NSA: Nie każde wyodrębnione miejsce, w którym spożywa się posiłki, to stołówka
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organizacja stołówki szkolnej to organizacja miejsca, w którym będą przygotowywane, podawane i spożywane posiłki. Stołówką nie jest każde miejsce wyodrębnione w celu umożliwienia spożycia posiłku. Brak stołówki skutkuje brakiem obowiązku dyrektora szkoły w zakresie ustalania zasad korzystania z niej, w tym ustalania wysokości opłat za posiłki.
Ojciec jednego z uczniów zwrócił się do dyrektora szkoły z wnioskiem o zorganizowanie obiadów w szkole zgodnie z obowiązującym prawem. Wskazał, że od osób obsługujących aplikację do zamawiania szkolnych obiadów dla syna otrzymał fakturę z wyszczególnieniem 8 proc. VAT, a jego zdaniem VAT nie powinien być w ogóle naliczany. Gmina organizuje stołówki szkolne, ale nie działa na zasadach komercyjnych, tylko jako organ władzy publicznej, który realizuje swoje zadania własne. Skoro opłaty za posiłek nie są ustalane w ramach czynności cywilnoprawnych, ponieważ ich charakter jest zbliżony do opłat publicznoprawnych, to zdaniem wnioskodawcy, gmina nie jest podatnikiem VAT w związku ze świadczonymi usługami sprzedaży posiłków w szkolnej stołówce.
Dyrektor szkoły poinformował wnioskodawcę, że korzystanie z posiłku jest dobrowolne i odpłatne. Szkoła nie ma obowiązku organizowania uczniom posiłku w formie stołówki szkolnej – może skorzystać z cateringu, a sam wybór odpowiedniego wariantu pozostawia się gminie. Dyrektor zaznaczył, że jeżeli korzystanie z posiłku nie następuje w stołówce szkolnej, ale w formie cateringu, to przepisy nie precyzują, na jakiej podstawie dziecko może korzystać z posiłku, ani w jakiej wysokości ma być ustalona opłata za korzystanie z takiego posiłku.
Czytaj też w LEX: Stołówki szkolne i przedszkolne - organizacja i funkcjonowanie >
Nie ma obligatoryjności w utworzeniu stołówki
Odpowiedź dyrektora nie była zadowalająca, ponieważ wnioskodawca wywiódł do WSA w Poznaniu skargę na bezczynność organu w ustaleniu warunków korzystania ze stołówki szkolnej.
Sąd oddalił skargę, uznając, że ustalenia dotyczące warunków korzystania ze stołówki szkolnej mają zastosowanie, kiedy w szkole funkcjonuje stołówka. Natomiast urządzanie stołówki nadal pozostaje fakultatywne. W opisanej placówce stołówka nie funkcjonuje, wyżywienie dzieci jest organizowane w formie cateringu na podstawie umów zawieranych z firmą cateringową, a dyrektor szkoły udostępnia jedynie pomieszczenia szkolne. Zatem dyrektor nie ustala wysokości opłat wnoszonych przez rodziców za wyżywienie dzieci, bo koszty tych posiłków ustala firma cateringowa. - Organ nie pozostawał w bezczynności w zakresie ustalenia warunków korzystania ze stołówki szkolnej, w tym wysokości opłat za posiłki. Brak stołówki skutkuje brakiem obowiązku ustalenia zasad korzystania z niej – wyjaśnił sąd pierwszej instancji. (wyrok WSA w Poznaniu z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SAB/Po 189/24).
Na tym sprawa nie miała końca. Od orzeczenia WSA skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie zgodził się z argumentem sądu niższej instancji, że w szkole podstawowej jego syna nie zorganizowano stołówki szkolnej, chociaż zorganizowano miejsce do bezpiecznego i higienicznego spożywania gorących posiłków. "Stołówka" to nie tylko miejsce, w którym przygotowuje się, wydaje się i spożywa się posiłki. To, zdaniem skarżącego, również miejsce służące jedynie wydawaniu i spożywaniu posiłków. Skarżący zwrócił uwagę, że dyrektor podstawówki ma obowiązek ustalenia wysokości opłat za posiłki niezależnie od tego, czy w szkole tej zorganizowano stołówkę, czy też inne miejsce umożliwiające bezpieczne i higieniczne spożycie gorącego posiłku. Co do tego jednak skarżący racji nie miał.
Zobacz też w LEX: Otyłość i nadwaga u dzieci - jak im przeciwdziałać w placówkach oświatowych? >
Gorący posiłek może być z cateringu
NSA przypomniał, że szkoła może (ale nie musi) zorganizować stołówkę. Tym samym organizacja stołówki została pozostawiona do decyzji szkoły, a kompetencja do jej utworzenia ma charakter fakultatywny. Korzystanie z posiłków w stołówce szkolnej jest odpłatne, a warunki korzystania, w tym wysokość opłat za posiłki ustala dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę. – Obowiązek ustalenia warunków korzystania ze stołówki szkolnej jest bezwzględnie powiązany z faktem zorganizowania w szkole stołówki – podkreślił sąd.
Czy gmina dla podległych jednostek oświatowych może powołać jedną stołówkę? - sprawdź w LEX >
Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że od 2022 r. obowiązuje przepis, zgodnie z którym szkoła podstawowa (z wyjątkiem szkoły podstawowej dla dorosłych) oraz szkoła artystyczna, realizująca kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej, zapewnia uczniom jeden gorący posiłek w ciągu dnia i stwarza im możliwość jego spożycia w czasie pobytu w szkole. Korzystanie z posiłku jest dobrowolne i odpłatne. Sąd potwierdził, że mimo obowiązku zapewnienia uczniom gorącego posiłku, placówki nie są zobowiązane urządzać stołówki, ponieważ umożliwienie spożycia posiłków może zostać zapewnione poprzez rozwożenie posiłków (centralne zaopatrzenie szkół i placówek przez organ prowadzący) lub zlecenie zadania podmiotowi zewnętrznemu. Wybór odpowiedniego wariantu należy do organu prowadzącego, czyli gminy.
Zobacz też szkolenie online w LEX: Organizacja stołówki szkolnej - opłaty za żywienie a zamówienia publiczne >
Brak stołówki to brak zasad
Dyrekcja podstawówki nie zorganizowała stołówki szkolnej. Potwierdza to również fakt, że strona internetowa szkoły w zakładce "stołówka" zawiera instrukcje dotyczące zakupu obiadów od zewnętrznego przedsiębiorcy cateringowego. – W rozumieniu przepisów ustawy Prawo oświatowe stołówką nie jest każde miejsce wyodrębnione w celu umożliwienia spożycia posiłku – podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny. Jednocześnie dodał, że obligatoryjne dla szkół publicznych "zapewnienie gorącego posiłku i możliwości jego spożycia w szkole" nie oznacza konieczności zorganizowania stołówki, bowiem sama organizacja stołówki ma fakultatywny charakter. Poprzez organizację stołówki należy zatem rozumieć organizację miejsca, w którym będą przygotowywane, podawane i spożywane posiłki – wyjaśnił sąd. Potwierdzając tezy sądu pierwszej instancji przypomniał, że brak stołówki szkolnej skutkuje brakiem obowiązku ustalenia zasad korzystania z niej. Z tego powodu skarga kasacyjna została przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalona.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2026 r., sygn. akt III OSK 2137/25
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
