Nie ma dyskryminacji studentów, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2019/2020. Ich stypendia są wyliczane na dotychczasowych zasadach. Przepisy determinują minimalną wysokość stypendium doktoranckiego, nie limitując jego górnego pułapu. Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby pewne kategorie uczelni, które powołuje skarżący w treści skargi kasacyjnej, ustalały stypendia na poziomie zrównanym – stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny.
Po wejściu w życie nowej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym niektórzy doktoranci czuli się pokrzywdzeni i zaskarżali do sądu administracyjnego wysokość stypendium, które przyznaje rektor uczelni. Problem ten wiąże się ze zmianą przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym. Skargi doktorantów są jednak na ogół oddalane.
Jedną z ostatnich spraw była skarga Lucyny P. na decyzję rektora Uniwersytetu Gdańskiego.
Istota sporu sprowadza się do określenia wysokości stypendium doktoranckiego uczestniczki stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 i jest związana ze zmianą stanu prawnego. Po prostu doktoranci, którzy później rozpoczęli studia, pod rządami nowych przepisów, otrzymują wyższe stypendia niż "starzy" doktoranci.
Stosownie do art. 169 pkt 3 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym z dniem wejścia w życie nowej ustawy, traci moc poprzednia ustawa z 27 lipca 2005 r.
Ustawa z 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce weszła w życie 1 października 2018 r. z wyjątkiem jej przepisów wymienionych w art. 1 pkt 1) do 6). W konsekwencji, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, od 1 października 2018 r. aktem prawnym określającym zasady funkcjonowania systemu szkolnictwa wyższego i nauki jest nowa ustawa, ale także przepisy ustawy wprowadzającej.
W ocenie Sądu I instancji, w powstałej sytuacji, wobec utraty mocy obowiązującej ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, materialnoprawną podstawę przyznania stypendium doktoranckiego, objętego dyspozycją art. 200 ust. 1 ustawy uchylonej, stanowi przepis art. 285 ust. 1 i ust. 2 ustawy wprowadzającej.
Przepis ten stanowi, że "uczestnicy stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczętych przed rokiem akademickim 2019/2020 mogą otrzymywać stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1 ustawy uchylanej w art. 169 pkt 3, w wysokości nie mniejszej niż 60 proc. minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 tej ustawy". W takim stanie prawnym, jak stwierdził Sąd I instancji, organ prawidłowo określił kwotę minimalnego stypendium doktoranckiego przyznanego skarżącej na rok akademicki 2020/2021 według dotychczasowych zasad, przyjmując za jej podstawę art. 285 ust. 1 ustawy wprowadzającej, odsyłający do przepisów wydanych na podstawie art. 151 ust. 1 uchylonej ustawy p.s.w., tj. według zasad wynikających z rozporządzenia ministra nauki i szkolnictwa wyższego z 2 grudnia 2016 r. w sprawie warunków wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń związanych z pracą dla pracowników zatrudnionych w uczelni publicznej
Sąd I instancji nie podzielił stanowiska skarżącej, że kwota wynagrodzenia asystenta powinna być wyliczona przy uwzględnieniu aktualnego minimalnego wynagrodzenia zasadniczego dla asystenta, które – po utracie mocy obowiązującej przez ustawę z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym wylicza się jako procentową pochodną wynagrodzenia zasadniczego dla profesora w uczelni publicznej.
Doktoranci, którzy rozpoczęli studia przed 2019 r., mogą także korzystać z różnorakich form pomocy finansowej, zaś doktorantów "nowych" ustawodawca możliwości tej pozbawił – stwierdził WSA.
Ustawodawca wprowadził zatem zupełnie nowy system kształcenia doktorantów i przyznawania stypendium, wywiązując się równocześnie z obowiązku zachowania zasad dotychczasowego systemu jako praw słusznie nabytych dla tych, którzy w nim studia doktoranckie rozpoczęli, tak aby umożliwić im kontynuację kształcenia i złożenie pracy doktorskiej, przy udzieleniu wsparcia finansowego na dotychczasowych zasadach.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zarzuciła:
Według skarżącej doszło do "rażącej dyskryminacji" doktorantów, którzy rozpoczęli kształcenie przed rokiem akademickim 2019/2020 i "zamrożeniu" ich stypendiów.
Naczelny Sąd Administracyjny skargę doktorantki oddalił. Według tego sądu, skarżąca bezpodstawnie przyjmuje, że użyte w przywołanym przepisie pojęcie "minimalne wynagrodzenie zasadnicze asystenta" przez odesłanie do art. 151 p.s.w. i rozporządzenia z 2016 r. odnosi się jedynie do zdefiniowania tej instytucji jako "minimalnego wynagrodzenia zasadniczego asystenta", ale już nie do wynikającej z tych przepisów wysokości wynagrodzenia asystenta określonego kwotowo do wysokości 2450 zł.
W rezultacie skarżąca nietrafnie zarzuciła też niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, bowiem wbrew jej twierdzeniom - do określenia wysokości stypendium nie mają zastosowania "przepisy aktualnie obowiązujące", czyli art. 137 p.w.s.i.n. i wydane na jego podstawie rozporządzenie z 2018 r., lecz właśnie art. 151 ust. 1 i art. 200 ust. 1 i 2 p.s.w w związku z rozporządzeniem z 2016 r.
NSA podkreślił, że przepisy intertemporalne przewidują stopniowe wygaszanie dotychczas prowadzonych studiów doktoranckich, począwszy od 1 października 2019 r.
Zgodnie z art. 279 ustawy wprowadzającej, studia doktoranckie rozpoczęte przed rokiem akademickim 2019/2020 prowadzi się na zasadach dotychczasowych, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2024 r. A zatem także i ten przepis potwierdza argumentację sądu, co do konieczności stosowania względem studentów, którzy rozpoczęli studia przed rokiem akademickim 2019/2020, przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z 2005 r.
Wyrok NSA z 21 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 3955/21 (a także III OSK 3959/21 z 21 marca 2024 r.)
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
