekonomicznego nauczycieli nowelizacją Karty Nauczyciela wprowadzono wiele zmian, ale też nowości. Uprawnienia nauczycieli w zakresie niektórych świadczeń zostały zrównane z uprawnieniami pracowników samorządowych, a wysokość nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy podwyższono z 250 do 300 proc. wynagrodzenia miesięcznego. Ponadto MEN ustanowiło nową nagrodę jubileuszową – przyznawaną nauczycielom po 45 latach pracy w wysokości 400 proc. wynagrodzenia miesięcznego.
Mimo, że świadczenie dotyczy około 6000 czynnych zawodowo pracowników oświaty, stanowi źródło dyskryminacji dla nauczycieli, którzy nie korzystają z emerytury, wypracowali 45 lat pracy (a co niektórzy nawet więcej) i nadal są czynni zawodowo. Na pierwszy rzut oka nikogo nie powinno dziwić, że nauczyciel uzyskał nagrodę, skoro przepracował 45 lat pracy. A jednak znaczenie mają nie tylko przepracowane lata – liczy się dzień, po którym 45 lat pracy upłynie. Mianowicie, nowe przepisy wprowadzające prawo do nagrody za 40 lat pracy oraz za 45 lat pracy mają zastosowanie do nauczycieli, którym okres odpowiednio 40 lat i 45 lat pracy upłynie po dniu 31 grudnia 2025 r.
Czytaj też w LEX: Nagrody jubileuszowe dla nauczycieli od 1 stycznia 2026 r. >
W związku z tak skonstruowanym przepisem nagroda jubileuszowa po 45 latach pracy wielu nauczycielom „przejdzie koło nosa”. Dlatego związki zawodowe protestują, aby dostosować prawo i zagwarantować jubileusz również dla tych nauczycieli, którzy osiągnęli wymagany staż pracy przed 31 grudnia 2025 r. Przedstawiciele nauczycieli podnoszą, że to wyłącznie wysługa lat powinna stać się czynnikiem determinującym otrzymanie nagród jubileuszowych. Poza tym jest coraz mniej studentów pedagogiki – tym samym przyszłych nauczycieli, którzy podkreślają, że wykonują zawód wymagający wiele poświęcenia. Równy dostęp do nagrody za długoletnie, dobre wykonywanie pracy stanowiłoby wyraz uznania za cały trud i dorobek zawodowy wieloletnich nauczycieli. Dlatego posłowie reprezentujący nauczycieli dopytują ministerstwo o planowaną modyfikację przepisów, dzięki której możliwe byłoby uwzględnienie nauczycieli osiągających wymagany staż przed 31 grudnia 2025 r. przy przyznawaniu nagrody jubileuszowej.
Polecamy też szkolenie online w LEX: Ocena pracy nauczycieli po zmianach – najczęstsze problemy i wątpliwości >
Do tej pory MEN pozostaje nieugięte i nie planuje dalszej nowelizacji Karty Nauczycieli, która przyznałaby nauczycielom prawo do nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy wstecz. W aktualnym stanie prawnym nagroda może zostać przyznana wyłącznie tym nauczycielom, którzy spełniają warunki uprawniające do świadczenia począwszy od dnia wejścia w życie nowego przepisu (interpelacja nr 14895 w sprawie możliwości uzyskania przez nauczycieli nagrody jubileuszowej za wysługę lat, przyznawanej po 45 latach pracy).
Ministerstwo tłumaczy, że nagroda przysługuje wyłącznie w odniesieniu do zdarzeń przyszłych, a nie do sytuacji, które wystąpiły przed wejściem w życie ustawy, ponieważ tak skonstruowane rozwiązanie legislacyjne dotyczące świadczeń pracowniczych i emerytalnych wpływa na stabilność finansów publicznych. Poza tym skutkuje stopniowym rozszerzaniem uprawnień nauczycieli przy jednoczesnym poszanowaniu zasobów finansowych zarówno państwa, jak i jednostek samorządu terytorialnego. Oświacie taka konstrukcja przepisów nie jest obca – w przeszłości z dniem 1 stycznia 1997 r. nauczyciele uzyskali nowe prawo do nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy. Podobnie sytuacja wyglądała w przypadku pracowników niepedagogicznych, którzy celem otrzymania nagrody za 45 lat pracy musieli osiągnąć taki staż w dniu 29 kwietnia 2023 r. albo później.
Poza tym MEN na początkowym etapie prac legislacyjnych przeanalizowało skutki finansowe ewentualnego przyznania prawa do nagrody jubileuszowej tym nauczycielom, którym wymagany staż upłynął jeszcze przed dniem wejścia w życie nowego prawa albo nie pozostają już w zatrudnieniu w jednostkach oświaty, ale którym 45 lat pracy upłynęło, kiedy pozostawali w zatrudnieniu w tych jednostkach. Niestety w tym czasie budżet nie mógł zagwarantować dodatkowych środków na sfinansowanie zmiany, ponieważ jeszcze inne rozwiązania, w tym te podwyższające wysokości nagród istotnie wpływały na finanse państwa.
Jakie składniki wynagrodzenia należy przyjąć w podstawie nagrody jubileuszowej? - sprawdź w LEX >
Nauczyciele, a szczególnie ci posiadający dłuższy staż pracy mogą skorzystać z innych, korzystnych rozwiązań przewidzianych przez ustawodawcę. Przypomnijmy, że do okresu pracy uprawniającego nauczyciela do nagrody jubileuszowej zalicza się wszystkie zakończone okresy zatrudnienia (oraz inne okresy, jeżeli podlegają one zaliczeniu na podstawie odrębnych przepisów) oparte wyłącznie na stosunku pracy, czyli umowy o pracę, mianowania, wyboru, powołania, spółdzielczej umowy o pracę. Nie są zaliczane okresy pracy na podstawie umów cywilnoprawnych (np. umowy zlecenia), a także okresy prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek. Do okresów uprawniających do nagrody jubileuszowej należą urlop macierzyński i urlop wychowawczy, a co do zasady nie zalicza się okresów urlopów bezpłatnych.
Co istotne, w ostatnim czasie zmianie uległa również wysokość odpraw emerytalnych dla nauczycieli w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Dotychczas nauczycielowi (bez względu na staż pracy) przysługiwała odprawa w związku z przejściem na emeryturę w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia, a nauczycielowi, który przepracował w szkole co najmniej 20 lat – trzymiesięcznego wynagrodzenia. Aktualnie każdemu nauczycielowi przysługuje jednorazowa odprawa w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia (po 10 latach pracy), trzymiesięcznego wynagrodzenia (po 15 latach pracy) oraz sześciomiesięcznego wynagrodzenia (po 20 latach pracy).
