MEN chce wprowadzić specjalistyczne centra wspierające edukację

Zgodnie z opublikowanym projektem nowelizacji prawa oświatowego i innych ustaw, od 2029 r. obowiązkowym zadaniem własnym każdego powiatu będzie zapewnienie wsparcia dla kadry wybranych placówek oświatowych w ramach specjalistycznych centrów wspierających edukację włączającą (SCWEW). Specjalistyczne centra mają wspierać pracę pedagogów poprzez prowadzenie doradztwa, wypożyczanie sprzętu specjalistycznego, pomocy dydaktycznych oraz współpracę z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi. Planowanym terminem przyjęcia projektu jest IV kwartał br.

Ministerstwo Edukacji Narodowej wyjaśnia, że obecnie w systemie oświaty wspomaganie przedszkoli, szkół i placówek jest realizowane przez placówki doskonalenia nauczycieli, publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne, w tym poradnie specjalistyczne oraz biblioteki pedagogiczne. Jednak, jak wskazuje resort edukacji, poradnie psychologiczno-pedagogiczne są skoncentrowane na indywidualnej diagnozie psychologicznej, pedagogicznej i logopedycznej oraz terapii indywidualnej i grupowej dzieci i młodzieży z trudnościami edukacyjnymi oraz emocjonalnymi. Przy tym nie posiadają wystarczającej liczby pracowników z doświadczeniem w pracy nauczyciela realizującego podstawę programową z uczniami ze zróżnicowanymi potrzebami edukacyjnymi. Placówki doskonalenia nauczycieli skupiają się na rozwijaniu kompetencji zawodowych nauczycieli oraz wspieraniu ich rozwoju zawodowego. Natomiast biblioteki pedagogiczne zapewniają zasoby edukacyjne, wspierając proces edukacyjny przez udostępnianie materiałów dydaktycznych czy literatury fachowej.

W ocenie resortu edukacji, brakuje sprofilowanego na potrzeby przedszkola, szkoły, lokalnego środowiska i konkretnych nauczycieli doradztwa w zakresie szeroko pojętej dostępności w edukacji. W uzasadnieniu projektu nowelizacji prawa oświatowego oraz niektórych innych ustaw zwrócono uwagę na cel zmian, jakim jest włączenie specjalistycznych centrów wspierających edukację włączającą (SCWEW) w systemowe wspieranie pracy przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych i innych form wychowania przedszkolnego oraz szkół ogólnodostępnych i integracyjnych.

Specjalistyczne centra wspierające edukację włączającą (SCWEW) to w założeniach nowa, dodatkowa funkcja powiatu realizowana jako zadanie własne w stosunku do placówek działających na jego terenie. Docelowo, zgodnie z projektem, od 2029 r. obowiązkowym zadaniem własnym każdego powiatu będzie zapewnienie wsparcia przez co najmniej jedną jednostkę systemu oświaty pełniącą funkcję SCWEW.

SCWEW wzmocni system doradztwa metodycznego

- Możliwość pełnienia funkcji SCWEW nie zastąpi ani nie ograniczy roli przedszkoli specjalnych, szkół specjalnych i ośrodków. W ten sposób zostanie podkreślone znaczenie ich roli w systemie oświaty przez rozszerzenie zakresu działań i wzmocnienie funkcji eksperckiej – podkreśla MEN. Resort tłumaczy, że oferta specjalistycznych centrów ma uwzględniać potrzeby lokalnego środowiska na wszystkich poziomach kształcenia.

- Bezpośredni adresaci wsparcia SCWEW to kadra kierownicza, nauczyciele, w tym nauczyciele współorganizujący proces kształcenia i nauczyciele specjaliści, przedszkoli oraz szkół ogólnodostępnych i integracyjnych, a pośrednio – przez wsparcie odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej – dzieci, uczniowie i rodzice oraz personel niepedagogiczny – wyjaśnia.

MEN w uzasadnieniu do projektu wymienia najważniejsze zadania specjalistycznych centrów:

• prowadzenie doradztwa dla dyrektorów przedszkoli i szkół, nauczycieli oraz innych pracowników przedszkoli lub szkół w zakresie rozpoznawania i usuwania barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia, proces kształcenia ucznia i jego uczestnictwo w życiu przedszkola lub szkoły,
• wypożyczanie przedszkolom lub szkołom sprzętu specjalistycznego, pomocy dydaktycznych, podręczników szkolnych, materiałów edukacyjnych lub pomocy dydaktycznych dostosowanych do potrzeb edukacyjnych dzieci lub uczniów,
• współpraca z poradniami psychologiczno-pedagogicznymi i placówkami doskonalenia nauczycieli oraz innymi instytucjami i podmiotami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży, w tym organizacjami pozarządowymi,
• organizowanie i prowadzenie wspomagania przedszkoli i szkół w zakresie realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych,
• prowadzenie konsultacji i doradztwa (superwizja) dla nauczycieli w zakresie diagnozowania potrzeb uczniów oraz dostosowywania procesu kształcenia i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej odpowiednio do zdiagnozowanych potrzeb.

Na marginesie, superwizja koleżeńska realizowana w formie grupowej lub indywidualnej to nowa, oczekiwana przez środowisko nauczycieli forma wsparcia, ukierunkowana na rozwój zawodowy nauczycieli. Z założenia ma polegać na omawianiu trudności, wymianie doświadczeń, identyfikowaniu źródeł trudności w pracy oraz poszukiwaniu sposobów ich przezwyciężania.

Edukacja na zasadach równych szans

- Stworzenie systemowych rozwiązań, które umożliwią dzielenie się w efektywny sposób wiedzą i doświadczeniem przez kadrę zatrudnioną w pełniących funkcję SCWEW przedszkolach specjalnych, szkołach specjalnych i ośrodkach z nauczycielami przedszkoli oraz szkół ogólnodostępnych i integracyjnych, stanowi odpowiedź na oczekiwania środowiska edukacyjnego w Polsce, wynikające ze wzrostu identyfikowanych potrzeb w zakresie wspierania zróżnicowanego rozwoju i uczenia się dzieci i młodzieży – wyjaśnia ministerstwo. Jednocześnie zwraca uwagę na rokroczny wzrost liczby różnych form pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz liczby dzieci i młodzieży obejmowanych tymi formami pomocy.

Dla przykładu, różnych form udzielonej pomocy w roku szkolnym 2021/2022 było 3 479 945, natomiast w roku szkolnym 2024/2025 - 4 348 968. Rośnie również liczba dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami, zagrożonych niedostosowaniem społecznym i niedostosowanych społecznie, u których stwierdza się potrzebę kształcenia specjalnego. Ponad 77 proc. dzieci i uczniów objętych kształceniem specjalnym, zgodnie z wyborem dokonanym przez ich rodziców, a w przypadku uczniów pełnoletnich – ich własnym wyborem, realizuje to kształcenie w przedszkolach lub szkołach ogólnodostępnych i integracyjnych.

Ponadto MEN podkreśla znaczenie przeprowadzonych działań pilotażowych funkcjonowania specjalistycznych centrów wspierających. W uzasadnieniu czytamy, że nauczyciele chętniej prowadzili otwarte zajęcia, a także potrafili precyzyjnie określić swoje potrzeby w kontekście tworzenia warunków efektywnego uczenia się dzieci i uczniów z różnymi potrzebami. Wymiana doświadczeń, wzbogacenie wiedzy i współpraca między placówkami pozwoliła nauczycielom lepiej zrozumieć potrzeby dzieci i uczniów, a dzięki temu – odpowiednio je uwzględniać w procesie nauczania.