Opinia "wkład władz lokalnych i regionalnych UE w konferencję ONZ w 2012 roku w sprawie zrównoważonego rozwoju (Rio+20)".

Opinia Komitetu Regionów "wkład władz lokalnych i regionalnych UE w konferencję ONZ w 2012 roku w sprawie zrównoważonego rozwoju (Rio+20)"

(2012/C 54/07)

(Dz.U.UE C z dnia 23 lutego 2012 r.)

KOMITET REGIONÓW
-	Wzywa uczestników szczytu Rio+20 do jednoznacznego uznania, iż urbanizacja jest nowym, ogromnym wyzwaniem, któremu świat musi stawić czoło, oraz do wzmożenia wysiłków na rzecz wymiany doświadczeń i transferu wiedzy w zakresie zrównoważonego rozwoju miast między samorządami terytorialnymi i władzami lokalnymi w skali globalnej.
-	Wzywa, by na szczycie Rio+20 przyjęto harmonogram działań na rzecz ekologizacji gospodarki, który powinien obejmować odrębną sekcję poświęconą ekologicznej gospodarce lokalnej, w której uznano by kluczową rolę odgrywaną przez samorządy terytorialne i władze lokalne. W sekcji tej należałoby zwłaszcza promować międzynarodowe Porozumienie Burmistrzów i Regionów i wspierać zdecentralizowaną współpracę na rzecz rozwoju. Ewentualny system budowania potencjału powinien nakładać na uczestniczące w nim kraje obowiązek ścisłego angażowania w ten proces terytorialnego szczebla sprawowania rządów.
-	Postuluje, by samorządy terytorialne i władze lokalne - jako właściwe, pełnoprawne podmioty sprawowania władzy - zajmowały należne im miejsce w instytucjonalnych ramach zrównoważonego rozwoju - obok rządów krajowych i jednostek ONZ. Przy okazji szczytu Rio+20 należałoby skorzystać ze sposobności, by dostosować obecne struktury tzw. "istotnych grup", np. stworzyć nową kategorię "podmiotów rządowych" uwzględniającą wszystkie zainteresowane strony, i upoważnić przyszłą Światową Organizację ds. Ochrony Środowiska (lub UNEP) bądź przyszłą Radę ds. Zrównoważonego Rozwoju do utworzenia stałego komitetu ds. samorządów terytorialnych i władz lokalnych.
-	Chciałby, by na szczycie Rio+20 określono przyszłe ramy zarządzania, które potrzebne są do dalszego rozwijania lokalnej Agendy 21, i poparto promowanie demokracji środowiskowej w skali globalnej. Wyrazem tego mogłoby być poparcie dla wprowadzenia innych konwencji regionalnych, takich jak konwencja z Aarhus lub podjęcie negocjacji na temat globalnej konwencji w sprawie Zasady nr 10 Deklaracji z Rio de Janeiro.
Sprawozdawca		Ilmar REEPALU (SE/PSE), członek Rady Miasta Malmö
Dokument źródłowy		Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów "Rio+20: w kierunku gospodarki ekologicznej i lepszego zarządzania"
		COM(2011) 363 wersja ostateczna

I. ZALECENIA POLITYCZNE

KOMITET REGIONÓW

A. Uwagi ogólne

1. Z zadowoleniem przyjmuje decyzję Zgromadzenia Ogólnego ONZ o zwołaniu Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zrównoważonego Rozwoju na najwyższym możliwym szczeblu w czerwcu 2012 r. w Rio de Janeiro (UNSCD lub szczyt Rio+20). Jej cele to: zagwarantowanie ponownego zaangażowania politycznego w zrównoważony rozwój, ocena dotychczasowych postępów, analiza luk we wprowadzaniu w życie wniosków płynących z poprzednich ważnych szczytów dot. zrównoważonego rozwoju, a także omówienie ostatnio pojawiających się wyzwań. Dwa konkretne tematy do dyskusji to: "ekologiczna gospodarka w kontekście zrównoważonego rozwoju i eliminacji ubóstwa" oraz "ramy instytucjonalne zrównoważonego rozwoju".

2. Wzywa wszystkich uczestniczących w konferencji Rio+20 oraz w dalszych działaniach z niej wynikających do zadbania o sukces tej konferencji i osiągnięcia prawdziwych postępów w zabiegach na rzecz zrównoważonego rozwoju.

3. Podkreślał przy różnych okazjach znaczenie działań i zmian mających na celu wspieranie i rozwijanie prac na rzecz zrównoważonego rozwoju. KR jest zdania, że wszystkie podmioty - zarówno globalne, jak i unijne, oraz rządy krajowe, terytorialne i lokalne - ponoszą wspólną odpowiedzialność za budowanie społeczeństwa zorientowanego na zrównoważony rozwój i szanującego dostępne zasoby naturalne. Członkowie KR-u oraz miasta i samorządy terytorialne mają tu do odegrania istotną rolę i są w dużej mierze siłą napędową prac na rzecz zrównoważonego rozwoju, między innymi dzięki temu, że są blisko obywateli UE.

4. Wzywa do tego, by we wszystkich debatach prowadzonych na szczycie Rio+20 wyraźnie odwoływać się do samorządów terytorialnych i władz lokalnych⁽¹⁾oraz by upoważniać je do udziału w nich. Samorządy terytorialne i władze lokalne muszą brać aktywny udział w przygotowaniach do tej konferencji, dyskusjach na niej prowadzonych, w działaniach podejmowanych po zakończeniu szczytu i we wdrażaniu rozwiązań. Zachęca się państwa członkowskie do tworzenia forów z samorządami terytorialnymi i władzami lokalnymi w ramach przygotowań do szczytu Rio+20.

5. Wzywa Radę Europejską i Komisję Europejską do opracowania jasnego i jednolitego stanowiska UE na konferencję ONZ oraz do zadbania o to, by z politycznego porozumienia zawartego w Rio de Janeiro wynikły także konkretne działania. Podkreśla w tym kontekście, że zaangażowanie obywateli, kompetencje i sprawowanie rządów na szczeblu terytorialnym i lokalnym są podstawowym warunkiem wstępnym zaistnienia zrównoważonego społeczeństwa. Aby wspierać ten cel, należy rozwijać stosowanie zasad pomocniczości i proporcjonalności i przestrzegać ich na wszystkich poziomach sprawowania rządów, od globalnego procesu planistycznego i decyzyjnego poprzez poziom unijny, aż do krajowego i niższego szczebla decyzyjnego. Należy uznać samorządy terytorialne i władze lokalne za równoprawnych partnerów i za najbardziej odpowiedni szczebel sprawowania rządów w wysiłkach na rzecz zrównoważonego rozwoju, zarówno w procesie przygotowywania konferencji ONZ, jak i we wdrażaniu jej wyników.

6. Wzywa uczestników szczytu Rio+20, by jednoznacznie uznali, iż urbanizacja jest nowym, ogromnym wyzwaniem, któremu świat musi stawić czoło. Jest to zjawisko o szczególnie istotnym znaczeniu dla samorządów terytorialnych i władz lokalnych, gdyż to właśnie one muszą jako pierwsze zmierzyć się z nowymi zagrożeniami i szansami z nim związanymi. Od początku bieżącego stulecia większość światowej populacji (7 mld ludzi) żyje w miastach. Do 2050 r. ludność świata może wzrosnąć z obecnych 7 do 9 mld, a według niektórych prognoz do 2030 r. 60 % światowej populacji będzie mieszkać w miastach. Tendencja ta jest szczególnie widoczna w krajach rozwijających się lub przechodzących szybką transformację. Zrównoważony rozwój miast wymaga całościowego i zintegrowanego podejścia do zarządzania ekonomicznymi, środowiskowymi i społeczno-kulturowymi aspektami rozwoju w ramach przestrzennych i fizycznych. KR zaleca intensyfikację wysiłków na rzecz rozwijania i wspierania zrównoważonego rozwoju miast.

7. Podkreśla, że podstawą zrównoważonego rozwoju jest harmonijne połączenie czynników społecznych, ekologicznych i gospodarczych, w związku z czym wśród głównych tematów konferencji Rio+20 muszą znaleźć się, obok oszczędzania zasobów, przeciwdziałania zmianie klimatu i innych celów z zakresu polityki ochrony środowiska, także zwalczanie ubóstwa i wykluczenia społecznego.

8. Pragnie wzmożenia wysiłków na rzecz dostarczania, oceny, prezentacji i upowszechniania dobrych przykładów zrównoważonego rozwoju miast. Istnieje duże zapotrzebowanie na wymianę doświadczeń i transfer wiedzy, zarówno w zakresie czynników instytucjonalnych, jak i całościowego, zintegrowanego, systemowego podejścia do procesów planowania i podejmowania decyzji. Dobre zarządzanie na szczeblu miast, planowanie przestrzenne, systemy gospodarowania gruntami, prawodawstwo i strategie polityczne, finansowanie, współpraca publiczna i prywatna, udział społeczeństwa, edukacja, szkolenia oraz informacja - to wszystko są dziedziny, w których istnieje znacząca potrzeba wymiany doświadczeń i transferu wiedzy między samorządami terytorialnymi i władzami lokalnymi w skali globalnej.

9. Pragnie podkreślić, jak ważne jest skupienie się na różnych formach partnerstwa oraz interakcji między miastami a ich otoczeniem oraz rozwijanie takiego partnerstwa i tych interakcji. Wzrost populacji miejskiej istotnie zwiększa popyt na produkcję i dostawę towarów, na przykład artykułów spożywczych; zwiększa także zapotrzebowanie na związane z tym gospodarowanie produktami odpadowymi i odpadami. Konkretnym przykładem potrzeby większego współdziałania między miastami a ich otoczeniem jest zarządzanie odpadami biologicznymi, gdzie potrzebne są funkcjonujące systemy, by odprowadzać roślinne składniki odżywcze do gruntów rolnych, co jest konieczne do prawidłowego działania biologicznego cyklu ekologicznego w obiegu zamkniętym.

10. Jest zdania, że edukacja, szkolenia i rozpowszechnianie informacji mają kluczowe znaczenie dla zwiększania społecznej świadomości w tym zakresie. Opracowanie programów nauczania ma szczególne znaczenie z punktu widzenia niezbędnej transformacji; powinny one obejmować nie tylko wiedzę techniczną na temat konkretnych aspektów, ale także całościowe i zintegrowane podejście systemowe.

11. Pragnie podkreślić, że nowe technologie i większe inwestycje finansowe same w sobie nie wystarczą do tego, by wspólnota międzynarodowa sprostała wielu stojącym przed nią wyzwaniom i była w stanie podjąć konkretne działania na rzecz zrównoważonego rozwoju. Potrzebne są także działania mające na celu poszerzanie wiedzy, aby umożliwić przystosowanie i zmiany zachowań ludzi, wzory konsumpcji itp.

12. Zaznacza, że szczególnie ważne są tu media, zarówno tradycyjne, jak i społecznościowe. Należy podjąć działania, które wspierałyby rozwój tych mediów jako narzędzi wymiany informacji, mobilizacji społeczeństwa, wprowadzania powiązań między inicjatywami oraz kształtowania krytycznej opinii publicznej, a tym samym wspierania zrównoważonego społeczeństwa.

13. Podkreśla, że bliźniacza współpraca miast jest jednym z narzędzi wykorzystywanych do urzeczywistniania zrównoważonego społeczeństwa. Wiele projektów bliźniaczej współpracy jest już realizowanych lub opracowywanych na bazie dwustronnej lub wielostronnej podstawy tematycznej na szczeblach terytorialnym i lokalnym. Szereg podmiotów zaangażowanych jest w ten proces, zarówno w skali krajowej, terytorialnej i lokalnej, jak i unijnej oraz międzynarodowej. Współpraca bliźniacza jest szczególnie skutecznym środkiem wtedy, gdy jest poświęcona konkretnym tematom, ukierunkowana na rozwój zrównoważony oraz gdy angażują się w nią nie tylko rządy krajowe i władze lokalne, lecz również, co ważniejsze dla osiągnięcia pomyślnych rezultatów, organizacje społeczeństwa obywatelskiego.

14. Podkreśla, że istotną rolę w zakresie ułatwiania wymiany oraz umożliwiania samorządom terytorialnym i władzom lokalnym zabierania głosu na forum globalnym mają również do odegrania międzynarodowe, regionalne lub krajowe stowarzyszenia terytorialnych szczebli sprawowania rządów. Także sam KR jest w kontekście UE istotnym podmiotem instytucjonalnym w tej kwestii, dlatego uważa, że potrzebne są dalsze wysiłki na rzecz koordynowania bieżących struktur i sieci oraz lepszej oceny innowacyjnych projektów oraz rozpowszechniania najlepszych sprawdzonych rozwiązań.

B. Umożliwić przejście do ekologicznej gospodarki

15. Pragnie zaznaczyć, że zrównoważony rozwój obejmujący trzy wymiary, a mianowicie gospodarkę, ekologię i sprawy społeczne stanowi podstawę wzrostu, tworzenia nowych miejsc pracy, ekologicznej gospodarki, większego dobrobytu oraz czystszego i zdrowszego środowiska.

16. Stwierdza, że obecny system gospodarczy wykracza poza zdolność naszej planety do zrównoważonej gospodarki zasobami i że Unia Europejska importuje coraz więcej paliw kopalnych i surowców. Niektóre z nich, o charakterze strategicznym dla UE obecnie i w przyszłości, mogą się wyczerpać w najbliższych dziesięcioleciach. Oznacza to konieczność przekształcenia gospodarki w kierunku bardziej zrównoważonego rozwoju zapewniającego większe poszanowanie tych zasobów.

17. Podkreśla z naciskiem, że przejście do bardziej zrównoważonej struktury rozwoju jest nie tylko problemem, ale - wręcz przeciwnie - niesie także ze sobą szereg możliwości, zwłaszcza gdy weźmie się pod uwagę synergię między lepszą ochroną środowiska i stworzoną wartością dodaną w wymiarze społeczno-gospodarczym. Możliwości te trzeba wykorzystać dzięki odpowiednim działaniom w dziedzinie polityki gospodarczej, edukacji i przemian społecznych.

18. Stwierdza, że także przy obecnych warunkach finansowych w Unii Europejskiej i na świecie trzeba dążyć do prowadzenia zrównoważonej gospodarki oraz tworzenia trwałych miejsc pracy.

19. Przypomina o znaczeniu ekologicznych miejsc pracy oraz ich promowaniu, rozumiejąc pod tym pojęciem godną pracę w tych sektorach gospodarki, które dbają o zrównoważony rozwój (zarówno wyłaniających się, jak i już istniejących), także ze względu na związane z tym postępy w zakresie spójności społecznej. Stąd też należy postrzegać edukację i zwiększanie umiejętności w dziedzinie zrównoważonego rozwoju na wszystkich poziomach za kluczowe elementy ułatwiające pełen rozwój tych ważnych sektorów.

20. Zaleca, by szczyt Rio+20 przyjął nowy, alternatywny model mierzenia wzrostu i dobrobytu, który uwzględniałby inne czynniki oprócz PKB. Jest to konieczne do tego, by nadać debatom na temat strategii politycznych nowy kierunek i zasadniczo zmienić nasze rozumienie "postępu". Potrzebne są wskaźniki, które uwzględniałyby zmianę klimatu, różnorodność biologiczną, efektywną gospodarkę zasobami i włączenie społeczne.

21. Jest przekonany, że UE będzie mogła odegrać ważną rolę na konferencji ONZ zwłaszcza wtedy, gdy sama będzie świeciła przykładem: UE miałaby mocniejszą pozycję negocjacyjną, gdyby sama wyznaczyła sobie ambitne cele dotyczące przemian w kierunku gospodarki ekologicznej, na przykład w dziedzinach objętych inicjatywą przewodnią "Europa efektywnie korzystająca z zasobów" w ramach strategii "Europa 2020".

22. Popiera propozycję Komisji Europejskiej, by na szczycie Rio+20 przyjęto harmonogram działań na rzecz ekologizacji gospodarki, w którym wyznaczono by cele i odpowiednie wskaźniki, określono bezpośrednie działania międzynarodowe i przejrzyste ramy dla globalnych, regionalnych (w tym unijnych), krajowych i terytorialnych inicjatyw oraz harmonogram ich wdrożenia.

23. W tym kontekście popiera również wniosek UE, by na szczycie Rio+20 ustanowiono system budowania potencjału, tak aby zapewnić ukierunkowane, dostosowane do indywidualnych warunków doradztwo dla zainteresowanych krajów dotyczące przekształceń w kierunku ekologicznej gospodarki oraz możliwości skorzystania z dostępnego finansowania. KR podkreśla, że tego rodzaju system powinien nakładać na uczestniczące w nim kraje obowiązek ścisłego angażowania w ten proces terytorialnego szczebla sprawowania rządów.

24. Jest zdania, że wspomniany harmonogram powinien obejmować odrębną sekcję poświęconą ekologicznej gospodarce lokalnej, w której uznano by kluczową rolę odgrywaną przez samorządy terytorialne i władze lokalne w przechodzeniu na ekologiczną gospodarkę. W sekcji tej należałoby odnieść się zwłaszcza do głównych wyzwań związanych z urbanizacją i ekologiczną gospodarką miejską, jak również promować międzynarodowe Porozumienie Burmistrzów i Regionów i wspierać zdecentralizowaną współpracę na rzecz rozwoju prowadzoną przez samorządy terytorialne i władze lokalne.

25. Wnosi o to, by zaproponowany przez Komisję Europejską w ramach Rio+20 "zestaw narzędzi" służący ekologizacji gospodarki zawierał wiele udanych przykładów wspierania ekologicznej gospodarki przez samorządy terytorialne i władze lokalne.

26. Przypomina ważną rolę i liczne działania szczebla terytorialnego i lokalnego w dziedzinie pomocy rozwojowej oraz współpracy zdecentralizowanej prowadzone w ścisłej współpracy między KR-em, jego członkami i Komisją Europejską, takie jak np. "Atlas" KR-u, portal internetowy i konferencja nt. współpracy zdecentralizowanej.

27. Pragnie, by podjęto na szczeblu globalnym działania wspierające rozwój sektora przedsiębiorstw zorientowanego na środowisko. Cel ten można osiągnąć dzięki:

– wspieraniu rozwoju zielonej technologii i ekologicznych rozwiązań, między innymi poprzez zwiększenie inwestycji w badania i rozwój, w tym inwestycji, które, będąc ukierunkowane na usługi ekosystemowe, przyczyniają się do ochrony różnorodności biologicznej oraz (od)budowy ekosystemów, przynosząc nowe możliwości gospodarcze,

– podejmowaniu działań, które ułatwiałyby eksport oraz import ekologicznych produktów i usług na szczeblu globalnym, a także propagowaniu inteligentnej organizacji pracy,

– wprowadzaniu do zamówień publicznych i do innego rodzaju zamówień wymagań związanych z ochroną środowiska, przeciwdziałaniem zmianie klimatu, jak również wymogów etycznych,

– sprzyjaniu rozwojowi ekologii przemysłowej i gospodarki okrężnej (od kołyski do kołyski) w celu zamknięcia cyklu produkcji i konsumpcji, włączając do obiegu zamkniętego materiały niezbędne w tych procesach, tak aby maksymalnie ograniczyć eksploatację nieodnawialnych zasobów naturalnych,

– opracowywaniu i wdrażaniu metod dotyczących funkcjonalnych zamówień publicznych,

– koordynowaniu i opracowywaniu modeli dotyczących certyfikacji ekologicznej towarów i usług dostarczanych przez przedsiębiorstwa, zwłaszcza poprzez analizy porównawcze cyklu życia dóbr i usług,

– koordynowaniu i opracowywaniu modeli dotyczących systemów zarządzania środowiskiem dla przedsiębiorstw i organizacji, zwłaszcza poprzez środowiskowe rachunki ekonomiczne,

– opracowywaniu nowych modeli dotyczących finansowania zielonych rozwiązań i ekologicznych przedsiębiorstw.

28. Odnotowuje potrzebę poczynienia postępów w zakresie tworzenia nowych mechanizmów i instrumentów współpracy między sektorem publicznym a prywatnym (podmioty społeczne i gospodarcze) w celu opracowania i wdrożenia strategii w zakresie ekologicznej gospodarki, ze szczególnym uwzględnieniem promowania i konsolidacji partnerstw z udziałem wielu podmiotów.

29. Powtarza, że dzisiaj jednym z kluczowych wyzwań jest radykalne ograniczenie wpływu człowieka na klimat, zarówno na szczeblu globalnym, jak i lokalnym, przy jednoczesnym zabezpieczeniu dostaw energii i zapewnieniu dobrobytu. Gminy i samorządy terytorialne mają do odegrania znaczącą rolę w tym procesie. Przejmują one w Unii Europejskiej odpowiedzialność za szeroki wachlarz inicjatyw na rzecz ograniczenia naszego wpływu na klimat, zabezpieczenia dostaw energii i przystosowania się do zmiany klimatu. W porozumieniach z Cancun, przyjętych w grudniu 2010 r., uznaje się władze lokalne za podmioty rządowe i przyznaje się miastom możliwość dostępu do międzynarodowych mechanizmów finansowania. Samorządy terytorialne i władze lokalne muszą się czynnie włączyć w krajowe plany na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu; oczekują one także dostępu do wsparcia finansowego.

30. Podkreśla, że należy podjąć działania w celu ochrony, zabezpieczenia i odnowy kluczowych surowców, materiałów i zasobów naturalnych. KR pragnie w szczególności, by szczyt Rio+20 skupił się zwłaszcza na zasobach wodnych. Dostęp do wody staje się coraz większym problemem i stanowi zasadnicze wyzwanie, zwłaszcza dla dużych miast. W związku z tym KR popiera ustanowienie międzynarodowego partnerstwa w sprawie wody, by zająć się rozwiązaniem tego problemu, i zwraca w tym kontekście uwagę na swe zalecenia dotyczące roli samorządów terytorialnych i władz lokalnych w propagowaniu zrównoważonej gospodarki wodnej (CdR 5/2011 fin).

31. Podkreśla potrzebę sprawniejszego zarządzania środowiskiem morskim i oceanami, a także konieczność lepszej ich ochrony. Kwestie te, obok klimatu i różnorodności biologicznej, powinny stać się podwalinami ram prawnych z Rio.

32. Podkreśla sformułowanie Komisji, że "zrównoważone gospodarowanie gruntami i zrównoważone rolnictwo będą stanowiły fundament gospodarki ekologicznej". Dlatego Komitet jest zdania, że zrównoważony rozwój miast i zrównoważone planowanie przestrzenne muszą wiązać się z przeznaczaniem pod zabudowę jak najmniejszej powierzchni produktywnych gruntów rolnych, tak aby w przyszłości możliwa była ich uprawa.

33. Jest zdania, że aby umożliwić przejście do globalnej gospodarki ekologicznej, należy zmobilizować środki finansowe na dużą skalę. Opodatkowanie i ceny powinny lepiej odzwierciedlać koszty środowiskowe i korzyści dla środowiska. KR ponownie wzywa do włączania zasady "zanieczyszczający płaci" do głównego nurtu polityki i do rozszerzenia odpowiedzialności producenta; popiera także opcje zwrotu kosztów w zarządzaniu zasobami naturalnymi. W ramach harmonogramu działań na rzecz ekologizacji gospodarki należy zainicjować nowe publiczne i prywatne inicjatywy finansowe i partnerstwa.

34. Proponuje, by przewidzieć w tym harmonogramie także szereg konkretnych i ograniczonych czasowo kroków prowadzących do zniesienia do 2020 r. wszystkich subwencji o skutkach szkodliwych dla środowiska. Dzięki temu można by udostępnić dodatkowe środki finansowe na inne działania. Ponadto na szczeblu międzynarodowym powinno się realizować cele dotyczące oszczędności i stosować normy dotyczące efektywności, takie jakie zostały opracowane w UE dla szeregu produktów i procesów.

C. Ramy instytucjonalne - w kierunku lepszego zarządzania

35. Zaleca przekształcenie Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP) w Światową Organizację ds. Ochrony Środowiska. Przekształcenie UNEP w wyspecjalizowaną agendę ONZ stworzyłoby globalną wielostronną organizację ds. ochrony środowiska i byłoby najbardziej obiecującym krokiem w kierunku poprawy międzynarodowego zarządzania w dziedzinie ochrony środowiska. Agencja ta powinna dysponować zmienionymi i zwiększonymi uprawnieniami i funkcjonować na równej stopie z innymi wyspecjalizowanymi agendami ONZ-u. Co więcej, w jej skład powinna wejść wyspecjalizowana sekcja wdrożeniowa - zdecentralizowana na poziomie regionalnym lub krajowym - zajmująca się udzielaniem państwom, samorządom terytorialnym i władzom lokalnym bezpośredniego wsparcia w zakresie efektywnego realizowania wielostronnych porozumień dotyczących środowiska, takich jak umowy w sprawie zmian klimatu czy bioróżnorodności.

36. Zaleca także utworzenie Rady ds. Zrównoważonego Rozwoju w miejsce istniejącej Komisji ds. Zrównoważonego Rozwoju. Celem tej propozycji jest osiągnięcie lepszego zarządzania, wypracowanie wspólnego stanowiska i koordynacja prowadzonych na wszystkich poziomach prac na rzecz zrównoważonego rozwoju.

37. Popiera opracowanie celów dotyczących zrównoważonego rozwoju, zwłaszcza długoterminowych, na wzór milenijnych celów rozwoju. Następnie należałoby przełożyć ogólne zaangażowanie polityczne oparte na wspólnych celach na pakiet odrębnych i konkretnych celów i określić sposoby ich osiągnięcia.

38. Nalega, by na szczycie Rio+20 uznano, że zarządzanie wymaga udziału wszystkich poziomów sprawowania rządów, od szczebla lokalnego i niższego niż krajowy, poprzez poziom krajów i regionów, aż po skalę globalną. W konsekwencji na szczycie Rio+20 należy poprzeć podejście oparte na wielopoziomowym sprawowaniu rządów, które cechowałoby się interakcją, synergią i komplementarnością między wszystkimi poziomami sprawowania rządów.

39. Zwraca uwagę na fakt, że na mocy konwencji z Rio jeszcze wyraźniej podkreślony został specjalny status samorządów terytorialnych i władz lokalnych jako instytucji rządowych. Między innymi w porozumieniu z Cancun i decyzji X/22 przyjętej na konferencji stron COP 10 Konwencji o różnorodności biologicznej ("Plan działań dla samorządów terytorialnych, miast i innych władz lokalnych") samorządy terytorialne i władze lokalne uznano za "podmioty rządowe". KR aktywnie wspierał te posunięcia.

40. Postuluje, by samorządy terytorialne i władze lokalne - jako właściwe, pełnoprawne podmioty sprawowania władzy - zajmowały należne im miejsce w instytucjonalnych ramach zrównoważonego rozwoju - obok rządów krajowych i jednostek ONZ. Przy okazji szczytu Rio+20 należałoby skorzystać ze sposobności, by dostosować obecne struktury tzw. "istotnych grup", tak by odzwierciedlały rozwój sytuacji, jaki nastąpił od 1992 r., zwłaszcza w zakresie roli samorządów lokalnych i terytorialnych. Można by tego dokonać np. poprzez stworzenie nowej kategorii "podmiotów rządowych", uwzględniającej wszystkie zainteresowane strony. KR ubolewa nad tym, że w obecnej międzynarodowej strukturze sprawowania rządów samorządy terytorialne i władze lokalne - mimo odgrywania szczególnej, stale rosnącej roli w procesie sprawowania władzy - są w gremiach ONZ stawiane na tym samym poziomie co społeczeństwo obywatelskie, przedstawiciele biznesu czy inne grupy definiowane raczej za pomocą kryteriów społeczno-gospodarczych, niż ich roli w systemie sprawowania rządów.

41. Proponuje zatem, by na szczycie Rio+20 upoważniono UNEP (lub przyszłą Światową Organizację ds. Ochrony Środowiska) bądź Radę ds. Zrównoważonego Rozwoju do utworzenia stałego komitetu ds. samorządów terytorialnych i władz lokalnych. Ta nowa struktura odpowiednio odzwierciedlałaby wielopoziomowe sprawowanie rządów i pełniłaby funkcję stałego mechanizmu konsultacji z samorządami terytorialnymi i władzami lokalnymi na całym świecie, jak również zapewniałaby współpracę między nimi. Za wzór mógłby tu posłużyć Komitet Regionów.

42. Zdaje sobie sprawę z tego, że odpowiedzialność i role samorządów terytorialnych i władz lokalnych znacząco różnią się między sobą, zarówno w Unii Europejskiej, jak i w skali globalnej; jest także świadom nieustannego rozwoju samorządności terytorialnej i lokalnej. Należy zatem mieć owe różnice na uwadze przy podejmowaniu starań na rzecz jak najściślejszego zaangażowania samorządów terytorialnych i lokalnych w procesy rozwoju zrównoważonych społeczeństw.

43. Pragnie podkreślić znaczenie wypracowania wspólnych poglądów i koordynacji prac na rzecz zrównoważonego rozwoju na poziomie globalnym. Miasta i samorządy terytorialne są głównymi podmiotami tego procesu. Porozumienie Burmistrzów, Agenda 21 oraz strategie zrównoważonego rozwoju są tutaj ważną platformą koordynacji i wymiany doświadczeń.

44. Zaznacza, że nacisk Komisji Europejskiej na sektor prywatny nie powinien odwrócić uwagi od potrzeby wsparcia przez szczyt Rio+20, UE i państwa członkowskie zarządzania zrównoważonym rozwojem na poziomie władz lokalnych i terytorialnych, ani od potrzeby upodmiotowienia obywateli.

45. Zwraca uwagę, jak ważne jest, by obywatele znaleźli się w centrum działań na rzecz zrównoważonego społeczeństwa. Z tego względu należy przystosować cele tego procesu i sposoby ich osiągnięcia do różnych sytuacji lokalnych. Istniejące uwarunkowania terytorialne i lokalne muszą stać się punktem wyjścia do dialogu o materialnych i finansowych środkach oraz zmianach w konsumpcji i zachowaniu. Należy podjąć następujące działania, by wesprzeć bezpośredni udział obywateli w budowaniu zrównoważonego społeczeństwa:

– rozwijać procesy konsultacyjne i tworzyć miejsca spotkań do prowadzenia dialogu i wymiany doświadczeń,

– wspierać - zarówno w skali krajowej, jak i międzynarodowej - terytorialne i lokalne projekty na rzecz rozwoju, oraz

– zwiększać wiedzę o potrzebie wspólnych wysiłków na rzecz tworzenia zrównoważonego społeczeństwa i lepiej uświadamiać w tym zakresie.

46. Chciałby, by na szczycie Rio+20 poparto promowanie demokracji środowiskowej w skali globalnej. Wyrazem tego mogłoby być potwierdzenie na szczycie Rio+20 przez strony konwencji z Aarhus gotowości do otwarcia konwencji na cały świat. Można by było także wyrazić wsparcie poprzez opowiedzenie się za wprowadzeniem konwencji regionalnych wzorowanych na konwencji z Aarhus, lub podjęcie negocjacji na temat globalnej konwencji w sprawie Zasady nr 10 Deklaracji z Rio de Janeiro (²).

47. Komitet pragnie intensyfikacji i odnowienia prac nad dokumentem programowym Agenda 21. Na szczycie Rio+20 należy określić przyszłe ramy zarządzania, które potrzebne są do dalszego rozwijania lokalnej Agendy 21. Zainicjowana po szczycie w Rio de Janeiro w 1992 r., ta lokalna agenda jest dobrym przykładem oddolnego procesu, który przyniósł dobre i trwałe rezultaty, zarówno w postaci konkretnych działań podejmowanych przez podmioty społeczne na rzecz zrównoważonego rozwoju, jak i w postaci większej świadomości i zaangażowania w tym zakresie. Uświadomienie obywateli oraz ich udział stanowi podstawę lokalnej Agendy 21. W wielu wypadkach agenda ta doprowadziła do utworzenia nowych, ekologicznych miejsc pracy.

48. Komitet chciałby zwłaszcza, by w większym stopniu wspierano wiedzę na szczeblu terytorialnym i lokalnym. Aby działania na rzecz osiągnięcia zrównoważonego społeczeństwa były skuteczne, wszystkie podmioty muszą mieć dostęp do bazy planistycznej i decyzyjnej. Jest to także ważne w związku z podejmowaniem dalszych działań, a także oceną wyników i doświadczeń uzyskanych w trakcie prac nad budowaniem zrównoważonego społeczeństwa oraz informacją zwrotną w tym zakresie.

49. Oczekuje, że Komisja rozwinie i pogłębi dialog z KRem i jego członkami w trakcie kontynuacji prac nad przygotowaniami do szczytu Rio+20. Komitet wyraża nadzieję, że w skład delegacji UE na szczyt Rio+20 wejdzie odpowiednia liczba delegatów z KR-u.

Bruksela, 15 grudnia 2011 r.

	Przewodnicząca Komitetu Regionów
	Mercedes BRESSO

______

⁽¹⁾ W niniejszej opinii termin "samorządy terytorialne i władze lokalne" stosuje się zgodnie z jego użyciem w kontekście ONZ-etu (w którym to kontekście termin "regiony" odnosi się raczej do regionów świata). W kontekście UE termin "samorządy terytorialne i władze lokalne" oznacza "władze lokalne i regionalne".

⁽²⁾ Zasada nr 10 Deklaracji z Rio de Janeiro w Sprawie Środowiska i Rozwoju, Konferencja Narodów Zjednoczonych z 1992 r. pt. "Środowisko i Rozwój" - zob. http://www.un.org/documents/ga/ conf151/aconf15126-1annex1.htm.

• Identyfikator: Dz.U.UE.C.2012.54.34
• Rodzaj: Opinia
• Tytuł: Opinia "wkład władz lokalnych i regionalnych UE w konferencję ONZ w 2012 roku w sprawie zrównoważonego rozwoju (Rio+20)".
• Data aktu: 15/12/2011
• Data ogłoszenia: 23/02/2012