Przekazanie do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa oraz zmiana ustroju sądów wojskowych i wojskowych jednostek organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w czasie obowiązywania stanu wojennego.

DEKRET
z dnia 12 grudnia 1981 r.
o przekazaniu do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa oraz o zmianie ustroju sądów wojskowych i wojskowych jednostek organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w czasie obowiązywania stanu wojennego.

W związku z wprowadzeniem stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa Rada Państwa stanowi, co następuje:

Rozdział  I

Rozszerzanie właściwości sądów wojskowych.

Art.  1.

W czasie obowiązywania stanu wojennego orzecznictwu sądów wojskowych podlegają również należące dotychczas do właściwości sądów powszechnych sprawy o przestępstwa określone w:

1)
art. 122, 128 § 1 i art. 129 Kodeksu karnego w zakresie, w jakim sprawy te należały dotychczas do właściwości sądów powszechnych;
2)
art. 123, 126 i 127, 130-133, 134, 260-261, 270 i 271, 276, 278 § 1-3, art. 283 i 286 Kodeksu karnego;
3)
art. 254 § 1 w związku z art. 122, 123, 124 § 1 i 2 oraz art. 126-128 § 1, a także art. 273 § 1 i 2 w związku z art. 270 i 271 Kodeksu karnego;
4)
art. 148 Kodeksu karnego, jeżeli sprawca dopuścił się czynu przeciwko funkcjonariuszowi publicznemu lub działaczowi politycznemu albo ich najbliższemu, w związku z pełnieniem obowiązków służbowych lub funkcji politycznej;
5)
art. 148 i 209-211 Kodeksu karnego, jeżeli sprawca posługiwał się bronią palną lub materiałem wybuchowym albo działał wspólnie z osobą, która posługiwała się taką bronią lub takim materiałem;
6)
art. 288 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli sprawca dopuścił się czynu w celu opuszczenia Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej;
7)
art. 1 i 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1950 r. o obronie pokoju (Dz. U. Nr 58, poz. 521);
8)
art. 221-223, 226 i 227 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1979 r. Nr 18 poz. 111);
9)
art. 47 ust. 1 i art. 48 ust. 1-5 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154).
Art.  2.
1.
Sprawy o przestępstwa wymienione w art. 1, które dotychczas należały do właściwości sądu wojewódzkiego, rozpoznaje w pierwszej instancji wojskowy sąd okręgowy (sąd równorzędny), a sprawy, które należały do właściwości sądu rejonowego - wojskowy sąd garnizonowy.
2.
Orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy o przestępstwa wymienione w art. 1, popełnione na obszarze właściwości tych sądów.
Art.  3.

Orzecznictwu sądów wojskowych, na zasadach określonych w art. 234 w związku z art. 237 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1979 r. Nr 18 poz. 111), podlegają sprawy o przestępstwa popełnione przez osoby powołane do służby w obronie cywilnej lub w jednostce zmilitaryzowanej albo pełniące tę służbę, w związku z tą służbą, a jeżeli jednostka zmilitaryzowana została podporządkowana dowódcy wojskowemu - także sprawy o przestępstwa nie pozostające w związku ze służbą w tej jednostce.

Art.  4.
1.
Jeżeli tę samą osobę oskarżono o kilka przestępstw pozostających ze sobą w związku, z których co najmniej jedno podlega orzecznictwu sądów wojskowych, sprawy rozpoznaje łącznie sąd wojskowy.
2.
Przepis art. 24 § 3 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.
Art.  5.
1.
Jeżeli dobro wymiaru sprawiedliwości albo wzgląd na zapewnienie porządku publicznego nie stoją temu na przeszkodzie, sąd wojskowy może przekazać sądowi powszechnemu sprawę o przestępstwo przekazane do orzecznictwa sądów wojskowych.
2.
Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio w postępowaniu przygotowawczym.
Art.  6.
1.
W sprawach o przestępstwa wymienione w art. 1 czynności procesowe prokuratorów powszechnych jednostek organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wykonują prokuratorzy wojskowi.
2.
W sprawach o przestępstwa przekazane do orzecznictwa sądów wojskowych w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym przez prokuratora wojskowego stosuje się odpowiednio art. 262 Kodeksu postępowania karnego.
Art.  7.

Przed sądami wojskowymi stosuje się postępowanie przyspieszone tylko w sprawach o przestępstwa określone w art. 18 pkt 6 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 156).

Rozdział  II

Zmiany w ustroju wojskowym jednostek organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Art.  8.
1. 1
Na stanowiska prokuratorów i asesorów w wojskowych jednostkach organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej mogą być na czas obowiązywania stanu wojennego mianowani również oficerowie rezerwy powołani do czynnej służby wojskowej w trybie art. 110 ust. 1 w związku z art. 237 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111).
2.
Na stanowiska. o których mowa w ust. 1, mogą być mianowani oficerowie, którzy nie odpowiedają wymaganiom określonym w art. 10 ust. 1 pkt 5-7 ustawy z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1980 r. Nr 10, poz. 30), jeżeli posiadają oni przygotowanie konieczne do wykonywania obowiązków na tych stanowiskach. W takich wypadkach przepisu art. 11 ustawy nie stosuje się.
Art.  9.
1.
Prokuratorów w wojskowych jednostkach organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, z wyjątkiem prokuratorów określonych w art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 14 kwietnia 1967 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1980 r. Nr 10, poz. 30), mianuje i zwalnia Naczelny Prokurator Wojskowy.
2. 2
Naczelny Prokurator Wojskowy może upoważnić prokuratorów okręgowych wojskowych (równorzędnych) do mianowania, przenoszenia i zwalniania asesorów.

Rozdział  III

Zmiany w ustroju sądów wojskowych.

Art.  10.
1.
Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego może tworzyć poza siedzibą wojskowego sądu okręgowego (sądu równorzędnego) ośrodki zamiejscowe tego sądu, a poza siedzibą wojskowego sądu garnizonowego - wydziały zamiejscowe tego sądu, określając ich siedzibę i organizację.
2.
Obszar właściwości sądów wojskowych określa Prezes Izby Wojskowej Sądu Najwyższego.
Art.  11.
1.
Wojskowy sąd okręgowy (sąd równorzędny) jest sądem wyższym w stosunku do wojskowych sądów garnizonowych, działających na obszarze jego właściwości.
2.
Szef wojskowego sądu okręgowego (sądu równorzędnego) sprawuje nadzór w sprawach sądów nad wojskowymi sądami garnizonowymi, działającymi na obszarze właściwości tego sądu.
Art.  12.
1.
Na stanowiska sądziów i asesorów sądów wojskowych mogą być na czas obowiązywania stanu wojennego powołani również oficerowie rezerwy powołani do czynnej służby wojskowej w trybie art. 110 ust. 1 w związku z art. 237 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111).
2.
Na stanowiska, o których mowa w ust. 1, mogą być powołani oficerowie, którzy nie spełniają wymagań określonych w art. 24 § 1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166), jeżeli posiadają odpowiednie przygotowanie do objęcia tych stanowisk. W takich wypadkach art. 24 § 4 ustawy nie stosuje się.
3.
Oficerowie rezerwy powołani na stanowiska, o których mowa w ust. 1, nie mogą przewodniczyć sądowi orzekającemu w sprawach rozpoznawanych w trybie postępowania doraźnego.
4.
Prezes Izby Wojskowej może upoważnić szefów wojskowych sądów okręgowych (sądów równorzędnych) do powoływania i odwoływania asesorów w sądach wojskowych oraz do powierzania im pełnienia czynności sędziowskich.
Art.  13.

Jeżeli dobro służby tego wymaga, można bezterminowo delegować sędziego Izby Wojskowej Sądu Najwyższego do pełnienia czynności w innym sądzie wojskowym, a sędziego sądu wojskowego - do pełnienia czynności sędziowskich w Izbie Wojskowej Sądu Najwyższego albo do pełnienia obowiązków sędziowskich i czynności administracyjnych w innym sądzie wojskowym, nawet bez ich zgody.

Art.  14.
1.
Zawiesza się moc obowiązującą przepisów art. 48 § 2 i 5 oraz art. 49 i 50 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166).
2.
Ławników wyznacza do udziału w sprawie dowódca jednostki wojskowej. Przepisy art. 48 § 1 i 3 ustawy wymienionej w ust. 1 stosuje się odpowiednio.
Art.  15.

Sędzia sądu wojskowego może występować na rozprawie bez łańcucha z godłem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Rozdział  IV

Przepisy przejściowe i końcowe.

Art.  16.

W sprawach nie uregulowanych w dekrecie stosuje się przepisy dotychczas obowiązujące ze zmianami i uzupełnieniami wynikającymi z przepisów dekretu.

Art.  17.

Sprawy o przestępstwa wymienione w art. 1, nie ukończone do dnia zniesienia stanu wojennego, przekazuje się z tym dniem odpowiednio do właściwości sądów powszechnych lub powszechnych jednostek organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W takim wypadku postępowanie przygotowawcze prowadzi się w dalszym ciągu na zasadach ogólnych, a postępowanie przed sądem danej instancji - od początku.

Art.  18.

Sprawy o przestępstwa wymienione w art. 1, w którym w dniu wprowadzenia stanu wojennego toczyło się postępowanie karne przed sądami powszechnymi lub powszechnymi jednostkami organizacyjnymi Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, przekazuje się z tym dniem odpowiednio sądom wojskowym lub prokuratorom wojskowym. W takim wypadku postępowanie przygotowawcze prowadzi się w dalszym ciągu na zasadach przewidzianych w dekrecie, a postępowanie przed sądem danej instancji - od początku.

Art.  19.

Zawiesza się moc obowiązującą przepisów rozdziału 7 ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. Nr 23, poz. 166).

Art.  20.

Przepisy dekretu stosuje się w czasie obowiązywania stanu wojennego na całym terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej albo w granicach jednostek podziału administracyjnego państwa, w których stan ten został wprowadzony, stosownie do postanowień uchwały Rady Państwa w sprawie wprowadzenia stanu wojennego.

Art.  21.

Dekret wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia wprowadzenia stanu wojennego.

1 Art. 8 ust. 1 zmieniony przez art. 114 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U.85.31.138) z dniem 1 września 1985 r.
2 Art. 9 ust. 2 zmieniony przez art. 114 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o Prokuraturze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U.85.31.138) z dniem 1 września 1985 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1981.29.157

Rodzaj: Dekret
Tytuł: Przekazanie do właściwości sądów wojskowych spraw o niektóre przestępstwa oraz zmiana ustroju sądów wojskowych i wojskowych jednostek organizacyjnych Prokuratury Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w czasie obowiązywania stanu wojennego.
Data aktu: 12/12/1981
Data ogłoszenia: 14/12/1981
Data wejścia w życie: 14/12/1981, 13/12/1981