Organizacja i zadania zakładów leczniczo-zapobiegawczych przy zakładach pracy.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA ZDROWIA
z dnia 7 lutego 1953 r.
w sprawie organizacji i zadań zakładów leczniczo-zapobiegawczych przy zakładach pracy.

Na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 października 1948 r. o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia (Dz. U. Nr 55, poz. 434 z późniejszymi zmianami) zarządza się, co następuje:
§  1.
1.
Zakładami leczniczo-zapobiegawczymi przy zakładach pracy, zwanymi dalej "Zakładami", są:
1)
punkty felczerskie (pielęgniarskie),
2)
punkty lekarskie,
3)
przychodnie,
4)
półsanatoria.
2.
Użyte w rozporządzeniu określenia: "poradnia", "gabinet", "pracownia" i "izba chorych" oznaczają komórki organizacyjne przychodni. Komórki te mają następujące zadania:
1)
poradnia - udzielanie pomocy leczniczo-zapobiegawczej chorym i zdrowym w lokalu przychodni jak również w miejscu pracy,
2)
gabinet - udzielanie pomocy leczniczej chorym w lokalu przychodni,
3)
pracownia - obsługiwanie poradni i gabinetów w zakresie rozpoznawczym bądź leczniczym,
4)
izba chorych - udzielanie zamkniętej pomocy leczniczej w przypadkach:
a)
choroby obłożnej, która według przewidywań lekarza nie będzie trwać dłużej niż 3 dni, a wyjątkowo gdy chory nie ma odpowiednich warunków do leczenia się w domu - nie dłużej niż 7 dni, albo
b)
podejrzenia choroby, jeżeli zachodzi trudność jej rozpoznania.
§  2.
Zakłady mają za zadanie:
1)
punkty felczerskie (pielęgniarskie):
a)
udzielanie pierwszej pomocy w przypadkach nagłych zachorowań oraz w razie wypadków przy pracy,
b)
szerzenie oświaty sanitarnej,
c)
zapobieganie chorobom oraz prowadzenie akcji sanitarnej i przeciwepidemicznej,
d)
umożliwianie pracownikom korzystania z pomocy leczniczej przekraczającej zakres zadań punktu,
e)
obserwację pracowników podczas pracy w celu wykrywania wczesnych objawów chorobowych,
f)
wykonywanie zarządzeń, zmierzających do obniżenia absencji w pracy z powodu choroby,
g)
wykonywanie czynności zleconych przez organy zwierzchnie;
2)
punkty lekarskie:
a)
wykonywanie czynności określonych w pkt 1,
b)
udzielanie pomocy leczniczej, z wyłączeniem opieki nad obłożnie chorymi,
c)
orzekanie o czasowej niezdolności do pracy,
d)
prowadzenie ewidencji wszystkich zaświadczeń o czasowej niezdolności do pracy, wydanych pracownikom danego zakładu pracy,
e)
badanie nowowstępujących do pracy,
f)
okresowe badanie młodocianych, kobiet ciężarnych oraz pracowników, zatrudnionych w gałęziach pracy szkodliwych dla zdrowia,
g)
zgłaszanie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, wniosków o stałe lub czasowe przeniesienie pracownika ze względu na jego stan zdrowia do innego rodzaju pracy,
h)
przeprowadzanie doraźnej kontroli obłożnie chorych w domu,
i)
prowadzenie systematycznej walki o obniżenie absencji chorobowej (obserwacja osób często zwalniających się z pracy z powodu choroby itp.) oraz współdziałanie w tym zakresie z administracją zakładu pracy i z odpowiednimi ogniwami związkowymi;
3)
przychodnie:
a)
wykonywanie czynności określonych w pkt 1 i 2,
b)
zwalczanie chorób typowych dla danego środowiska i zapobieganie ich powstawaniu,
c)
współdziałanie z właściwymi władzami i instytucjami oraz kierownictwem zakładu pracy i zakładową organizacją związku zawodowego w zakresie zwalczania chorób zakaźnych,
d)
udzielanie świadczeń leczniczych w zakresie właściwym dla danej przychodni,
e)
roztaczanie opieki nad zdrowiem mieszkańców osiedla lub dzielnicy, w której położony jest zakład pracy, o ile w danej miejscowości nie ma innego zakładu opieki zdrowotnej otwartej.
§  3.
Zakłady udzielają świadczeń:
1)
pracownikom zakładu pracy, przy którym są zorganizowane,
2)
członkom rodzin tych pracowników:
a)
zamieszkałym na terenie zakładu pracy oraz
b)
zamieszkałym poza tym terenem, jeżeli w danej miejscowości nie ma innego zakładu opieki zdrowotnej otwartej, a kierownik zakładu pracy wyrazi na to zgodę, albo jeżeli względy szczególne tego wymagają.
§  4.
Zakład powinien być czynny w takich godzinach, aby pracownicy zakładu pracy zatrudnieni na poszczególnych zmianach mieli zapewnioną pomoc doraźną oraz możność korzystania z pozostałych świadczeń.
§  5.
Zakłady współdziałają z zakładem pracy w zakresie higieny i bezpieczeństwa pracy oraz ze Stowarzyszeniem "Polski Czerwony Krzyż" - w zakresie jego akcji na terenie zakładu pracy.
§  6.
1.
Zakłady są organizowane i prowadzone przez wydziały zdrowia prezydiów powiatowych (miejskich, dzielnicowych) rad narodowych właściwych za względu na położenie zakładu pracy.
2.
W przypadkach wyjątkowych zakłady są organizowane i prowadzone przez Ministra Zdrowia bądź na jego zlecenie - przez wydziały zdrowia prezydiów wojewódzkich rad narodowych (Rad Narodowych w m.st. Warszawie, m. Łodzi).
3.
Liczbę etatów oraz liczbę godzin pracy lekarskiej i pomocniczo-lekarskiej dla poszczególnych Zakładów ustala się w ramach norm określonych przez Ministra Zdrowia w porozumieniu z Prezesem Państwowej Komisji Etatów.
§  7.
Do zadań organów prowadzących Zakłady należy w szczególności:
1)
sporządzanie planów rozmieszczenia Zakładów,
2)
ustalanie etatów i godzin zatrudnienia,
3)
powoływanie i odwoływanie kierowników i personelu,
4)
ogólne kierownictwo, nadzór i sprawozdawczość,
5)
prowadzenie kontroli ewidencyjnej Zakładów.
§  8.
1.
Punkt felczerski (pielęgniarski) i punkt lekarski wchodzą w skład właściwej miejscowo przychodni rejonowej.
2.
Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku zorganizowania przychodni przy tym samym zakładzie pracy. Punkt felczerski (pielęgniarski) bądź lekarski wchodzi wówczas w skład tej przychodni.
§  9.
1.
Przychodnie dzielą się na 5 typów.
2.
W skład poszczególnych typów przychodni wchodzą następujące komórki organizacyjne:
1)
typ I - poradnia ogólna,
2)
typ II - dwie poradnie: ogólna i higieny pracy, dwa gabinety: jeden specjalności właściwej dla danego zakładu pracy i dentystyczny, oraz pracownia analityczna podręczna;
3)
typ III - dwie poradnie: ogólna i higieny pracy, pięć gabinetów: 3 specjalności właściwych dla danego zakładu pracy, fizykoterapeutyczny i dentystyczny, oraz pracownia analityczna;
4)
typ IV - dwie poradnie: ogólna i higieny pracy, siedem gabinetów: 4 specjalności właściwych dla danego zakładu pracy, dentystyczny, fizykoterapeutyczny i rentgenologiczny, oraz pracownia analityczna,
5)
typ V - poradnia higieny pracy, jedenaście gabinetów: internistyczny, reumatologiczny, neurologiczny, ginekologiczny, laryngologiczny, okulistyczny, stomatologiczny, rentgenologiczny i fizykoterapeutyczny, oraz pracownia analityczna.
3.
W skład przychodni wchodzić mogą ponadto izby chorych.
§  10.
1.
Przychodnia jest samodzielną jednostką organizacyjną i budżetową.
2.
Przychodnia typu I i II podlega pod względem fachowo-lekarskim nadzorowi właściwej miejscowo przychodni obwodowej (powiatowej, miejskiej bądź dzielnicowej).
3.
W przypadku zorganizowania przy tym samym zakładzie pracy dwóch lub więcej przychodni - przychodnie niższego typu wchodzą w skład przychodni wyższego typu.
§  11.
Zakłady organizuje się według następujących zasad:
1)
przy zakładach przemysłu chemicznego i przetworów naftowych zatrudniających:
a)
ponad 200 do 400 pracowników - punkt felczerski (pielęgniarski) lub przychodnię typu I,
b)
ponad 440 do 1.100 pracowników - przychodnię typu I,
c)
ponad 1.100 do 3.300 pracowników - przychodnię typu II,
d)
ponad 3.300 do 5.500 pracowników - przychodnię typu III,
e)
ponad 5.500 do 7.700 pracowników - przychodnię typu IV,
f)
ponad 7.700 pracowników - przychodnię typu V;
2)
przy kopalniach rudy, węgla bądź nafty, wapiennikach, kamieniołomach oraz przy zakładach przemysłu metali nieżelaznych, zatrudniających:
a)
ponad 200 do 500 pracowników - punkt felczerski (pielęgniarski) lub przychodnię typu I,
b)
ponad 500 do 1.400 pracowników przychodnię typu I,
c)
ponad 1.400 do 4.200 pracowników - przychodnię typu II,
d)
ponad 4.200 do 7.000 pracowników - przychodnię typu III,
e)
ponad 7.000 do 9.000 pracowników - przychodnię typu IV,
f)
ponad 9.000 pracowników - przychodnię typu V;
3)
przy hutach wszelkiego rodzaju z wyjątkiem hut metali nieżelaznych, zatrudniających:
a)
ponad 300 do 600 pracowników - punkt felczerski (pielęgniarski) lub przychodnię typu I,
b)
ponad 600 do 1.500 pracowników - przychodnię typu I,
c)
ponad 1.500 do 4.500 pracowników - przychodnię typu II,
d)
ponad 4.500 do 7.500 pracowników - przychodnię typu III,
e)
ponad 7.500 do 10.500 pracowników - przychodnię typu IV,
f)
ponad 10.500 pracowników - przychodnię typu V;
4)
przy zakładach budowy maszyn, zatrudniających:
a)
ponad 400 do 800 pracowników - punkt felczerski (pielęgniarski) lub przychodnię typu I,
b)
ponad 800 do 1.700 pracowników - przychodnię typu I,
c)
ponad 1.700 do 5.000 pracowników - przychodnię typu II,
d)
ponad 5.000 do 8.400 pracowników - przychodnię typu III,
e)
ponad 8.400 do 11.800 pracowników - przychodnię typu IV,
f)
ponad 11.800 pracowników - przychodnię typu V;
5)
przy zakładach pracy nie objętych przepisami punktów 1-4, a zatrudniających:
a)
ponad 400 do 1.000 pracowników - punkt felczerski (pielęgniarski) lub przychodnię typu I,
b)
ponad 1.000 do 2.100 pracowników - przychodnię typu I,
c)
ponad 2.100 do 6.300 pracowników - przychodnię typu II,
d)
ponad 6.300 do 10.500 pracowników - przychodnię typu III,
e)
ponad 10.500 do 14.700 pracowników - przychodnię typu IV,
f)
ponad 14.700 pracowników - przychodnię typu V;
6)
przy zakładach pracy czynnych sezonowo lub przenoszonych z miejsca na miejsce, a zatrudniających ponad 400 pracowników - punkt lekarski.
2.
W przypadkach uzasadnionych prezydium właściwej wojewódzkiej rady narodowej (Rady Narodowej m.st. Warszawy, m. Łodzi) może zezwolić na zorganizowanie Zakładu, wymienionego w § 1, innego rodzaju i typu niż przewidziany w ust. 1.
3.
Zorganizowanie przychodni typu V lub izby chorych wymaga zgody Ministra Zdrowia. Zgody takiej wymaga również zorganizowanie Zakładu przy urzędzie lub instytucji.
4.
Przy poszczególnych oddziałach produkcyjnych dużych zakładów pracy - prócz właściwej dla danego zakładu przychodni - można, z zachowaniem wytycznych ust. 1, dodatkowo zorganizować oddziałowe punkty felczerskie (pielęgniarskie), punkty lekarskie bądź przychodnie I i II typu.
§  12.
1.
Na czele Zakładu stoi kierownik, który bezpośrednio zarządza Zakładem i jest zwierzchnikiem służbowym wszystkich zatrudnionych w nim pracowników.
2.
Do obowiązków kierownika Zakładu w szczególności należy:
1)
układanie planu pracy i rozkładu zajęć,
2)
sprawowanie nadzoru nad tokiem pracy,
3)
czuwanie nad przestrzeganiem socjalistycznej dyscypliny pracy,
4)
dbanie o podnoszenie poziomu świadczeń leczniczych,
5)
zgłaszanie wniosków w sprawie zaopatrzenia oraz w sprawach osobowych,
6)
układanie projektów planów gospodarczych i finansowych,
7)
reprezentowanie Zakładu na zewnątrz oraz wobec kierownictwa zakładu pracy,
8)
branie udziału w zebraniach rady zakładowej oraz kierownictwa zakładu pracy i składanie na nich sprawozdań obejmujących analizę schorzeń, wypadków przy pracy, absencji chorobowej pracowników oraz higieny i bezpieczeństwa pracy,
9)
przedstawianie kierownikowi zakładu pracy wniosków w zakresie higieny pracy i spraw sanitarnych,
10)
wykonywanie zadań zleconych przez organy zwierzchnie.
3.
Kierownicy Zakładów, będących w myśl § 8 ust. 2 bądź § 10 ust. 3 komórkami organizacyjnymi przychodni danego zakładu pracy, są podporządkowani kierownikowi tej przychodni.
§  13.
1.
Terminy zorganizowania w poszczególnych gałęziach gospodarki narodowej zakładów leczniczo-zapobiegawczych w myśl niniejszego rozporządzenia ustali instrukcja Ministra Zdrowia, wydana w porozumieniu z zainteresowanymi ministrami.
2.
Istniejące w dniu wejścia w życie rozporządzenia zakłady, których rodzaj i typ nie odpowiada przepisom § 11, należy w terminie do dnia 30 czerwca 1953 r. przystosować do udzielania pomocy leczniczej ogółowi ubezpieczonych bądź dostosować do rzeczywistych potrzeb zakładu pracy.
3.
Prezydia wojewódzkich rad narodowych (Rad Narodowych w m.st. Warszawie, m. Łodzi) na wniosek swoich wydziałów zdrowia przedstawią Ministrowi Zdrowia, w ciągu dwóch miesięcy od dnia wejścia w życia rozporządzenia, wykaz istniejących na podległych im terenach zakładów przy instytucjach i urzędach wraz ze swoimi wnioskami co do dalszego ich istnienia.
§  14.
Rozporządzenie nie dotyczy zakładów leczniczo-zapobiegawczych przy zakładach pracy, podległych Ministrom Obrony Narodowej oraz Bezpieczeństwa Publicznego, a także zakładów leczniczo-zapobiegawczych, prowadzonych przez przedsiębiorstwo "Polskie Koleje Państwowe".
§  15.
Organizację i zasady działalności półsanatoriów przy zakładach pracy ustalają odrębne przepisy.
§  16.
Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 31 marca 1953 r.

Zmiany w prawie

Ustawa doprecyzowująca termin wypłaty ekwiwalentu za urlop opublikowana

Uproszczenie i uporządkowanie niektórych regulacji kodeksu pracy dotyczących m.in. wykorzystania postaci elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy oraz terminu wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przewiduje nowelizacja kodeksu pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która wejdzie w życie w dniu 27 stycznia.

Grażyna J. Leśniak 12.01.2026
Powierzchnia użytkowa mieszkań już bez ścianek działowych

W Dzienniku Ustaw opublikowano nowelizację, która ma zakończyć spory między nabywcami i deweloperami o powierzchnie sprzedawanych mieszkań i domów. W przepisach była luka, która skutkowała tym, że niektórzy deweloperzy wliczali w powierzchnię użytkową metry pod ściankami działowymi, wnękami technicznymi czy skosami o małej wysokości - a to mogło dawać różnicę w finalnej cenie sięgającą nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Po zmianach standardy dla wszystkich inwestycji deweloperskich będą jednolite.

Agnieszka Matłacz 12.01.2026
Prezydent podpisał ustawę o L4. Ekspert: Bez wyciągnięcia realnych konsekwencji nic się nie zmieni

Podpisana przez prezydenta Karola Nawrockiego ustawa reformująca orzecznictwo lekarskie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych ma usprawnić kontrole zwolnień chorobowych i skrócić czas oczekiwania na decyzje. Jednym z kluczowych elementów zmian jest możliwość dostępu do dokumentacji medycznej w toku kontroli L4 oraz poszerzenie katalogu osób uprawnionych do orzekania. Zdaniem eksperta, sam dostęp do dokumentów niczego jeszcze nie zmieni, jeśli za stwierdzonymi nadużyciami nie pójdą realne konsekwencje.

Grażyna J. Leśniak 09.01.2026
Ważne przepisy dla obywateli Ukrainy i pracodawców bez konsultacji społecznych

Konfederacja Lewiatan krytycznie ocenia niektóre przepisy projektu ustawy o wygaszeniu pomocy dla obywateli Ukrainy. Najwięcej kontrowersji budzą zapisy ograniczające uproszczoną procedurę powierzania pracy obywatelom Ukrainy oraz przewidujące wydłużenie zawieszenia biegu terminów w postępowaniach administracyjnych. W konsultacjach społecznych nad projektem nie brały udziału organizacje pracodawców.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Reforma systemu orzeczniczego ZUS stała się faktem - prezydent podpisał ustawę

Usprawnienie i ujednolicenie sposobu wydawania orzeczeń przez lekarzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a także zasad kontroli zwolnień lekarskich wprowadza podpisana przez prezydenta ustawa. Nowe przepisy mają również doprowadzić do skrócenia czasu oczekiwania na orzeczenia oraz zapewnić lepsze warunki pracy lekarzy orzeczników, a to ma z kolei przyczynić się do ograniczenia braków kadrowych.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
RPO interweniuje w sprawie przepadku składek obywateli w ZUS. MRPiPS zapowiada zmianę prawa

Przeksięgowanie składek z tytułu na tytuł do ubezpieczeń społecznych na podstawie prawomocnej decyzji ZUS, zmiany w zakresie zwrotu składek nadpłaconych przez płatnika, w tym rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek dopiero od ich stwierdzenia przez ZUS - to niektóre zmiany, jakie zamierza wprowadzić Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Resort dostrzegł bowiem problem związany ze sprawami, w których ZUS kwestionuje tytuł do ubezpieczeń osób zgłoszonych do nich wiele lat wcześniej.

Grażyna J. Leśniak 08.01.2026
Metryka aktu
Identyfikator:

Dz.U.1953.12.50

Rodzaj: Rozporządzenie
Tytuł: Organizacja i zadania zakładów leczniczo-zapobiegawczych przy zakładach pracy.
Data aktu: 07/02/1953
Data ogłoszenia: 27/02/1953
Data wejścia w życie: 31/03/1953