Niskie zarobki i chaos prawny zniechęcają młodych do pracy w szkole
Absolwenci kierunków pedagogicznych coraz rzadziej wybierają pracę w szkole. Zniechęca ich m.in. bałagan prawny. Oprócz kryzysu edukacyjnego szkoły czekać więc może kryzys kadrowy. Dziś statystyczny polski nauczyciel to prawie czterdziestopięcioletnia kobieta. MEN zapewnia, że robi wiele, by ten negatywny trend odwrócić.
- Kwietniowy strajk nauczycieli obnażył wielki kryzys w tej branży. Nasze studentki na praktykach widzą sfrustrowanie starszych kolegów, słyszą ich krytyczne wypowiedzi o pracy. Widzą brak szacunku do tej profesji. To na pewno nie zachęca do wyboru pracy w szkole – mówi dr Adam Jagiełło-Rusiłowski z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Gdańskiego. - Zatrudniają się więc jako sprzedawczynie w galeriach handlowych, w ekskluzywnych i mniej ekskluzywnych sklepach. Do pracy w szkole zniechęcają je też kwestie nowych podstaw programowych i ogólnego bałaganu prawnego, jaki wywołała tzw. reforma - dodaje.
Prawo oświatowe przyczynia się do wypalenia zawodowego nauczycieli>>
Brak zastępowalności kadr
Jak wynika z Monitora Kształcenia i Szkolenia 2019, zaprezentowanego 26 września ubiegłego roku w Brukseli, w UE jest 5,7 mln nauczycieli w szkołach podstawowych i średnich, z czego 32 proc. w szkołach podstawowych i 39 proc. w szkołach średnich przekroczyło wiek 50 lat.
Przykładowa średnia wieku nauczycieli w Polsce wynosiła w roku szkolnym: 2017/2018 - 43,9 lat (dla kobiet 43,7 lat, dla mężczyzn 45,2 lat); 2018/2019 - 44,1 lat (dla kobiet 43,9 lat, dla mężczyzn 45,4 lat).
W roku szkolnym 2018/2019 w Polsce pracowało ponad pół miliona nauczycieli (512 354). Z tego jedynie 20 procent stanowili stażyści (21 020) i nauczyciele kontraktowi (83 616). Absolwenci kierunków ścisłych wybierają lepiej płatną pracę w przemyśle i w korporacjach. Podobnie angliści. Do wyboru szkolnej ścieżki zawodowej zniechęca trwająca reforma edukacji, bałagan prawny, niskie zarobki i rosnąca biurokracja. Do tego dochodzi niesprzyjająca atmosfera, wewnętrzne rozgrywki między nauczycielami, wygórowane wymagania rodziców uczniów. Wydaje się, że obecnego kryzysu nie uratuje ani 20-godzinny tydzień pracy ani wakacje, co zawsze było wabikiem dla młodych.
Sprawdź w LEX: Czy można utworzyć drugie stanowisko wicedyrektora szkoły, jeżeli w statucie szkoły mowa jest o jednym takim stanowisku? >
MEN: dbamy o zachęty dla młodych pedagogów
Wedle zapewnień biura prasowego, "MEN podejmuje szereg działań, które pozwolą na zatrudnienie młodych w zawodzie nauczyciela. We współpracy z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego opracowane zostały nowe zasady kształcenia nauczycieli. Do oceny jakości ich kształcenia na uczelniach powołany został w Polskiej Komisji Akredytacyjnej odrębny zespół, który będzie zajmował się wyłącznie kwestiami kształcenia nauczycieli”.
Resort zapowiada, że chce stworzyć system szkół ćwiczeń, gdzie będzie oferta przykładowych rozwiązań dydaktycznych i metodycznych dla nauczycieli oraz szkół i placówek. Będzie to miejsce praktyk i staży dla absolwentów specjalności nauczycielskich. Dodatkowo od 1 września 2019 r. zostało wprowadzone świadczenie na start dla nauczycieli stażystów (1000 zł), które ma na celu zachęcenie młodych do wyboru zawodu nauczyciela. Ponadto jak zapewnia MEN - w tym roku nauczyciele otrzymają kolejną podwyżkę.
Sprawdź w LEX: Ilu uczniów powinien mieć nauczyciel pod opieką na zajęciach wychowania fizycznego na basenie? >
Praca w szkole mało zachęcająca
Spostrzeżenia dr. Jagiełło–Rusiłowskiego niemal w stu procentach potwierdza 23-letnia Zosia, studentka ostatniego roku edukacji artystycznej w zakresie sztuk plastycznych na warszawskiej uczelni pedagogicznej. - Praca w szkole na pewno nie jest szczytem moich marzeń. Jak byłam na praktykach w szkole, nasłuchałam się narzekań nauczycieli na pracę. Moja opiekunka bez owijania w bawełnę zapytała, czy pani naprawdę chce pracować w szkole? Dzieciaki są dziś okropne. Pomijam już aspekt ostatniej reformy, która okazała się porażką – wylicza. - Mam rodzeństwo w podstawówce i słyszę, co się dzieje. Kiedyś nauczyciel był autorytetem, dziś jest nikim. Przy przeładowanej podstawie programowej i licznych klasach nauczyciel nie ma czasu na indywidualne podejście do ucznia, o czym tak pięknie mówi się nam na zajęciach - dodaje.
Zosia raczej nie wybierze pracy w szkole również z tego powodu, że jej ukochana plastyka jest w szkołach traktowana po macoszemu. - Dziś nie jest wartością rozwijanie talentów i pasji – mówi. - Jest nastawienie na efekt na egzaminie końcowym. Poza tym przeraża mnie papierologia. Na praktykach wszystko sprowadzało się do tego, że w papierach ma dobrze wyglądać. Nie chcę być częścią tej fikcji. Mam uprawnienia do arteterapii. I myślę się rozwijać w tym kierunku - mówi.
Sprawdź w LEX: Czy nauczyciel zatrudniony w wymiarze poniżej pół etatu może odbywać staż na kolejny stopień awansu zawodowego? >
Wiele koleżanek Zosi poszło do pracy w usługach, do sklepów, do call center. - Kiedyś profesor zapytał w mojej 10- osobowej grupie, która z nas wybiera się do szkoły. Ręce podniosły dwie osoby. To pokazuje skalę problemu - mówi Zosia. - A szkoda, bo sporo dziewczyn ma świetne predyspozycje do zawodu. Mnie osobiście zniechęca to, jak bardzo wymagająca jest praca nauczyciela w sensie psychicznym. Cały czas jest się wystawionym na widok. Uczniowie po kryjomu nagrywają komórkami, obgadują. Myślę, że trudno to udźwignąć. W moim przypadku pewnie doszedłby brak szacunku do przedmiotu plastyka. Często zadaję sobie ważne dla mnie pytanie, czy szkoła jest miejscem, gdzie można się rozwijać. I niestety, odpowiedź jest negatywna.
Biurokracja zniechęca do pracy w szkole
Ale nie tylko tylko osoby tuż po studiach zniechęcone są do pracy w szkole. Katarzyna Kowalska z Warszawy ma 35 lat, na koncie czteroletnie doświadczenie w pracy w z młodzieżą, stopień nauczyciela mianowanego. - Z wykształcenia jestem polonistką z dobrymi referencjami z poprzedniej pracy, a więc niemal każda szkoła przy obecnym kryzysie kadrowym zatrudniłaby mnie z pocałowaniem ręki. Dlaczego więc mimo braku etatu, pracuję jako wolny strzelec, nie zatrudniam się w szkole? Zniechęca mnie wszechogarniająca biurokracja. Z zawodowego obowiązku śledzę edukacyjne akty prawne i włos mi się jeży. W jednym tygodniu czytam, że nauczycieli nagradzać będzie kurator, w drugim dowiaduję się, że samorządy ledwo wiążą koniec z końcem. Również nie mogę czuć zadowolenia, kiedy przeglądam podstawy programowe z mojego przedmiotu. Poza tym mam syna w szkole podstawowej. Osobiście nie należę do roszczeniowych rodziców, bo zbyt dobrze znam smak takiej postawy. Ale gdy widzę, jak rodzice potrafią zgnoić nauczyciela za byle co, odechciewa mi się pracy w szkole na dobre. A szkoda, bo lubiłam tę robotę. Byłam tzw. twórczym nauczycielem, lubianym przez młodych ludzi - opowiada Katarzyna Kowalska.
- Pisząc artykuł, proszę pamiętać o Finlandii – upomina dr Jagiełło Rusiłowski. - Tam bycie nauczycielem to przywilej. Najpierw jest ogromne sito, by dostać się na studia. Kolejne sito jest przy rekrutacji do pracy w szkole. Jak już ktoś to wszystko przejdzie, nie ma ochoty rzucać poważanej społecznie pracy. Bo tu nie chodzi tylko o pieniądze. Wśród moich znajomych, wielu nauczycieli po kwietniowym strajku zwolniło się ze szkoły, nie mogąc znieść poniżenia. Odeszli do innych profesji. Zobaczyli, jak bardzo są samotni. A naprawdę nie jest tak, że większość ma złe nastawienie do pracy. Przeciwnie, znam wielu nauczycieli po czterdziestce, którzy ogromne pieniądze inwestują w rozwój zawodowy. Nie robią tego bynajmniej dla siebie. Robią to dla dobra dzieci, mają poczucie misji.
Sprawdź w LEX: Jakie czynności pozalekcyjne powinna obejmować lekcja wychowania fizycznego? >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.
