Całkowite zniesienie limitu wartości umów podlegających obowiązkowi publikacji w Centralnym Rejestrze Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych (CRU JSFP), wpisywanie przedmiotu umowy, a nie ogólny przedmiotu umowy, przyśpieszenie wejścia przepisów o 3 miesiące – takie poprawki Senatu poparł Sejm. W czwartek ustawę zmieniającą CRU podpisał prezydent.
Uchwalona ustawa z 4 grudnia 2025 r. zmieniająca ustawę o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw oraz o zmianie niektórych innych ustaw przewiduje, że minister finansów będzie odpowiedzialny za funkcjonowanie systemu teleinformatycznego, w którym jest prowadzony Centralny Rejestr Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. W nim będą udostępniane są informacje o umowach zawartych przez jednostki sektora finansów publicznych lub na ich rzecz. Informacje w CRU będą udostępniane i aktualizowane przez kierowników jednostek sektora finansów publicznych. System ma być jawny i umożliwiać wyszukiwanie informacji oraz wgląd do tych informacji. Konta w systemie będą zakładane na wniosek.
Punktem spornym zarówno na etapie konsultacji projektu, jak i podczas prac w parlamencie była wysokość progu wartości umowy, która ma być ujawniana w rejestrze. Z jednej strony JSFP postulowały podniesienie tego progu nawet do 50 tys. zł w celu ograniczenia kosztów realizacji obowiązku. Z drugiej strony, przedstawiciele strony społecznej oczekiwali publikowania informacji o każdej umowie, niezależnie od jej wartości – nawet o wartości 1 grosza. Ministerstwo Finansów przyjęło, że będzie to pułap 10 tys. zł brutto. Uzasadniło, że taka wysokość progu wynika z przeprowadzonych analiz, w tym rozwiązań funkcjonujących w innych państwach, oraz konieczności zachowania spójności z innymi przepisami, które nakładają na jsfp obowiązki dokumentowania wydatków w bardziej sformalizowany sposób. Podkreśliło, że nie ma przeszkód, aby zobowiązane podmioty publikował w rejestrze dane o umowach poniżej tej kwoty.
Sejm, 21 listopada przyjął poprawki złożone przez kluby Razem i Polska 2025, aby do rejestru trafiły informacje o umowach o wartości 500 zł. W Senacie, na wniosek klubu Polska 2050, wykreślono limit wartości umowy, przyjmując, że udostępnieniu w rejestrze będą podlegały informacje o umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych bez względu na ich wartość. I taką poprawkę, 5 grudnia przyjął Sejm.
Sejm przyjął też dwie inne poprawki Senatu. Jedna przewiduje, że wejście w życie niektórych przepisów ustawy zostanie przyspieszone o 3 miesiące, do 1 kwietnia 2026 r. tak, aby w praktyce sprawdzić działanie systemu, zanim w 1 lipca 2026 r. rejestr rozpocznie działalność. Rząd proponował, aby nowy obowiązek wszedł w życie dopiero 1 stycznia 2027 r. i był rozłożony w czasie dla różnych podmiotów.
Parlamentarzyści uznali, że nie ma potrzeby odwlekać wejścia rejestru w czasie. Wszystkie podmioty wystartują z rejestrem jednocześnie – 1 lipca 2026 r.
Druga poprawka zaproponowana przez Senat, przyjęta przez Sejm przewiduje, że do rejestru będzie wpisywany przedmiot umowy, a nie ogólny przedmiot umowy.
Nowelizacja z 4 grudnia 2025 r. określa, że w rejestrze udostępniane były informacje o umowach zawartych przez JSFP lub na jej rzecz, jeżeli umowa spełnia łącznie dwa warunki
Ministerstwo Finansów w kontekście form zawierania umów wyjaśnia jednocześnie, że: obowiązek udostępniania informacji o umowach w Centralnym Rejestrze Umów JSFP nie dotyczy, co do zasady, zawierania umów w formie ustnej. Zgodnie jednak z art. 34a ust. 9 proponowanej zmiany przepisów, kierownicy JSFP mają jednak możliwość udostępniania informacji o takich umowach, jeżeli podejmą taką decyzję. Także faktury, rachunki czy paragony nie są umowami w rozumieniu przepisów prawa, a tym bardziej nie spełniają definicji form przewidzianych dla zawierania tych umów.
Z przepisów wynika, że do CRU trafią dane dotyczące umów w zakresie:
W nowelizacji dokonano więc modyfikacji zakresu informacji, które będą udostępniane w rejestrze, w tym m.in:
Informacje o umowach będą udostępniane i aktualizowane w Rejestrze bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 30 dni od dnia zawarcia umowy lub zmiany informacji. Udostępnienie informacji w Rejestrze uważa się za ich udostępnienie w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Przeczytaj także: Centralny Rejestr Umów - choroba legislacyjna, czyli prawo tworzone przeciw praktyce
W noweli zwiększono zakres wyłączeń kategorii umów, które nie będą podlegały obowiązkowi publikacji Należą do nich m.in.:
W Rejestrze nie ujawnia się informacji o umowach, w przypadku gdy prawo do informacji publicznej podlega ograniczeniu na zasadach określonych w art. 5 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Ocenę wypełniania którejkolwiek przesłanki w tym przepisie będą zobowiązani dokonywać kierownicy JSFP.
Ustawa wprowadza zmianę w ustawie z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wskazując, że przepisów dotyczących udostępniania informacji o umowach w Rejestrze nie stosuje się do:
Ponadto ustawa wprowadza zmianę w ustawie z 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027, wskazując, że, przepisów dotyczących udostępniania informacji o umowach w Rejestrze nie stosuje się do:
W art. 34a ust. 1 u.f.p. w sposób bardziej precyzyjny określono zakres przedmiotowy obowiązków nakładanych na kierowników jsfp. Udostępnieniu będą podlegać informacje o umowach zawieranych zarówno bezpośrednio przez kierowników jsfp, ale również informacje o umowach zawieranych na rzecz JSFP przez przedstawicieli innych podmiotów, w tym przedstawicieli innych jsfp.
Kwestia ta budzi wątpliwości na gruncie aktualnego brzmienia przepisów. Podmioty zgłaszały, że z uchwalonych przepisów nie wynika jednoznacznie, czy obowiązkowi będą podlegały umowy zawierane na rzecz JSFP przez inne podmioty.
Nowelizacja doprecyzowała też, w jakim czasie informacje powinny znaleźć się w rejestrze (rozszerzono z 14 na 30 dni od zawarcia umowy) i jaki jest okres retencji danych (5 lat).
Ustawa wprowadza też zmiany art. 10 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Informacje o umowach udostępnianych w Centralnym Rejestrze Umów JSFP będą stanowić informację publiczną. Dostęp do tych informacji nie będzie zależny od występowania z wnioskiem.
Ustawa doprecyzowuje zakres odpowiedzialności administratorów danych wprowadzanych do systemu teleinformatycznego, w ramach którego będą publikowane informacje o umowach. Jednocześnie zrezygnowano z przepisów o odpowiedzialności karnej kierowników jsfp, dotyczącej nierealizowania lub nieprawidłowego realizowania wprowadzanego obowiązku.
Pierwotnie rejestr miał wystartować już ponad 3 lata temu – 1 lipca 2022 r. Taki termin nałożyła na Ministerstwo Finansów ustawa z 14 października 2021 r. o zmianie ustawy – kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, która wprowadziła zmiany w ustawie o finansach publicznych (ufp). Ten termin był przesuwany. Jednym z powodów są nieprecyzyjne przepisy - wątpliwości dotyczą tego jak rejestr ma funkcjonować i jakie umowy obejmować. Pisaliśmy o tym w tekstach:
