RPD: Potrzebne jednolite zasady punktowania osiągnięć uczniów w rekrutacji

Brak punktów rekrutacyjnych za wysokie miejsca w konkursach i zawodach o randze ogólnopolskiej oraz międzynarodowej stanowił przyczynę interwencji rzeczniczki praw dziecka (RPD). W jej ocenie, możliwość uzyskania punktów za sukcesy w konkursach i zawodach zależy często od decyzji poszczególnych kuratorów oświaty, a nie rzeczywistej rangi osiągnięcia. RPD proponuje stworzenie przez resort edukacji jednolitego wykazu konkursów o zasięgu co najmniej ogólnopolskim.

Monika Horna-Cieślak, rzeczniczka praw dziecka, powołując się na otrzymywane od uczniów, rodziców, opiekunów oraz trenerów sygnały, zwraca uwagę na problematyczne zasady punktowania osiągnięć uczniów podczas rekrutacji do szkół ponadpodstawowych. - Z przekazywanych informacji wynika, że uczniowie uzyskujący wysokie lokaty w zawodach i konkursach o randze ogólnopolskiej lub międzynarodowej nie otrzymują z tego tytułu punktów rekrutacyjnych. Źródłem tej sytuacji jest sposób ukształtowania mechanizmu tworzenia wykazów konkursów i zawodów wiedzy, artystycznych oraz sportowych, corocznie podawanych do publicznej wiadomości przez kuratorów oświaty – wskazuje.

Rzeczniczka przypomina, że osiągnięcia uwzględnione w wykazie zawodów wiedzy, artystycznych i sportowych właściwego kuratora oświaty mogą zostać wpisane na świadectwo ukończenia szkoły, a następnie uwzględnione w postępowaniu rekrutacyjnym poprzez przyznanie odpowiedniej liczby punktów. - W praktyce oznacza to, że decyzje kuratorów oświaty dotyczące wykazów konkursów i zawodów wprost wpływają na sytuację rekrutacyjną uczniów oraz ich szanse na przyjęcie do wybranej szkoły ponadpodstawowej. To od treści tych wykazów zależy, czy osiągnięcie ucznia zostanie uwzględnione w postępowaniu rekrutacyjnym, czy też nie będzie miało żadnego znaczenia punktowego - wyjaśnia. Zdaniem rzeczniczki, obecny sposób funkcjonowania tego mechanizmu budzi poważne wątpliwości co do przejrzystości zasad przyznawania punktów rekrutacyjnych, prowadzi do nierównego traktowania uczniów oraz różnicowania ich sytuacji wyłącznie ze względu na właściwość miejscową kuratora oświaty.

Problematyczna lokalizacja

W pierwszej kolejności autorka wystąpienia zwraca uwagę na brak jednolitych, ogólnokrajowych kryteriów, które powinny być uwzględniane przy sporządzaniu wykazów, brak określonego sposobu ich stosowania przez poszczególnych kuratorów oświaty, brak szczegółowej regulacji w tym zakresie oraz dostępnych publicznie wytycznych. To wszystko prowadzi do sytuacji, w której pojawiają się rozbieżności interpretacyjne i odmienne praktyki w zakresie kwalifikowania zawodów do wykazów, pomimo stosowania przez kuratorów oświaty zbliżonych kryteriów.

Rzeczniczka praw dziecka w wystąpieniu z 6 sierpnia br. opisuje sytuację, w której ten sam konkurs jest odmiennie oceniany w zależności od województwa. W konsekwencji konkurs spełniający wymagania jednego kuratora oświaty może zostać uwzględniony w wykazie, podczas gdy jest pominięty przez innego kuratora. Pełne wątpliwości rzeczniczki są również ogólnopolskie konkursy i zawody, w których uczestniczą uczniowie z wielu regionów kraju, a możliwość uzyskania punktów rekrutacyjnych w praktyce zależy od miejsca działania właściwego kuratora oświaty, a nie wyłącznie od rangi i charakteru samego osiągnięcia.

Zdaniem rzeczniczki praw dziecka, podobne konkursy i zawody nie mogą być oceniane według odmiennych zasad w zależności od województwa, dlatego zmiany powinny gwarantować uczniom legitymującym się porównywalnymi osiągnięciami ocenianie według jednolitych kryteriów – niezależnie od województwa, w którym realizują obowiązek szkolny. - W ocenie rzecznika praw dzieck, system zgłaszania zawodów i konkursów powinien opierać się na jasnych, przejrzystych i jednolitych zasadach, dostępnych dla wszystkich zainteresowanych podmiotów. Procedura zgłoszeniowa powinna być publicznie dostępna oraz określać w szczególności: podmioty uprawnione do dokonania zgłoszenia, terminy, wymagania formalne oraz sposób składania zgłoszeń, np. z wykorzystaniem jednolitego formularza – czytamy w treści wystąpienia.

Dostępne, bezpłatne, o jak największym zasięgu i największej powszechności

W ocenie rzeczniczki praw dziecka nie może dochodzić do sytuacji, w której uczeń osiągający znaczący sukces w określonej dyscyplinie nie otrzyma żadnego potwierdzenia tego osiągnięcia w procesie rekrutacji. Problemem pozostaje również brak możliwości odwołania się od decyzji o nieuwzględnieniu konkursu w wykazie. Monika Horna-Cieślak zwraca uwagę na wykazy, w których uwzględniane są zawody organizowane w ramach jednej dyscypliny sportowej, podczas gdy zawody z innej dyscypliny - mimo porównywalnej rangi, podobnych zasad organizacyjnych oraz zbliżonych warunków udziału - nie zostają ujęte w wykazie.

- Zgodnie z danymi udostępnianymi przez poszczególne kuratoria oświaty, znaczna część zgłaszanych konkursów nie zostaje ostatecznie uwzględniona w wykazach zawodów wiedzy, artystycznych i sportowych. Taka praktyka może prowadzić do sytuacji, w której uczeń uzyskał osiągnięcie w czasie nauki w szkole podstawowej, w okresie, gdy dany konkurs znajdował się w wykazie właściwego kuratora oświaty, jednak osiągnięcie to nie zostanie uwzględnione na świadectwie ukończenia szkoły podstawowej z uwagi na fakt, że w późniejszym okresie konkurs został usunięty z wykazu. Rozporządzenie w sprawie świadectw nie przesądza, na jakich zasadach mają być wpisywane na świadectwo ukończenia szkoły osiągnięcia uzyskane w latach poprzednich – tłumaczy Monika Horna-Cieślak, rzecznik praw dziecka.

Jednocześnie przypomina, że uczniowie i rodzice oczekują uwzględnienia osiągnięcia uzyskanego zgodnie z zasadami obowiązującymi w danym momencie również na dalszym etapie edukacji, a późniejsza zmiana wykazu nie może prowadzić do negatywnych konsekwencji dla ucznia. Rekomenduje rozważenie wprowadzenia jednolitej zasady, zgodnie z którą w procesie rekrutacji uwzględniane byłyby osiągnięcia wpisane na świadectwo na podstawie wykazu obowiązującego w roku uzyskania osiągnięcia, niezależnie od tego, czy w kolejnych latach wykaz ten został zmieniony.

Co należy zmienić?

W swoim wystąpieniu rzeczniczka praw dziecka zwróciła się o analizę nieprawidłowości oraz rozważenie podjęcia działań legislacyjnych i organizacyjnych, które pozwolą zapewnić uczniom równe zasady udziału w postępowaniu rekrutacyjnym. Zarekomendowała ujednolicenie procedury zgłaszania konkursów i zawodów, opracowanie jednolitych kryteriów ich oceny, przekazanie kuratorom oświaty jednakowych wytycznych dotyczących stosowania tych kryteriów oraz stworzenie przejrzystego mechanizmu weryfikacji zgłoszeń. Rzeczniczka zgłosiła też postulat wprowadzenia jednolitych zasad uznawania osiągnięć zdobytych w latach wcześniejszych oraz publikowania informacji o konkursach nieuwzględnionych w wykazach wraz z przyczynami takiej decyzji.

Najdalej idącą propozycją RPD jest stworzenie przez resort edukacji ogólnopolskiego wykazu konkursów i zawodów o randze krajowej i międzynarodowej, sporządzanego na podstawie wykazów przygotowanych przez poszczególnych kuratorów oświaty, który zapewniłby wszystkim uczniom równe zasady przyznawania punktów rekrutacyjnych, niezależnie od województwa. - Należy pamiętać, że celem regulacji umożliwiających przyznanie punktów rekrutacyjnych za szczególne osiągnięcia uczniów jest docenienie ich zaangażowania, systematycznej pracy oraz wysiłku wkładanego w rozwijanie własnych pasji i uzdolnień – czytamy w podsumowaniu wystąpienia.