MEN: Zmniejszenie liczby godzin nauczania religii nie spowodowało masowych zwolnień

Rzecznik praw obywatelskich w piśmie skierowanym do resortu edukacji zgłaszał wątpliwości dotyczące organizacji lekcji religii w szkołach, analizując wpływ malejącej liczby godzin religii na kwestię zatrudniania katechetów. Zdaniem RPO, zmniejszenie wymiaru godzinowego nauczania religii stanowiło ryzyko utraty pracy katechetów. W odpowiedzi MEN zaprzeczyło doniesieniom na temat masowych zwolnień nauczycieli religii. Co więcej, zwróciło uwagę na przygotowany pakiet możliwości nabycia uprawnień do nauczania innych przedmiotów.

Przypomnijmy, że rzecznik praw obywatelskich skierował do ministra edukacji zastrzeżenia dotyczące zasad organizacji lekcji religii. W wystąpieniu zwrócił uwagę na przepisy rozporządzenia regulującego nauczanie religii w szkołach oraz kształt upoważnienia ustawowego z ustawy o systemie oświaty. RPO przypomniał, że zgodnie z art. 12 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, minister właściwy ds. oświaty i wychowania w porozumieniu z władzami Kościoła Katolickiego i Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego oraz innych kościołów i związków wyznaniowych określa w rozporządzeniu warunki i sposób wykonywania przez szkoły nauki religii. Zdaniem rzecznika, przepis budzi zasadnicze wątpliwości konstytucyjne, gdyż przekazuje do uregulowania w rozporządzeniu materie, które powinny znaleźć się w ustawie.

Co więcej, zwrócił uwagę, że zmniejszenie liczby godzin religii, niepoprzedzone działaniami dostosowawczymi i osłonowymi, może rodzić wątpliwości w kontekście zasady ochrony pracy. Do Biura rzecznika wpływały skargi katechetów, w których zwracali uwagę na brak możliwości uzupełnienia swoich kwalifikacji albo zdobycia nowych celem uczenia nowych przedmiotów. Z tego powodu rzecznik praw obywatelskich podkreślił, że grupa zawodowa katechetów czuje się dyskryminowana, niezrozumiana i niedoceniona przez społeczeństwo, a także władze państwa odpowiedzialne za politykę oświatową. - Stowarzyszenie Katechetów Świeckich (SKŚ) szacowało, że liczba tych katechetów, którzy stracą pracę na początku roku szkolnego, będzie wyższa niż podawane przez resort 10 tysięcy. Część z nich miała mieć drastycznie ograniczony wymiar zatrudnienia – zwrócił uwagę autor wystąpienia.

Czytaj więcej: RPO: Zmniejszenie liczby godzin religii to ryzyko utraty pracy katechetów

Nie było masowych zwolnień

Ministerstwo Edukacji w odpowiedzi na wystąpienie rzecznika z 6 lipca br. podsumowało, że zmiany w organizacji oraz wymiarze nauczania religii i etyki nie skutkowały masowymi zwolnieniami nauczycieli tych przedmiotów. Mimo że nowe regulacje wprowadzono w wyniku wydania rozporządzenia Ministra Edukacji z 17 stycznia 2025 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, to wejście w życie tego rozporządzenia nastąpiło dopiero 1 września 2025 r. - To oznacza, że nauczyciele religii i etyki zostali poinformowani o tychże zmianach niemal 8 miesięcy przed początkiem ich obowiązywania. Zmniejszenie tygodniowego wymiaru godzin nauczania religii i etyki nie spowodowało ponadto masowych zwolnień nauczycieli tych przedmiotów. Według Systemu Informacji Oświatowej, na dzień 30 września 2024 r. w szkołach i placówkach oświatowych pracowało 27 393 nauczycieli religii. Na dzień 30 września 2025 r. z kolei – 22 876. Spadek liczby nauczycieli religii wyniósł zatem ok. 16,50 proc., mimo że wymiar zajęć z tego przedmiotu obniżono o połowę – wyjaśnia Barbara Nowacka, minister edukacji.

Ministerstwo podkreśla, że podejmuje szereg inicjatyw umożliwiających nauczycielom, w tym katechetom, nauczania innych przedmiotów. Wśród przykładów takich działań wymienia m.in. rozszerzanie uprawnień nauczycieli do nauczania innych przedmiotów, w tym nowych przedmiotów takich jak np. edukacja obywatelska i edukacja zdrowotna. Zdaniem MEN, część nauczycieli religii lub etyki posiadała uprawnienia do nauczania wychowania do życia w rodzinie, dzięki czemu mogli nauczać edukacji zdrowotnej.

Kolejnym przykładem inicjatywy MEN w tym zakresie jest zlecanie prowadzenia przez uczelnie bezpłatnych studiów podyplomowych pozwalających zyskać uprawnienia do nauczania poszczególnych przedmiotów. Resort edukacji przypomina, że sfinansował m.in. organizację studiów podyplomowych w zakresie nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna na 11 uczelniach.

Autonomia kościołów i związków wyznaniowych

Minister edukacji przypomniała, że zatrudnianie nauczycieli religii jest dokonywane w szczególnym trybie. MEN nie decyduje, kto konkretnie będzie nauczał religii danego Kościoła czy związku wyznaniowego, czy będzie to osoba duchowna, czy świecka. Stosunek pracy z nauczycielem religii jest nawiązywany na podstawie pisemnego skierowania (tzw. misji kanonicznej w przypadku Kościoła katolickiego) wystawionego przez stosowną władzę Kościoła lub związku wyznaniowego. - Ani Ministerstwo Edukacji Narodowej, ani organy prowadzące, ani nawet dyrektorzy szkół nie mają zatem wpływu na to, kto będzie nauczał religii w danej szkole, ponieważ wyłączność na podjęcie decyzji w tym zakresie posiadają stosowne władze Kościołów i związków wyznaniowych. Nie ma przy tym żadnych przeciwwskazań, by Kościoły i związki wyznaniowe w pierwszej kolejności kierowały do nauczania religii katechetów świeckich, w szczególności tych, którzy nie posiadają uprawnień do nauczania innych przedmiotów. Decyzja w tym zakresie należy jednak wyłącznie do władz tychże Kościołów oraz związków wyznaniowych – tłumaczy Barbara Nowacka, minister edukacji.

Odnośnie wątpliwości w zakresie konstytucjonalności delegacji ustawowej do wydania rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach, czyli art. 12 ust. 2 ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty MEN informuje, że ustawa ta została uchwalona przed wejściem w życie Konstytucji RP. Z tego powodu delegacja ustawowa do wydania rozporządzenia jest dość szeroka. Mimo tego ministerstwo nie pracuje nad zmianą treści tego przepisu.