WSA: Placówka najbliższa może być w innej gminie, powiecie lub województwie
Jeżeli na terenie gminy, w której mieszka dziecko z niepełnosprawnością, w najbliższej geograficznie odległości, nie byłoby placówki zapewniającej realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, za najbliższą jednostkę uznać należy placówkę znajdującą się na terenie innej gminy, a nawet powiatu lub województwa. Zdaniem WSA w Gliwicach, wyłącznie precyzyjne i wyczerpujące ustalenia w zakresie spełniania wymogów i zaleceń pozwalają ocenić, która placówka jest tą najbliższą.
W ubiegłym roku szkolnym matka syna z niepełnosprawnością wnioskowała o zwrot kosztów dojazdu dziecka do niepublicznego przedszkola specjalnego. Zgodnie z wnioskiem, dowóz miał odbywać się własnym środkiem transportu (samochodem osobowym) najkrótszą drogą z miejsca zamieszkania (34 km). Burmistrz jako organ decyzyjny odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego zwrotu kosztów dojazdu. Zdaniem organu, znacznie bliżej, bo w zasięgu 25 km funkcjonuje inna placówka pozwalająca na realizację wymogów określonych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego – zapewniająca kształcenie specjalne dziecka posiadającego niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym.
Zobowiązanie gminy tylko wobec najbliższej placówki
Obowiązkiem gminy jest zapewnienie dzieciom z niepełnosprawnościami (pięcioletnim i sześcioletnim) oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Obowiązek ten gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów takiego przewozu. Wybór sposobu realizacji omawianej powinności gminy jest pozostawiony rodzicom dziecka.
Uzasadniając odmowę, burmistrz wskazał, że użyte w art. 32 ust. 6 prawa oświatowego określenie "najbliższe" przedszkole nie oznacza tylko i wyłącznie przedszkola położonego w najbliższej odległości od miejsca zamieszkania dziecka, ale też najbliższą placówkę umożliwiającą jak najpełniejszą realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka lub orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Organ wyjaśnił dalej, że wybór właściwej dla dziecka placówki nie stanowi uprawnienia gminy, lecz uprawnienie rodziców. Rodzice mogą zapisać dziecko do placówki, która według nich jest najlepsza dla rozwoju dziecka. Dowolność wyboru placówki oświatowej dla niepełnosprawnego dziecka przez rodziców nie oznacza jednak automatycznego obowiązku po stronie gminy zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki, czy też zwrotu kosztów przejazdu dziecka i opiekuna, ponieważ gmina jest objęta takim obowiązkiem tylko w stosunku do najbliższej placówki oświatowej.
Wnioskodawczyni w skardze złożonej na odmowę dokonania czynności zarzuciła błędne przyjęcie definicji określenia "najbliższe przedszkole". W jej ocenie, organ nie powinien kierować się odległością fizyczną placówki od miejsca zamieszkania dziecka, tylko możliwościami placówki w odniesieniu do indywidualnego dziecka, co w jej przypadku miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem wnioskodawczyni, burmistrz zaniechał ustalenia okoliczności, zgodnie z którymi dziecko skorzysta z najpełniejszej realizacji zaleceń orzeczenia w wybranej, niepublicznej placówce przedszkolnej.
Wybór należy do rodziców
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach przyznał rację skarżącej matce dziecka z niepełnosprawnością, mimo że „ciążący na gminie obowiązek zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do takiej placówki nie oznacza zapewnienia dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu w każdym przypadku i do każdej placówki, którą wskażą rodzice uważając subiektywnie, że zapewnia ona najlepsze warunki edukacyjne, rehabilitacyjne i opiekuńcze”.
W rozpoznawanej sprawie istota sporu dotyczyła ustalenia, która placówka objęta systemem oświaty stanowiła „najbliższą placówkę” w rozumieniu art. 32 ust. 6 prawa oświatowego. Sąd pierwszej instancji, powołując się na orzecznictwo sądowe, wskazał, że najbliższe przedszkole lub szkoła to placówka pozwalająca w najwyższym stopniu realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego (lub w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka), a zatem najpełniej dostosowana do zdolności i możliwości psychofizycznych dziecka oraz posiadająca warunki umożliwiające prawidłowe kształcenie i rehabilitację dzieci z rozpoznanym rodzajem niepełnosprawności.
- Ten element powinien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń nie może modyfikować organ reprezentujący gminę, ani też orzekający w takiej sprawie sąd administracyjny. Nie musi to być placówka najbliższa w rozumieniu faktycznej (geograficznej) odległości od miejsca zamieszkania dziecka. Za najbliższą jednostkę uznać należy placówkę znajdującą się na terenie innej gminy, a nawet powiatu lub województwa. Warunkiem jest brak w bliższej odległości placówki (przedszkola) zapewniającej dziecku niepełnosprawnemu w sposób najpełniejszy realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego Tym samym placówka bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie najbliższą w rozumieniu art. 32 ust. 6 ustawy – tłumaczył sąd.
Trzeba sprawdzić, która placówka najlepsza
Ze względu na specyfikę sprawy, w której dobrem prawnie chronionym jest dobro dziecka z niepełnosprawnością, sąd uznał, że nie można ograniczać się tylko do hipotetycznego stwierdzenia, że jedna z placówek jest w stanie lepiej realizować zalecenia wynikające z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Należy uwzględnić to, która z placówek najpełniej dostosowała się do zdolności i możliwości syna skarżącej oraz porównać możliwe do osiągnięcia efekty w obu placówkach.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, burmistrz jako organ decyzyjny nie odniósł się do argumentów uzasadniających potrzebę uczęszczania jej syna do wybranej placówki, nie poczynił też jakichkolwiek ustaleń, które pozwoliłyby na porównanie zakresu i możliwości kształcenia specjalnego w każdej z placówek, wreszcie nie wzięto w ogóle pod uwagę znajdującej się w aktach sprawy opinii zespołu orzekającego poradni psychologiczno-pedagogicznej, która w ocenie sądu wprost wskazuje wybrane przedszkole niepubliczne jako właściwą dla potrzeby wczesnego wspomagania rozwoju dziecka.
Sąd rozpoznający sprawę stwierdził bezskuteczność zaskarżonej odmowy zwrotu kosztów dojazdu. Zasugerował jednocześnie, że organ powinien był zwrócić się do obu placówek celem precyzyjnego i wyczerpującego ustalenia, która z nich jest najbliższą (tj. spełniającą najpełniej wszystkie zalecenia zawarte w orzeczeniach i opiniach), ustalić oraz porównać formy i warunki wsparcia realizowane w obu placówkach, a następnie skonfrontować, by ocenić, która z placówek najpełniej realizuje potrzeby dziecka.
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
