Koniec pomocy dla obywateli Ukrainy, ale w oświacie jeszcze nie teraz

Od 5 marca przestają obowiązywać kluczowe rozwiązania specustawy pomocowej dla obywateli Ukrainy, a w ich miejsce wchodzą ostrzejsze regulacje. W szkołach rewolucji w środku roku szkolnego nie będzie. Przepisy dostosowano do kalendarza szkolnego. Zasady zmienią się, ale dopiero we wrześniu.

Tzw. ustawa pomocowa (specustawa), która obowiązuje od 2022 r., stworzyła osobny system prawny upraszczający zasady pobytu, pracy, świadczeń i edukacji dla uchodźców wojennych z Ukrainy. Wiele nowych rozwiązań objęło też szkoły, które musiały poradzić sobie z napływem nowych uczniów, którzy nie zawsze odnajdywali się w polskim systemie. 

5 marca wejdzie w życie ustawa z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, która wprowadza szereg zmian dotyczących zasad legalnego pobytu, zatrudnienia, oświaty, prowadzenia działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy przebywających w Polsce. Od tego dnia zaczną obowiązywać nowe, ostrzejsze zasady wygaszania dotychczasowych przywilejów.

Czytaj: Ustawa wygaszająca - kluczowe daty i obowiązki dla obywateli Ukrainy >

W oświacie zmiany jeszcze nie teraz

W dniu 5 marca, razem z ustawą wygaszającą pomoc dla obywateli Ukrainy, wejdzie w życie rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 26 lutego 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia, wychowania i opieki dzieci i młodzieży będących obywatelami Ukrainy, które dostosowuje przepisy wykonawcze do zmienionych nowelizacją regulacji.

Biorąc pod uwagę specyfikę pracy szkoły polegającą na organizacji roku szkolnego, który trwa od dnia 1 września danego roku do dnia 31 sierpnia roku następnego, jak również konieczność uniknięcia ewentualnej dezorganizacji nauczania w szkołach, a także uwzględniając specyficzne potrzeby dzieci i uczniów zaproponowano, aby rozwiązania w stosunku do dzieci i uczniów, będących obywatelami Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej od dnia 24 lutego 2022 r., obowiązujące obecnie do dnia 4 marca 2026 r., przedłużyć do zakończenia bieżącego roku szkolnego, tj. do dnia 31 sierpnia 2026 r.

I tak do końca bieżącego roku szkolnego utrzymane zostanie finansowanie dodatkowych zadań w szkołach, bezpłatnego transportu, pomocy materialnej dla uczniów, możliwości nauki w oddziale przygotowawczym, dodatkowych lekcji języka polskiego, podwyższonych limitów godzin ponadwymiarowych dla nauczycieli czy brak wymogu urzędowego potwierdzenia znajomości języka polskiego dla pomocy nauczyciela i asystentów międzykulturowych. Po tym terminie szkoły mają powrócić do zwykłych zasad.

Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w prawie oświatowym i prawie pracy w oświacie 2026 >

Szczegółowe regulacje

Nowelizacja rozporządzenia przewiduje przedłużenie do dnia 31 sierpnia 2026 r. stosowania niektórych rozwiązań przewidzianych w rozporządzeniu, tj. rozwiązań zawartych w:

1) par. 6 rozporządzenia – przewidującym możliwość powoływania do składu zespołu egzaminatorów sprawdzających prace egzaminacyjne uczniów będących obywatelami Ukrainy, którzy przystąpili do egzaminu ósmoklasisty lub egzaminu maturalnego, osób niebędących egzaminatorami wpisanymi do ewidencji egzaminatorów, o której mowa w art. 9c ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.);

2) par. 6a rozporządzenia – przewidującym możliwość uczęszczania przez uczniów oddziałów przygotowawczych zorganizowanych w branżowej szkole I stopnia lub technikum na zajęcia przeznaczone na osiągnięcie wybranych efektów kształcenia określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego, dostosowane po względem zakresu treści nauczania oraz metod i form ich realizacji do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia;

3) par. 11ac ust. 1 i 2 rozporządzenia – przewidującym możliwość uczęszczania przez ucznia będącego obywatelem Ukrainy na dodatkowe zajęcia lekcyjne z języka polskiego w wymiarze nie niższym niż 2 godziny lekcyjne tygodniowo;

4) par. 12 rozporządzenia – przewidującym możliwość przyjęcie do przedszkola specjalnego, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej specjalnej, szkoły specjalnej, specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego lub specjalnego ośrodka wychowawczego dziecka lub ucznia niepełnosprawnego, na podstawie oświadczenia rodzica lub osoby sprawującej opiekę nad tym dzieckiem lub uczniem o złożeniu do publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej, wniosku o wydanie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego;

5) par. 14 ust. 1 rozporządzenia – przewidującym możliwość zatrudnienia w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej, w uzasadnionych przypadkach i za zgodą kuratora oświaty, osoby niebędącej nauczycielem posiadającej przygotowanie uznane przez dyrektora poradni za odpowiednie do realizacji określonych przez dyrektora poradni zadań w tym zakresie;

6) par. 14a ust. 1 rozporządzenia – przewidującym możliwość zatrudnienia w publicznej placówce oświatowo-wychowawczej oraz publicznej placówce zapewniającej opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania, w uzasadnionych przypadkach i za zgodą odpowiednio kuratora oświaty lub specjalistycznej jednostki nadzoru, o której mowa w art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, z późn. zm.), osoby niebędącej nauczycielem posiadającej przygotowanie uznane przez dyrektora placówki za odpowiednie do realizacji określonych przez dyrektora placówki zadań w tym zakresie;

7) par. 13 rozporządzenia – przewidującym możliwość modyfikowania przez dyrektora szkoły lub placówki, w porozumieniu z radą pedagogiczną i radą rodziców, programu wychowawczo-profilaktycznego realizowanego w szkole lub placówce.