Zgody blankietowe nie pomagają, potrzebna ochrona wizerunku dziecka

Rzeczniczka praw dziecka zwraca się do Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie stosowania przez szkoły praktyki uzyskiwania od rodziców i opiekunów prawnych tzw. zgód blankietowych na rozpowszechnianie wizerunku uczniów. W jej ocenie, ogólne zgody obejmujące nieokreślone w czasie i zakresie przyszłe wydarzenia szkolne mogą być niezgodne z wymogami RODO oraz przepisami prawa autorskiego.

Monika Horna-Cieślak, rzeczniczka praw dziecka, w piśmie skierowanym do resortu edukacji domaga się udzielenia informacji w zakresie praktyk placówek oświatowych, polegających na pozyskiwaniu od rodziców i opiekunów prawnych uczniów tzw. zgód blankietowych na przyszłe, nieokreślone jeszcze w czasie ani zakresie rozpowszechnianie wizerunku dziecka. Chodzi o wszelkie przyszłe, często jeszcze nieplanowane wydarzenia szkolne, uroczystości i wycieczki.

RODO narzuca zasady

To nie pierwszy apel rzeczniczki praw dziecka zwracający uwagę na konieczność niezwłocznego przeciwdziałania tego typu szkolnym praktykom. W poprzednim wystąpieniu z 5 września ubiegłego roku wskazała, że problem sygnalizowany przez rodziców (opiekunów prawnych) budzi poważne wątpliwości co do zgodności z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności przepisami RODO, ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a także podstawowym prawem dziecka do prywatności i bezpieczeństwa. Domaga się jednolitych i zgodnych z prawem standardów ochrony wizerunku uczniów – najlepiej od samego początku nowego roku szkolnego.

W LEX znajdziesz wzór dokumentu: Audyt spełniania obowiązków wynikających z RODO w szkole podstawowej >

Autorka wystąpienia przypomina, że co do zasady rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej. W praktyce w kontekście rozpowszechniania wizerunków dzieci przez placówki oświatowe zastosowanie może mieć wyłącznie art. 81 ust. 2 pkt 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym zezwolenia nie wymaga rozpowszechnianie wizerunku „osoby stanowiącej jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza”.

- Przepis ten nie może być jednak rozumiany jako podstawa do swobodnego publikowania wizerunków uczniów – jego stosowanie ogranicza się wyłącznie do sytuacji, w których wizerunek dziecka stanowi element drugoplanowy na tle większej całości, a nie główny czy eksponowany motyw fotografii lub nagrania – wyjaśnia.

Na marginesie przypomnijmy, że podpisana przez prezydenta nowelizacja ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat trzech oraz niektórych innych ustaw z 31 lipca br. wprowadza całkowity zakaz publikacji wizerunku dzieci przez podmioty prowadzące żłobek, klub dziecięcy lub punkt opieki dziennej. Nie ma znaczenia, czy rodzic wyraził zgodę, czy nie – zdjęcia dzieci nie będą mogły być udostępniane publicznie.

Czy szkoła powinna uzyskać dodatkowe zgody na przetwarzanie wizerunku ucznia w filmiku, który uczeń sam nagra i prześle celem wzięcia udziału w konkursie? - sprawdź w LEX >

Potrzebne uwzględnienie zdania dziecka

- Wizerunek ucznia stanowi dane osobowe, ponieważ umożliwia identyfikację dziecka w sposób bezpośredni lub pośredni. Publikacja wizerunku jest zatem operacją przetwarzania danych osobowych, która jest zgodna z prawem wyłącznie po spełnieniu przez administratora danych odpowiednich przesłanek wskazanych w rozporządzeniu. Zgody blankietowe, polegające na wyrażeniu zezwolenia „z góry” na wszelkie przyszłe i nieokreślone sytuacje, w których wizerunek dziecka mógłby zostać rozpowszechniony, nie spełniają wymogów określonych w RODO i nie mogą być traktowane jako ważnie udzielone w rozumieniu tego rozporządzenia. Nie stanowią one bowiem konkretnych oświadczeń woli, gdyż w chwili ich udzielania rodzice lub opiekunowie prawni nie otrzymują informacji, w jakich okolicznościach wizerunek dziecka zostanie wykorzystany – argumentuje Monika Horna-Cieślak.

Czy fotograf, który będzie wykonywał sesję zdjęciową uczniom na terenie szkoły powinien przedstawić dyrektorowi szkoły zaświadczenie o niekaralności? - sprawdź w LEX >

W treści pisma czytamy, że rodzic lub opiekun prawny, podpisując na początku roku szkolnego ogólną zgodę na przyszłe rozpowszechnianie wizerunku dziecka nie zna konsekwencji, jakie mogą wynikać z publikacji wizerunku w określonym kontekście – nie posiada wiedzy, jakich konkretnych, wskazanych z nazwy wydarzeń zgoda ta będzie dotyczyć ani w jakich celach wizerunek zostanie następnie wykorzystany.

Rzeczniczka podkreśla, że zgoda na publikację wizerunku nie może mieć charakteru ogólnego – powinna dotyczyć konkretnego przypadku i być udzielona w jasno określonym celu. Dodaje również, że dzieci – w zależności od wieku i stopnia dojrzałości – powinny mieć rzeczywistą możliwość wyrażenia swojego poglądu w sprawie rozpowszechniania ich wizerunku.

Czytaj też w LEX: Sharenting – odpowiedzialność rodziców za publikowanie wizerunku dzieci >