Nowa, zdrowsza oferta sklepików szkolnych już od 1 września

W sklepikach szkolnych i automatach nie zobaczymy już słodkich napojów typu cola. Rozporządzenie tzw. „sklepikowe”, które zacznie obowiązywać wraz z początkiem nowego roku szkolnego zobowiązuje do oferowania uczniom m.in. soków owocowo-warzywnych, naturalnej wody mineralnej czy innych napojów bez dodatku cukru i substancji słodzących. Zdaniem ministerstwa, pojawiające się sygnały o przypadkach obchodzenia lub naruszania obowiązujących już regulacji wskazują na potrzebę wzmocnienia nadzoru.

Od 1 września br. zacznie obowiązywać znowelizowane rozporządzenie ministra zdrowia w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych jednostkach. Rozporządzenie „sklepikowe” wymusza dostosowanie praktyki funkcjonowania szkół oraz podmiotów prowadzących sklepiki i automaty sprzedażowe (vendingowe) do nowych wymogów, umożliwiając przygotowanie odpowiednich materiałów informacyjnych i działań edukacyjnych odpowiednich instytucji. Zdaniem Ministerstwa Zdrowia, skuteczne ograniczanie spożycia cukrów przez dzieci i młodzież wymaga współpracy międzyresortowej, w szczególności z resortem edukacji oraz rolnictwa oraz ścisłej koordynacji działań organów nadzoru z inicjatywami edukacyjnymi.

Znowelizowany katalog

Resort zdrowia wskazuje, że zarówno w obowiązującym stanie prawnym, jak i w nowym rozporządzeniu „sklepikowym” nie jest dopuszczona sprzedaż w sklepikach szkolnych ani w automatach vendingowych słodkich napojów typu cola, napojów owocowych, wód smakowych, mrożonych herbat oraz innych podobnych produktów, nawet jeśli ich producenci deklarują, że zawarte w nich cukry pochodzą wyłącznie z naturalnie występujących w sokach owocowych węglowodanów.

- Regulacje dotyczące żywienia w placówkach oświatowych nie przewidują możliwości kwalifikowania takich napojów jako dopuszczonych, jeżeli zawierają one cukry dodane lub inne składniki pełniące funkcję słodzącą – niezależnie od deklarowanego celu ich zastosowania. Przypadki stwierdzanych naruszeń tych przepisów w ramach kontroli sanitarnych wskazują na konieczność egzekwowania obowiązujących norm, a nie na potrzebę ich łagodzenia – wyjaśnia Ministerstwo Zdrowia w interpelacji poselskiej nr 16892.

Zgodnie z przepisami, w sklepikach szkolnych oraz automatach vendingowych mogą być sprzedawane wyłącznie:

• soki owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne spełniające określone kryteria składu,
• naturalna woda mineralna nisko- lub średnio zmineralizowana, woda źródlana oraz woda stołowa,
• napoje przygotowywane na miejscu pod warunkiem, że zawierają nie więcej niż 5 g cukrów dodanych w 250 ml produktu gotowego do spożycia,
• inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących.

Żywienie w szkołach i przedszkolach – zmiany od 1.09.2026 r. - czytaj w LEX >

Napoje typu wody smakowe, napoje owocowe, mrożone herbaty czy podobne produkty nie spełniają kryteriów określonych w przepisach, dlatego nie mogą być oferowane dzieciom i młodzieży w placówkach oświatowych. – Stwierdzane w praktyce przypadki oferowania takich produktów w szkołach są przejawem naruszania obowiązujących regulacji i wymagają adekwatnej reakcji organów nadzoru, a nie zmiany standardów na mniej restrykcyjne. Ograniczenie norm ochronnych w odpowiedzi na ich łamanie prowadziłoby do pogorszenia poziomu ochrony zdrowia uczniów i byłoby sprzeczne z celem regulacji, jakim jest zmniejszenie spożycia napojów i produktów o wysokiej zawartości cukru przez dzieci i młodzież – dodaje podsekretarz stanu w MZ.

Jeszcze za wcześnie na badanie skuteczności 

- Ministerstwo Zdrowia nie przeprowadziło analizy skuteczności rozporządzenia „sklepikowego” z dnia 16 lutego 2026 r. w zakresie faktycznego ograniczenia dostępu dzieci i młodzieży do słodkich napojów w placówkach oświatowych, ponieważ przepisy te nie weszły jeszcze w życie i nie podlegają obecnie stosowaniu. Analiza skuteczności będzie możliwa dopiero po rozpoczęciu obowiązywania regulacji i zebraniu danych dotyczących jej realnego funkcjonowania w szkołach, w szczególności wyników kontroli oraz zmian w ofercie sklepików i automatów – czytamy w wyjaśnieniach ministerstwa.

Na marginesie, resort wskazuje, że nieustannie prowadzi działalność profilaktyczną mającą na celu ograniczenie spożycia żywności o niskiej wartości odżywczej wśród dzieci i młodzieży. W ten sposób łączy instrumenty regulacyjne z działaniami edukacyjnymi. W nowym Narodowym Programem Zdrowia, będącym w fazie przygotowania, ministerstwo przewiduje dalsze wzmacnianie działań edukacyjnych, profilaktycznych i regulacyjnych dotyczących zdrowego żywienia. Resort wymienia, że w dotychczasowych edycjach Narodowego Programu Zdrowia realizowano liczne zadania służące poprawie nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży, obejmujące m.in. kampanie informacyjne, działania środowiskowe oraz wsparcie dla szkół w zakresie kształtowania zdrowych wyborów żywieniowych. Skuteczność takich programów rośnie, gdy obejmują one zarówno dzieci, jak i rodziców.

Zobacz szkolenie online w LEX: Dieta planetarna - nowe przepisy od września 2026 r. >

Edukacja równie ważna

Ministerstwo Zdrowia zwraca uwagę na konieczność współpracy międzyresortowej, ale również potrzebę wsparcia ze strony instytucji pozarządowych. - Należy podkreślić, że środowisko szkolne jest miejscem, w którym – przy ścisłym przestrzeganiu obowiązujących przepisów oraz prowadzeniu działań informacyjnych – można w sposób systemowy i długofalowy upowszechniać zasady prawidłowego żywienia oraz uświadamiać dzieciom i ich opiekunom konsekwencje zdrowotne nadmiernego spożycia cukrów – tłumaczy resort, wskazując na szczególną rolę Narodowego Centrum Edukacji Żywieniowej. Instytucja prowadzi działania edukacyjne skierowane do uczniów, rodziców i kadry pedagogicznej, wspierając kształtowanie trwałych, prozdrowotnych nawyków żywieniowych.

- Ministerstwo Zdrowia planuje kontynuować i rozwijać działania edukacyjne i środowiskowe, równolegle z doskonaleniem mechanizmów kontroli i egzekwowania przepisów, tak aby ograniczenie spożycia cukrów wśród najmłodszych było skuteczne, trwałe i oparte na współpracy wielu instytucji. Założeniem tych działań jest wzmocnienie przestrzegania przyjętych standardów, a nie ich osłabianie, nawet jeśli w praktyce stwierdzane są przypadki ich naruszania – podsumowuje ministerstwo.

Zapraszamy na szkolenie online w LEX: Zmiany w prawie oświatowym 2026/2027 - jakie nowe wyzwania i obowiązki czekają dyrektorów szkół? >