Nowy rok akademicki i nowe dyplomy ukończenia studiów

Wróciły zapomogi dla doktorantów, ale na innych zasadach, obowiązuje nowy wzór elektronicznej legitymacji studenckiej, a do mObywatela wprowadzono mLegitymacje doktoranta. Powoli zanikają również dyplomy w wersji papierowej. Cyfrowa rewolucja w szkolnictwie wyższym nie zwalnia. Co jeszcze uległo zmianie, a co jest w planach?

Rok akademicki 2026/2027 rozpoczyna się 1 października 2026 r. i trwa do 30 września 2027 r. W ubiegłorocznym w Polsce studiowało ponad 1,3 miliona osób. Główny Urząd Statystyczny podał, że liczba studentów w kraju rośnie nieprzerwanie od pięciu lat. W latach akademickich 2015/2016-2019/2020 liczba studentów systematycznie zmniejszała się z 1,4 mln do 1,2 mln, po czym od roku akademickiego 2020/2021 zaczęła wzrastać. 

W roku akademickim 2025/2026 w Polsce działało łącznie 345 uczelni. Uniwersytet Warszawski i Uniwersytet Jagielloński to najlepsze uczelnie akademickie w Polsce według XXVII Rankingu Szkół Wyższych „Perspektywy 2026”. Obie uczelnie znalazły się również na podium w kategorii najlepszych wydziałów prawa. Studenci w większości (niemal 62 proc. wszystkich, czyli ok. 818 tysięcy osób) uczyli się na studiach stacjonarnych (dziennych). Nowoczesność w środowisku akademickim

Od 30 czerwca br. polskie uczelnie mogą wydawać dyplomy elektroniczne. Chodzi o dyplomy ukończenia studiów oraz suplementy do dyplomów, w tym ich odpisy. Repozytorium Dyplomów Elektronicznych umożliwia w pełni cyfrowe wydawanie, pobieranie i weryfikację elektronicznych dyplomów ukończenia studiów oraz dyplomów doktorskich i habilitacyjnych. Co bardzo istotne, od 1 stycznia 2027 r. uczelnie będą zobowiązane do wydawania absolwentowi dyplomu ukończenia studiów wraz z suplementem do dyplomów w postaci elektronicznej. Jeśli student będzie chciał otrzymać również wersję papierową dyplomu, będzie musiał złożyć specjalny wniosek. Absolwent może pobrać dokumenty z RDE, czyli Repozytorium Dyplomów Elektronicznych po uwierzytelnieniu się. Resort szkolnictwa wyższego przekonuje, że posiadanie dyplomu ukończenia studiów w postaci elektronicznej (docelowo także w portfelu dokumentów aplikacji mObywatel) ułatwi absolwentom posługiwanie się tym dokumentem, a uczelniom odbiurokratyzuje pracę. Pozwoli także podnieść poziom wiarygodności dokumentów w ramach przewidzianej możliwości ich weryfikacji w RDE przez inne osoby lub podmioty, choćby pracodawców.

Również od 30 czerwca br. w aplikacji mObywatel dostępna jest usługa mLegitymacji doktoranta, której ważność jest weryfikowana automatycznie na podstawie danych już zgromadzonych w systemie POL-on. Doktoranci mają możliwość korzystania z nowoczesnego, cyfrowego dokumentu tożsamości akademickiej dostępnego bezpośrednio w telefonie.

Natomiast od 13 lipca br. obowiązuje nowy wzór elektronicznej legitymacji studenckiej (ELS). Dokument po zmianie zawiera zabezpieczenia przed fałszerstwem wymagane systemem bezpieczeństwa dokumentów publicznych. Chodzi o zabezpieczenia w podłożu i w druku, oznaczenia indywidualne (dla blankietu) oraz wymagania odnośnie sposobu personalizacji.

Nowe zasady cyberbezpieczeństwa i inne nowości

Wróciły zapomogi dla doktorantów. Nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyższym wprowadziła możliwość przyznania zapomogi doktorantowi w przejściowo trudnej sytuacji życiowej. Uczelnie nie otrzymają jednak na ten cel pieniędzy z budżetu państwa. Zapomogi finansuje uczelnia prowadząca szkołę doktorską ze środków własnych.

Nowy wykaz czasopism zostanie opracowany i opublikowany do końca 2026 r., z kolei jego podpisanie nastąpi na początku 2027 r. (o roku obowiązywania wykazu decyduje data jego podpisania). Z relacji ministerstwa wynika, że równolegle są prowadzone prace nad wykazem wydawnictw publikujących recenzowane monografie naukowe.

W najbliższej przyszłości szkolnictwo wyższe czeka przełom w ochronie cyfrowej – zmiany w prawie, ale bez ograniczania kreatywności i autonomii akademickiej. Jedną z najważniejszych zmian ma być jednoznaczne określenie odpowiedzialności za cyberbezpieczeństwo. Jednostkom naukowym, rektorom i dyrektorom instytutów przybędzie nowych obowiązków, a ministra nauki i szkolnictwa wyższego czeka większy nadzór i kontrola.  Aby chronić innowacyjność polskiej nauki i zagwarantować swobodę działania uczelni, najwięcej zmian dotyczyć będzie podmiotów prowadzących praktyczną działalność badawczą. Nowe prawo już teraz skutkuje zapotrzebowaniem na specjalistów zapewniających bezpieczeństwo informatyczne na uczelniach.

Wsparcie osób z niepełnosprawnościami także na studiach podyplomowych

Od 1 stycznia 2027 r. osoby z niepełnosprawnościami, uczęszczające na studiach podyplomowe, będą mogły liczyć na wsparcie uczelni finansowane z budżetu państwa. Dotąd finansowanie to obejmowało wyłącznie studentów i doktorantów, mimo że do podstawowych zadań uczelni ustawodawca zaliczył stwarzanie osobom niepełnosprawnym warunków do pełnego udziału w procesie przyjmowania na uczelnię w celu odbywania kształcenia, kształceniu oraz prowadzeniu działalności naukowej.

Wsparcie nie będzie wypłacane bezpośrednio w formie stypendium - środki zostaną natomiast przeznaczone na organizację warunków ułatwiających udział w rekrutacji lub kształceniu osób z niepełnosprawnościami. Zapewnią możliwość złożenia dokumentów w alternatywnej formie (np. elektronicznie lub przez pełnomocnika), pomoc asystenta podczas rekrutacji, wsparcie tłumacza języka migowego, dostosowanie materiałów dydaktycznych (np. wersja elektroniczna, nagrania audio, większa czcionka), zmianę formy egzaminu (ustny zamiast pisemnego), możliwość korzystania ze specjalistycznego oprogramowania, udział w zajęciach zdalnych lub w trybie hybrydowym.

System ewaluacji jakości działalności naukowej na nowych zasadach

W fazie projektowania znajduje się nowelizacja ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Ma zakładać poprawę aktualnie stosowanego systemu ewaluacji jakości działalności naukowej poprzez wdrożenie nowego modelu oceny. Innymi słowy, celem nowelizacji jest wprowadzenie zmian, które umożliwią wdrożenie nowego modelu oceny składającej się z dwóch filarów – ewaluacji w dyscyplinach oraz oceny potencjału w zakresie nauki i kształcenia jako oceny eksperckiej, a także powiązanie tej ostatniej oraz minimum kadrowego z niektórymi uprawnieniami niektórych podmiotów.

MNiSW proponuje utrzymanie dotychczasowych kategorii naukowych A+, A, B+, B i C (gdzie kategoria A+ jest kategorią najwyższą, a kategoria C – najniższą) oraz wynikających z nich uprawnień. Poza tym proponuje wprowadzenie oceny wyróżniającej, pozytywnej i negatywnej. W uzasadnieniu do projektowanej ustawy ministerstwo zwraca również uwagę na włączenie do katalogu zadań uczelni popularyzacji nauki oraz przeciwdziałania dezinformacji naukowej czy wprowadzenie obowiązku uchwalenia przez senaty uczelni kodeksu etyki wspólnoty akademickiej dostosowanego do rodzaju uczelni i specyfiki jej działalności. Nowością będzie utworzenie w uczelniach rad naukowych dyscyplin, które będą organami podejmującymi uchwały o nadaniu stopnia w dyscyplinie. Zmiany mają objąć również Komisję Ewaluacji Nauki.

Czytaj więcej: System ewaluacji jakości działalności naukowej na nowych zasadach – jest projekt

Na marginesie, przypomnijmy, że od 15 kwietnia br. w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego działa nowa grupa ekspertów w zakresie nauk humanistycznych. Przedstawiciele polskiej nauki, prowadzący badania w obszarze humanistyki cyfrowej, utworzyli Zespół do spraw identyfikacji i klasyfikacji osiągnięć naukowych w zakresie humanistyki utrwalonych w postaci cyfrowej oraz osiągnięć naukowych humanistyki cyfrowej w procesie oceny działalności naukowej. Do zadań Zespołu należeć będzie m.in. dokonanie przeglądu form utrwalania osiągnięć naukowych w postaci cyfrowej. Ponadto eksperci podejmą próbę ich uporządkowania i skatalogowania.

Natomiast 20 kwietnia br. na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego 16 dziekanów publicznych uniwersyteckich wydziałów prawa powołało Konferencję Dziekanów Publicznych Uniwersyteckich Wydziałów Prawa. Inicjatorami utworzenia Konferencji byli dziekani wydziałów prawa Uniwersytetu Gdańskiego, Uniwersytetu Szczecińskiego, Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach oraz Uniwersytetu Wrocławskiego. Konferencja została ustanowiona jako ogólnopolskie forum współpracy publicznych uniwersyteckich wydziałów prawa w celu podniesienia jakości kształcenia prawniczego oraz wspierania rozwoju nauki prawa. Powołanie Konferencji tworzy również platformę reprezentacji środowiska w dialogu z organami władzy publicznej oraz instytucjami odpowiedzialnymi za kształt szkolnictwa wyższego i system kształcenia prawniczego.

Ponadto od niedawna funkcjonuje oficjalna strona internetowa projektu e-Granty. Projekt „e-Granty: Platforma Finansowania Nauki, Badań i Rozwoju” jest realizowany przez Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy we współpracy z NCBR na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Inicjatywa ma na celu stworzenie kompleksowego narzędzia IT usprawniającego procesy grantowe w Polsce. Nowy serwis ma funkcjonować jako źródło informacji, a także przestrzeń dialogu ze środowiskiem akademickim. Resort nauki zapowiada, że radykalne ograniczenie formalności to największa korzyść, jaka będzie wynikać z wdrożenia e-Grantów. Na skutek wprowadzenia ujednoliconych procedur, narzędzi do podpisów cyfrowych i szybkiego raportowania oraz automatyzacji procesów naukowcy będą mogli skupić się na merytorycznej jakości swoich badań niż tracić czas na wypełnianie powtarzalnych dokumentów.