Bezpłatny dowóz do szkoły dla uczniów z niepełnosprawnością

We wtorek, 1 września, rozpoczął się rok szkolny. Z tej okazji Rzecznik Praw Obywatelskich przypomina, że prawo do nauki jest jednym z fundamentalnych praw człowieka, a osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do edukacji bez dyskryminacji i na zasadzie równości z innymi. Obowiązek dowozu uczniów z niepełnosprawnościami do szkół to instrument realizacji tego prawa.

- Realizacja prawa do bezpłatnego transportu i opieki uczniów z niepełnosprawnością to temat, który budzi wiele wątpliwości. Każdego roku do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi dotyczące m.in. narzucania rodzicom organizacji dowozu własnym transportem, sporów o zwrot kosztów przejazdu, sporów na tle rozumienia pojęcia „szkoły najbliższej” czy niewłaściwego wykonywania transportu – wskazuje RPO.

Konieczny wniosek o transport

Jak wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich, rozpatrując wnioski o transport gminy powinny pamiętać, że celem tych przepisów jest ułatwienie dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami dostępu do edukacji dostosowanej do ich szczególnych potrzeb. Samo zapewnienie miejsca w szkole nie wystarczy. Uczeń musi mieć realną możliwość bezpiecznego, regularnego i odpowiedniego do swoich potrzeb dojazdu do placówki. Bez tego konstytucyjne prawo do nauki pozostaje prawem iluzorycznym.

Prawo do bezpłatnego transportu – dla kogo i na jakich zasadach

Prawo do bezpłatnego transportu przysługuje uczniom posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Jak przypomina RPO, obejmuje transport i opiekę podczas podróży do szkoły „najbliższej”. Co do zasady kierowca nie powinien jednocześnie pełnić funkcji opiekuna.

Gmina powinna zapewnić transport do szkoły lub placówki, która najlepiej odpowiada potrzebom ucznia wynikającym z orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Co istotne, nie zawsze jest to szkoła położona najbliżej miejsca zamieszkania.

Uprawnienie z zasady dotyczy okresu edukacji w szkole podstawowej. Od tej reguły są jednak wyjątki:

• uczniowie z niepełnosprawnością ruchową (w tym z afazją) i z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym mogą korzystać z bezpłatnego transportu i opieki także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą 21. rok życia;
• dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna – do końca roku szkolnego w którym kończą 24 rok życia;
• uczestnicy zajęć rewalidacyjno-wychowawczych – do końca roku szkolnego w którym kończą 25 rok życia;
• gmina może również zorganizować uczniom posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka rewalidacyjno- wychowawczego również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku;
• obowiązkiem gminy jest również zapewnienie pięcio- i sześciolatkom z niepełnosprawnością oraz starszym dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie decyzji o odroczeniu realizacji obowiązku szkolnego bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego;
• gmina może zorganizować również bezpłatny transport i opiekę dla przedszkolaków również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku.

Wniosek o zapewnienie transportu należy złożyć do urzędu gminy właściwego dla miejsca zamieszkania ucznia.

Gmina może organizować przewóz samodzielnie (m.in. zapewniając odpowiedni pojazd samodzielnie, zlecając zorganizowania przewozu podmiotowi prywatnemu czy wykupując bilety w transporcie zbiorowym) albo zwracać rodzicom koszty dowozu dziecka (zwrot obliczany jest za pomocą ustalonego w ustawie wzoru opartego o stawkę tzw. kilometrówki).

To jednak rodzic decyduje, czy chce korzystać z transportu organizowanego przez gminę, czy samodzielnie dowozić dziecko i otrzymywać zwrot kosztów.