NSA: Nie każde wyodrębnione miejsce, w którym spożywa się posiłki, to stołówka

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organizacja stołówki szkolnej to organizacja miejsca, w którym będą przygotowywane, podawane i spożywane posiłki. Stołówką nie jest każde miejsce wyodrębnione w celu umożliwienia spożycia posiłku. Brak stołówki skutkuje brakiem obowiązku dyrektora szkoły w zakresie ustalania zasad korzystania z niej, w tym ustalania wysokości opłat za posiłki.

Ojciec jednego z uczniów zwrócił się do dyrektora szkoły z wnioskiem o zorganizowanie obiadów w szkole zgodnie z obowiązującym prawem. Wskazał, że od osób obsługujących aplikację do zamawiania szkolnych obiadów dla syna otrzymał fakturę z wyszczególnieniem 8 proc. VAT, a jego zdaniem VAT nie powinien być w ogóle naliczany. Gmina organizuje stołówki szkolne, ale nie działa na zasadach komercyjnych, tylko jako organ władzy publicznej, który realizuje swoje zadania własne. Skoro opłaty za posiłek nie są ustalane w ramach czynności cywilnoprawnych, ponieważ ich charakter jest zbliżony do opłat publicznoprawnych, to zdaniem wnioskodawcy, gmina nie jest podatnikiem VAT w związku ze świadczonymi usługami sprzedaży posiłków w szkolnej stołówce.

Dyrektor szkoły poinformował wnioskodawcę, że korzystanie z posiłku jest dobrowolne i odpłatne. Szkoła nie ma obowiązku organizowania uczniom posiłku w formie stołówki szkolnej – może skorzystać z cateringu, a sam wybór odpowiedniego wariantu pozostawia się gminie. Dyrektor zaznaczył, że jeżeli korzystanie z posiłku nie następuje w stołówce szkolnej, ale w formie cateringu, to przepisy nie precyzują, na jakiej podstawie dziecko może korzystać z posiłku, ani w jakiej wysokości ma być ustalona opłata za korzystanie z takiego posiłku.

Nie ma obligatoryjności w utworzeniu stołówki

Odpowiedź dyrektora nie była zadowalająca, ponieważ wnioskodawca wywiódł do WSA w Poznaniu skargę na bezczynność organu w ustaleniu warunków korzystania ze stołówki szkolnej.

Sąd oddalił skargę, uznając, że ustalenia dotyczące warunków korzystania ze stołówki szkolnej mają zastosowanie, kiedy w szkole funkcjonuje stołówka. Natomiast urządzanie stołówki nadal pozostaje fakultatywne. W opisanej placówce stołówka nie funkcjonuje, wyżywienie dzieci jest organizowane w formie cateringu na podstawie umów zawieranych z firmą cateringową, a dyrektor szkoły udostępnia jedynie pomieszczenia szkolne. Zatem dyrektor nie ustala wysokości opłat wnoszonych przez rodziców za wyżywienie dzieci, bo koszty tych posiłków ustala firma cateringowa. - Organ nie pozostawał w bezczynności w zakresie ustalenia warunków korzystania ze stołówki szkolnej, w tym wysokości opłat za posiłki. Brak stołówki skutkuje brakiem obowiązku ustalenia zasad korzystania z niej – wyjaśnił sąd pierwszej instancji. (wyrok WSA w Poznaniu z 26 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SAB/Po 189/24).

Na tym sprawa nie miała końca. Od orzeczenia WSA skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie zgodził się z argumentem sądu niższej instancji, że w szkole podstawowej jego syna nie zorganizowano stołówki szkolnej, chociaż zorganizowano miejsce do bezpiecznego i higienicznego spożywania gorących posiłków. "Stołówka" to nie tylko miejsce, w którym przygotowuje się, wydaje się i spożywa się posiłki. To, zdaniem skarżącego, również miejsce służące jedynie wydawaniu i spożywaniu posiłków. Skarżący zwrócił uwagę, że dyrektor podstawówki ma obowiązek ustalenia wysokości opłat za posiłki niezależnie od tego, czy w szkole tej zorganizowano stołówkę, czy też inne miejsce umożliwiające bezpieczne i higieniczne spożycie gorącego posiłku. Co do tego jednak skarżący racji nie miał.

Gorący posiłek może być z cateringu

NSA przypomniał, że szkoła może (ale nie musi) zorganizować stołówkę. Tym samym organizacja stołówki została pozostawiona do decyzji szkoły, a kompetencja do jej utworzenia ma charakter fakultatywny. Korzystanie z posiłków w stołówce szkolnej jest odpłatne, a warunki korzystania, w tym wysokość opłat za posiłki ustala dyrektor szkoły w porozumieniu z organem prowadzącym szkołę. – Obowiązek ustalenia warunków korzystania ze stołówki szkolnej jest bezwzględnie powiązany z faktem zorganizowania w szkole stołówki – podkreślił sąd.

Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że od 2022 r. obowiązuje przepis, zgodnie z którym szkoła podstawowa (z wyjątkiem szkoły podstawowej dla dorosłych) oraz szkoła artystyczna, realizująca kształcenie ogólne w zakresie szkoły podstawowej, zapewnia uczniom jeden gorący posiłek w ciągu dnia i stwarza im możliwość jego spożycia w czasie pobytu w szkole. Korzystanie z posiłku jest dobrowolne i odpłatne. Sąd potwierdził, że mimo obowiązku zapewnienia uczniom gorącego posiłku, placówki nie są zobowiązane urządzać stołówki, ponieważ umożliwienie spożycia posiłków może zostać zapewnione poprzez rozwożenie posiłków (centralne zaopatrzenie szkół i placówek przez organ prowadzący) lub zlecenie zadania podmiotowi zewnętrznemu. Wybór odpowiedniego wariantu należy do organu prowadzącego, czyli gminy.

Brak stołówki to brak zasad

Dyrekcja podstawówki nie zorganizowała stołówki szkolnej. Potwierdza to również fakt, że strona internetowa szkoły w zakładce "stołówka" zawiera instrukcje dotyczące zakupu obiadów od zewnętrznego przedsiębiorcy cateringowego. – W rozumieniu przepisów ustawy Prawo oświatowe stołówką nie jest każde miejsce wyodrębnione w celu umożliwienia spożycia posiłku – podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny. Jednocześnie dodał, że obligatoryjne dla szkół publicznych "zapewnienie gorącego posiłku i możliwości jego spożycia w szkole" nie oznacza konieczności zorganizowania stołówki, bowiem sama organizacja stołówki ma fakultatywny charakter. Poprzez organizację stołówki należy zatem rozumieć organizację miejsca, w którym będą przygotowywane, podawane i spożywane posiłki – wyjaśnił sąd. Potwierdzając tezy sądu pierwszej instancji przypomniał, że brak stołówki szkolnej skutkuje brakiem obowiązku ustalenia zasad korzystania z niej. Z tego powodu skarga kasacyjna została przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalona.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 marca 2026 r., sygn. akt III OSK 2137/25