Ramowe programy szkoleń i wymagań egzaminacyjnych dla marynarzy działu maszynowego.

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1
z dnia 28 lutego 2014 r.
w sprawie ramowych programów szkoleń i wymagań egzaminacyjnych dla marynarzy działu maszynowego 2

ZAŁĄCZNIK Nr 1
RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA I WYMAGANIA EGZAMINACYJNE NA POZIOMIE POMOCNICZYM W DZIALE MASZYNOWYM NA ŚWIADECTWO MOTORZYSTY WACHTOWEGO

Tabela zbiorcza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

III.
Umiejętności

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

ZAŁĄCZNIK Nr 2
RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA I WYMAGANIA EGZAMINACYJNE NA POZIOMIE POMOCNICZYM W DZIALE MASZYNOWYM NA ŚWIADECTWO STARSZEGO MOTORZYSTY

Tabela zbiorcza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

Wymagania egzaminacyjne na poziomie pomocniczym w dziale maszynowym na świadectwo starszego motorzysty

ZAŁĄCZNIK Nr 3
RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA I WYMAGANIA EGZAMINACYJNE NA POZIOMIE POMOCNICZYM W DZIALE MASZYNOWYM NA ŚWIADECTWO ELEKTROMONTERA

Tabela zbiorcza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza.

III.
Umiejętności.

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

Wymagania egzaminacyjne na poziomie pomocniczym w dziale maszynowym na świadectwo elektromontera

ZAŁĄCZNIK Nr 4
RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA I WYMAGANIA EGZAMINACYJNE NA POZIOMIE OPERACYJNYM W DZIALE MASZYNOWYM W SPECJALNOŚCI MECHANICZNEJ

Tabela zbiorcza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

Tabela zbiorcza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

I.
Program szkolenia

II.
Wiedza

III.
Umiejętności

Na podstawie art. 74 ust. 4 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie morskim (Dz. U. z 2022 r. poz. 515, 1604, 2185 i 2687) zarządza się, co następuje:

§ 1.

Ramowe programy szkoleń i wymagania egzaminacyjne dla marynarzy działu maszynowego:

§ 2.

	Przedmiot	Liczba godzin
	Przedmiot	W	C	L	S	ĺ
I	II	III	IV	V	VI	VII
1.1	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU	14				14
1.2	OKRĘTOWE SILNIKI TŁOKOWE	10		2		12
1.3	SIŁOWNIE OKRĘTOWE	10			14	24
1.4	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE	17		8		25
1.5	KOTŁY OKRĘTOWE	10			2	12
1.6	TECHNOLOGIA REMONTÓW	10		8		18
1.7	ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA OKRĘTOWA	7				7
1.8	OCHRONA ŚRODOWISKA MORSKIEGO	6				6
1.9	JĘZYK ANGIELSKI		20			20
1.10	BEZPIECZNA EKSPLOATACJA STATKU	7				7
	Razem	91	20	18	16	145

Objaśnienia:

W - wykłady;

C - ćwiczenia;

L - laboratorium;

S - symulator;

- suma godzin.

1.1.	Przedmiot:	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - motorzysta wachtowy
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	14				14

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Typy statków, rozplanowanie przestrzenne:	14				14
	a) masowce,
	b) drobnicowce,
	c) kontenerowce,
	d) zbiornikowce,
	e) gazowce,
	f) ro-ro,
	g) promy,
	h) pasażerskie,
	i) specjalne.
2	Geometria kadłuba statku:
	a) wymiary główne i przekroje,
	b) linie teoretyczne,
	c) stosunki wymiarów głównych, współczynniki pełnotliwości kadłuba,
	d) wolna burta, linia ładunkowa.
3	Sposoby sterowania statkiem:
	a) pędniki:
	- rodzaje i zasada działania,
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	- sprawności śruby i kadłuba,
	- siła naporu i moc zapotrzebowana napędu,
	b) stery, budowa i zasada działania,
	c) utrzymywanie i zmiana kursu,
	d) manewrowanie.
4	Konstrukcja kadłuba:
	a) rysunki konstrukcyjne kadłuba,
	b) wiązania wewnętrzne,
	c) połączenia elementów wiązań,
	d) konstrukcja dna,
	e) konstrukcja burt,
	f) konstrukcja pokładów,
	g) grodzie wodoszczelne,
	h) ładownie,
	i) konstrukcje rufy i dziobu,
	j) zbiorniki (denne, burtowe, balastowe, paliwowe itd.), typowe wyposażenie,
	k) poszycie kadłuba.
5	Materiały konstrukcyjne kadłuba, ochrona przeciwkorozyjna.
6	Wyposażenie pokładowe statku.
7	Wyposażenie ratunkowe statku.
8	Stateczność statku, cel i skutki balastowania.
9	Skalowanie zbiorników, pomiar ilości ładunku.
10	Rozkłady awaryjne, sprzęt awaryjny.
11	Działalność IMO i instytucji klasyfikacyjnych.
	Razem	14				14

1. Typy statków i rozplanowanie przestrzenne.

2. Geometria kadłuba statku: wymiary główne i przekroje, linie teoretyczne, stosunki wymiarów głównych, współczynniki pełnotliwości kadłuba i ich wpływ na eksploatację statku.

3. Definicje i znak wolnej burty, linie ładunkowe, zanurzenie statku, trym i przechył.

4. Sposoby sterowania statkiem, utrzymywanie i zmiana kursu, manewrowanie.

5. Konstrukcja kadłuba statku.

6. Materiały służące do budowy statków.

7. Typowe wyposażenie pokładowe różnych typów statków.

8. Wyposażenie ratownicze statku zgodne z aktualnymi przepisami.

9. Cele i skutki balastowania.

10. Zasady sondowania zbiorników (woda oraz substancje ropopochodne).

11. Statkowe plany awaryjne.

12. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

13. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

14. Rola Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) i instytucji klasyfikacyjnych w nadzorze technicznym kadłuba statku.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Wiadomości wstępne:	10				10
	a) podział silników spalinowych,
	b) zasada działania tłokowego silnika spalinowego dwusuwowego i czterosuwowego.
2	Doładowanie:
	a) cel i sposoby realizacji procesów doładowania,
	b) wykorzystanie energii spalin wylotowych: system impulsowy i stałociśnieniowy,
	c) parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej,
	d) wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania.
3	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów silnika:
	a) podstawa,
	b) skrzynia korbowa,
	c) blok cylindrowy,
	d) tuleja cylindrowa,
	e) głowica,
	f) śruby ściągowe,
	g) śruby fundamentowe.
4	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów układu
	korbowo-tłokowego:
	a) tłoki,
	b) sworznie tłoka,
	c) pierścienie tłokowe,
	d) trzon tłoka,
	e) wodzik, korbowód,
	f) wał korbowy,
	g) łożyska układu korbowego.
5	Budowa i działanie zaworowego mechanizmu rozrządu:
	a) elementy układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną,
	b) hydrauliczny układ napędu zaworu wylotowego,
	c) pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.
6	Instalacja zasilania paliwem:
	a) wymagane właściwości paliwa okrętowego na dolocie do silnika (lepkość i czystość),
	b) budowa układu napędzanego mechanicznie i zasada sterowania dawką paliwa,
	c) budowa i działanie pomp wtryskowych,
	d) budowa wtryskiwaczy,
	e) budowa układu zasobnikowego i zasada sterowania dawką paliwa,
	f) przewody wysokociśnieniowe paliwa,
	g) zasada sterowania dawką paliwa w silnikach dwupaliwowych.
7	Instalacje chłodzenia silnika:
	a) cel chłodzenia i zadanie czynnika chłodzącego,
	b) parametry czynników chłodzących.

8	Instalacja smarowania silnika:
	a) funkcje oleju smarowego w silniku,
	b) instalacja smarowania silnika.
9	System rozruchu i sterowanie pracą silnika:
	a) zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego,
	b) zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność),
	c) zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem,
	d) działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.
10	Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy):
	a) przygotowanie do ruchu,
	b) nadzór w czasie pracy,
	c) nadzór w czasie manewrów,
	d) zatrzymanie silnika.
11	Podstawowe zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika
	tłokowego:
	a) układ tłokowo-korbowy,
	b) układ wtryskowy,
	c) układ smarowania,
	d) układ smarowanie gładzi cylindrowej,
	e) układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny,
	f) układ doładowania silnika.
12	Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.
13	Podstawowe czynności obsługowe silnika spalinowego tłokowego:		2	2
	a) przygotowanie instalacji obsługujących silnik i silnika do ruchu,
	b) uruchomienie silnika,
	c) nadzór w czasie pracy, odczyty parametrów i interpretacja,
	d) zatrzymanie silnika.
	Razem	10	2	12

1. Zasada działania, klasyfikacja i ogólna budowa silników o zapłonie samoczynnym.

2. Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej.

3. Cel i sposoby realizacji procesów doładowania.

4. Parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej.

5. Wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania.

6. Budowa, technologia wykonania i materiały podstawowych elementów silnika: podstawa, skrzynia korbowa, blok cylindrowy, tuleja cylindrowa, głowica, śruby ściągowe, śruby fundamentowe.

7. Cel chłodzenia elementów silnika i zadanie czynnika chłodzącego.

8. Parametry czynników chłodzących.

9. Funkcje oleju smarowego w silniku.

10. Budowa instalacji smarowania silnika.

11. Zasady rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu.

12. Zasady przesterowania wału rozrządu (nawrotność).

13. Zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem.

14. Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy): przygotowanie do ruchu, nadzór w czasie pracy, nadzór w czasie manewrów, zatrzymanie silnika.

15. Podstawowe zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego.

16. Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Ogólna charakterystyka siłowni okrętowych: pojęcie siłowni okrętowej, klasyfikacja i typy siłowni, budowa siłowni, układu napędowego i elektrowni okrętowej.	10				10
2	Budowa podstawowych instalacji statku i siłowni:
	a) instalacje chłodzenia silników:
	- chłodzenie cylindrów, układy chłodzenia cylindrów silników wolnoobrotowych i średnioobrotowych,
	- parametry ruchowe systemu i ich regulowanie,
	- instalacja chłodzenia cylindrów z ciśnieniowym zbiornikiem wyrównawczym,
	b) instalacje chłodzenie tłoków silników wodą słodką,
	c) instalacje chłodzenia wody morskiej,
	d) centralne instalacje chłodzenia,
	e) instalacje paliwowe,
	f) instalacje transportowe paliwa,
	g) instalacje oczyszczania paliwa,
	h) instalacje zasilania paliwem silników,
	i) instalacje transportu i poboru olejów smarowych,
	j) instalacje oczyszczania smarowych olejów silnikowych,
	k) instalacje obiegowe smarowania silników tłokowych,
	l) instalacje smarowania tulei cylindrowych,
	m) instalacje obiegowe smarowania, przekładni, turbosprężarek, wałów śrubowych i pośrednich,
	n) instalacje parowo-wodne pomocnicze,
	o) instalacje utylizacji energii strat cieplnych,
	p) instalacje spalin wylotowych silników i kotłów,
	q) instalacje zęzowe,
	r) instalacje balastowe,
	s) instalacja sprężonego powietrza,
	t) instalacje wody słodkiej.
3	Napęd główny statków:
	a) opór kadłuba statku,
	b) układy napędowe:
	- awarie silników napędu głównego, zasady postępowania.
4	Nadzór i obsługiwanie tłokowych silników spalinowych napędowych w czasie pracy:
4
	a) parametry i wskaźniki pracy silników,
	b) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników.
5	Wprowadzenie - działanie symulatora siłowni okrętowej.
6	Uruchomienia i obsługa instalacji siłowni statku.				14	14
7	Przygotowanie do uruchomienia silnika napędu głównego statku.
8	Nadzór i obsługiwanie silników napędowych w czasie pracy:
	a) parametry i wskaźniki pracy silników,
	b) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników,
	c) czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	d) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
9	Eksploatacja siłowni okrętowej w stanach awaryjnych:
	a) awaryjne zatrzymanie systemu elektrycznego statku (blackout):
	- najczęstsze przyczyny i możliwości zapobiegania,
	- sposoby przywracania właściwości eksploatacyjnej statku,
	b) praca silnika napędu głównego w stanach awaryjnych,
	- wyłączenie z ruchu cylindra silnika napędu głównego,
	- wyłączenie z ruchu turbosprężarki.
10	Czynności przejęcia, pełnienia i zdania wachty maszynowej:
	a) czynności związane z przejmowaniem wachty w siłowni: czas na przejęcie wachty i kontrolę wszystkich pracujących maszyn, mechanizmów pomocniczych i systemów, zapisanie odchyleń od normalnych wartości wyjaśnienie przyczyn odchyleń; kontrola: poziomu mediów roboczych, ważniejszych parametrów pracy, kontrola stanu zęz siłowni; sprawdzenie i kontrola dziennika maszynowego; procedura przejmowania wachty,
	b) czynności związane z pełnieniem wachty: regularna kontrola wszystkich pracujących mechanizmów i urządzeń; kontrola i rejestracja ważniejszych parametrów pracy silnika głównego i innych urządzeń; sprawdzanie stanu obciążenia silnika; posługiwanie się systemem łączności wewnętrznej statku,
	c) czynności związane z przekazywaniem wachty maszynowej.
	Razem	10			14	24

1. Rodzaje siłowni okrętowych i związanych z nimi układów napędowych głównych statku.

2. Rodzaje instalacji statku i siłowni.

3. Sposoby klasyfikacji i rodzaje siłowni okrętowych.

4. Budowa siłowni okrętowej, głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej.

5. Rozmieszczenie mechanizmów i urządzeń siłowni okrętowej.

6. Budowa i zasada działania podstawowych i pomocniczych instalacji obsługujących statek oraz siłownia okrętowa wraz z ich prawidłowymi parametrami pracy.

7. Budowa i zasada działania instalacji wody morskiej.

8. Budowa i zasada działania instalacji wody słodkiej.

9. Budowa i zasada działania centralnych instalacji chłodzenia, chłodzenia silników głównych i pomocniczych.

10. Budowa i zasada działania instalacji paliwowej z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania i zasilania paliwem silników i kotłów okrętowych.

11. Budowa i zasada działania instalacji oleju smarowego z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania oleju smarowego dla poszczególnych urządzeń siłowni okrętowej.

12. Budowa i zasada działania instalacji pomocniczych grzewczych: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

13. Budowa i zasada działania instalacji utylizacji energii strat cieplnych oraz czynniki wpływające na celowość zastosowania utylizacji strat energii, źródła energii strat i możliwości ich wykorzystania,

14. Budowa i zasada działania instalacji zęzowych.

15. Budowa i zasada działania instalacji balastowych.

16. Budowa i zasada działania instalacji sprężonego powietrza.

17. Zasady bezpiecznego włączania i wyłączania poszczególnych urządzeń siłowni.

18. Rutynowe czynności związane z przyjmowaniem, pełnieniem i przekazywaniem wachty.

1. Stosowanie zasad bezpiecznej pracy w siłowni okrętowej.

2. Wykonywanie czynności związanych z przejęciem, pełnieniem i przekazaniem wachty.

3. Posługiwanie się listą kontrolną (check list).

4. Interpretowanie schematu siłowni okrętowej.

5. Odczytywanie parametrów pracy poszczególnych instalacji, mechanizmów i urządzeń siłowni.

6. Określanie elementów składowych siłowni okrętowej z wyszczególnieniem: elementów głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej oraz mechanizmów pomocniczych siłowni.

7. Nadzorowanie w czasie pracy podstawowych i pomocniczych instalacji statku i siłowni okrętowej.

8. Nadzorowanie w czasie pracy instalacji pomocniczej grzewczej: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

9. Stosowanie procedur postępowania w przypadku awarii silników napędowych oraz innych istotnych urządzeń i systemów funkcjonalnych statku.

10. Posługiwanie się systemem łączności wewnętrznej statku.

1.4.	Przedmiot:	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - motorzysta wachtowy
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	17		8		25

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	1. Budowa i zasada działania oraz zasady bezpiecznej eksploatacji:	17				17
	a) pomp, strumienic, sprężarek,
	b) urządzeń do oczyszczania paliw i olejów,
	c) wymienników ciepła,
	d) urządzeń do uzyskiwania wody słodkiej z wody morskiej,
	e) urządzenia do odolejania wód zęzowych,
	f) urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.
	2. Hydrauliczne instalacje okrętowe.
	3. Urządzenia sterowe statku.
	4. Śruby nastawne.
	5. Urządzenia kotwiczne.
	6. Instalacje otwierania i zamykania pokryw luków ładowni.
	7. Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych.
	8. Urządzenia przeładunkowe.
	9. Windy łodziowe.
2	Obsługa urządzeń pomocniczych siłowni okrętowych:			8		8
	a) przygotowanie instalacji,
	b) uruchomienie pod nadzorem,
	c) ocena poprawności pracy,
	d) wyłączenie.
	Razem	17		8		25

1. Budowa, przeznaczenie i zasada działania urządzeń pomocniczych siłowni okrętowych.

2. Najczęstsze usterki urządzeń pomocniczych siłowni okrętowych.

3. Najważniejsze czynności obsługowe urządzeń pomocniczych siłowni okrętowych.

4. Budowa i zasady obsługi maszyn sterowych.

5. Budowa i zasada działania mechanizmu śruby nastawnej.

6. Elementy urządzeń kotwicznych i cumowniczych.

7. Podstawowe informacje o pokrywach luków ładowni.

8. Windy łodziowe: budowa i obsługa wind łodzi ratunkowych, budowa i obsługa zrzutni łodzi ratunkowych.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Procesy robocze zachodzące w kotle.	10			2	12
2	Klasyfikacja i budowa pomocniczych kotłów okrętowych.
3	Wielkości charakterystyczne, parametry i wskaźniki współczesnych kotłów okrętowych pomocniczych.
4	Budowa i zasada działania kotłów utylizacyjnych.
5	Armatura i osprzęt kotłowy.
6	Instalacje kotłowe.
7	Instalacje zasilania paliwem.
8	Palniki kotłowe.
9	Automatyka kotłów pomocniczych i utylizacyjnych.
10	Obsługa kotłów okrętowych.
11	Instalacje bezpieczeństwa kotła, bezpieczeństwo obsługi kotłów okrętowych i procedury awaryjne.
	Razem	10			2	12

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Ogólne zasady bezpieczeństwa pracy w trakcie napraw i remontów maszyn i urządzeń w siłowni okrętowej.	10				10
2	Podstawy metrologii warsztatowej.
3	Wiertarki.
4	Szlifierki.
5	Rodzaje narzędzi stosowanych w demontażu i montażu urządzeń. Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.
6	Wiertarki: podstawowe operacje.			8		8
7	Szlifierki: podstawowe operacje.
8	Podstawowe operacje obróbki ślusarskiej: trasowanie, cięcie, przecinanie, piłowanie, skrobanie, szlifowanie, docieranie, ostrzenie, gwintowanie, zasady bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ręcznych.
9	Podstawowe operacje demontażowe i montażowe z użyciem narzędzi ręcznych, z napędem elektrycznym, hydraulicznym i pneumatycznym.
10	Czynności pomiarowe z użyciem narzędzi pomiarowych.
	Razem	10		8		18

1. Dobieranie i stosowanie właściwych narzędzi ręcznych wraz z akcesoriami do operacji ślusarskich (cięcie, gradowanie, wiercenie otworów, szlifowanie, piłowanie, polerowanie, zginanie, gwintowanie).

2. Dobieranie i stosowanie podstawowych przyrządów pomiarowych.

3. Wykonywanie podstawowych czynności demontażowych i montażowych.

1.7.	Przedmiot:	ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA OKRĘTOWA
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - motorzysta wachtowy
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	7				7

1. Rodzaje i ilości eksploatacyjnych zanieczyszczeń pochodzących ze statków: spaliny, ścieki sanitarne, wody zęzowe, płyny eksploatacyjne: paliwa, środki smarowe, czyszczące, konserwacyjne; śmieci, wody balastowe.

2. Skutki oddziaływania zanieczyszczeń eksploatacyjnych na środowisko.

3. Metody i środki zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska przez statek.

4. Rola i znaczenie członków załogi statku w ograniczaniu zanieczyszczania środowiska morskiego.

5. Zasady właściwej gospodarki odpadami na statku.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Terminologia w zakresie:		20			20
	a) budowy kadłuba statku,
	b) urządzeń pokładowych,
	c) spalinowych silników tłokowych: typy, budowa, zasada działania, systemy funkcjonalne, elementy, parametry pracy,
	d) kotłów okrętowych i instalacji parowych,
	e) pomp i układów pompowych,
	f) sprężarek,
	g) wirówek,
	h) urządzeń do produkcji wody słodkiej,
	i) urządzeń sterowych,
	j) pędników,
	k) urządzeń do oczyszczania wód zęzowych,
	l) urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych,
	m) spalarek odpadów,
	n) instalacji statkowych: balastowa, bunkrowania i transportu paliwa, wody morskiej, wody chłodzącej, wody pitnej, zęzowa, pożarowa,
	o) płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku,
	p) materiałów konstrukcyjnych.
2	Terminologia w zakresie remontów:
	a) procedury,
	b) narzędzia,
	c) urządzenia.
3	Listy kontrolne.
4	Komunikacja w zakresie obsługi siłowni okrętowej:
	a) komunikaty urządzeń monitorujących pracę siłowni,
	b) porozumiewanie się z członkami załogi.
5	Komunikacja w zakresie obsługi statku.
6	Komunikacja w stanach alarmowych i awaryjnych.
7	Procedury ISM i ISPS.
	Razem		20			20

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Podział kompetencji członków załogi wymagany przez konwencję STCW. Instruktaże i szkolenia na statku.	7				7
2	Struktury organizacyjne załogi statku, organizacja działu maszynowego.
	Pełnienie wacht maszynowych, praca siłowni bezwachtowej:
	a) zasady pełnienia wacht maszynowych morskich,
	b) zasady pełnienia wacht maszynowych manewrowych,
	c) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej,
	d) zasady nadzoru pracy siłowni bezwachtowej.
3	Konwencje oraz inne dokumenty dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku:
	a) konwencja SOLAS,
	b) konwencja MARPOL,
	c) standardy ISO.
4	Kodeks ISM na statkach morskich.
5	Kodeks ISPS na statkach morskich.
6	Statkowe plany awaryjne:
	a) zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych,
	b) obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych,
	c) zasady postępowania członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych, np.: blackout, awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.
	Razem	7				7

1. Wymagania stawiane członkom załogi przez konwencję STCW.

2. Zasady wachtowej i bezwachtowej obsługi siłowni okrętowych:

a) zasady pełnienia wachty maszynowej,

b) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej.

3. Ustawy i konwencje dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku:

a) wymagania konwencji SOLAS, MARPOL i ISO w zakresie zarządzania jakością, bezpieczną eksploatacją i ochroną środowiska w żegludze morskiej,

b) wymagania kodeksu ISM w zakresie bezpiecznej eksploatacji statku i ochrony środowiska w żegludze morskiej,

c) wymagania kodeksu ISPS w zakresie ochrony statku.

4. Zasady organizacji i nadzoru bezpieczeństwa żeglugi i ratowania życia na morzu:

a) statkowe plany awaryjne,

b) zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych,

c) obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych,

d) zasady postępowania członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych np.: blackout, awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.

5. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

6. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

Stosowanie zdobytej wiedzy w bezpiecznej eksploatacji statku.

Wymagania egzaminacyjne na poziomie pomocniczym w dziale maszynowym na świadectwo motorzysty wachtowego

Poziom pomocniczy - motorzysta wachtowy

Forma egzaminu

Funkcja	Przedmiot	egzamin teoretyczny						egzamin praktyczny
		test wyboru		egzamin pisemny		egzamin ustny		symulator/statek
		liczba pytań	czas [min]	liczba zadań	czas [min]	liczba pytań	czas [min]	liczba scenariuszy praktycznych na symulatorze	czas [min]
Mechanika okrętowa	Okrętowe silniki tłokowe	5	60	brak				brak
	Siłownie okrętowe	5
	Maszyny i urządzenia okrętowe	10
	Kotły okrętowe	5
	Elektrotechnika i elektronika okrętowa	5
	Technologia remontów	10
	Teoria i budowa okrętu	5
	Bezpieczna eksploatacja statku	10
	Ochrona środowiska morskiego	5
	Język angielski	5	5	brak		3	10

Tematyka egzaminu ustnego:

Mechanika okrętowa: podstawowa komunikacja na statku w języku angielskim w zakresie związanym z bezpieczeństwem statku i pracami wykonywanymi na statku.

	Przedmiot	Liczba godzin
	Przedmiot	W	C	L	S
I	II	III	IV	V	VI	VII
2.1	MECHANIKA I WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW	6				6
2.2	TERMODYNAMIKA	16				16
2.3	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU	12	2			14
2.4	OKRĘTOWE SILNIKI TŁOKOWE	20		6		26
2.5	SIŁOWNIE OKRĘTOWE	14			15	29
2.6	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE	38		8		46
2.7	KOTŁY OKRĘTOWE	14				14
2.8	CHŁODNICTWO, WENTYLACJA I KLIMATYZACJA OKRĘTOWA	12		2		14
2.9	PŁYNY EKSPLOATACYJNE	4				4
2.10	TECHNOLOGIA REMONTÓW	20		17		37
2.11	ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA OKRĘTOWA	10				10
2.12	AUTOMATYKA OKRĘTOWA	16			4	20
2.13	OCHRONA ŚRODOWISKA MORSKIEGO	6				6
2.14	JĘZYK ANGIELSKI		20			20
2.15	BEZPIECZNA EKSPLOATACJA STATKU	10				10
2.16	MATERIAŁOZNAWSTWO OKRĘTOWE	12				12
2.17	GRAFIKA INŻYNIERSKA		12			12
	Razem	210	34	33	19	296

Objaśnienia:

W - wykłady;

C - ćwiczenia;

L - laboratorium;

S - symulator;

- suma godzin.

2.1.	Przedmiot:	MECHANIKA I WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - starszy motorzysta
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	6				6

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	1. Podstawowe pojęcia z termodynamiki: ciśnienie, temperatura, masa, energia, ciepło, praca, jednostki.	16				16
	2. Podstawy miernictwa parametrów w procesach termodynamicznych.
	3. I zasada termodynamiki. Praca bezwzględna, użyteczna i techniczna. Sformułowanie i równania pierwszej zasady termodynamiki.
	4. Przemiany termodynamiczne gazów. Przemiana izochoryczna, izotermiczna, izobaryczna, adiabatyczna, politropowa.
	5. II zasada termodynamiki. Sformułowania II zasady termodynamiki. Obiegi termodynamiczne. Obieg Carnota.
	6. Obiegi porównawcze tłokowych silników spalinowych. Obieg Otto, Diesla, Sabathe'a. Wykresy pracy sprężarek jedno- i wielostopniowych.
	7. Termodynamika pary. Wytwarzanie pary, para mokra i przegrzana, parametry pary.
	8. Ruch ciepła. Charakterystyka rodzajów ruchu ciepła: przewodzenie, przejmowanie, przenikanie, ruch ciepła przy zmianie stanu skupienia, wpływ zanieczyszczeń powierzchni na ruch ciepła, sposoby intensyfikacji ruchu ciepła.
	9. Wymienniki ciepła. Rodzaje wymienników ciepła.
	10. Teoretyczne podstawy procesów spalania. Rodzaje spalania. Skład spalin.
	11. Przepływ płynów przez elementy instalacji energetycznych (rury, dysze, zwężki, kolana, zawory, itd.) przepływ uwarstwiony i burzliwy, opory hydrauliczne, charakterystyka elementu hydraulicznego, charakterystyka rurociągu.
	Razem	16				16

1. Podstawowe pojęcia z termodynamiki: ciśnienie, temperatura, masa, energia, ciepło, praca, jednostki.

2. Podstawy miernictwa parametrów w procesach termodynamicznych.

3. I zasada termodynamiki. Praca bezwzględna, użyteczna i techniczna.

4. Przemiany termodynamiczne gazów: przemiana izochoryczna, izotermiczna, izobaryczna, adiabatyczna, politropowa.

5. II zasada termodynamiki. Sformułowania II zasady termodynamiki. Obiegi termodynamiczne. Obieg Carnota.

6. Obiegi porównawcze tłokowych silników spalinowych. Obieg Otto, Diesla, Sabathe'a. Wykresy pracy sprężarek jedno- i wielostopniowych.

7. Termodynamika pary wodnej, wytwarzanie pary, para mokra i przegrzana, parametry pary.

8. Charakterystyczne rodzaje ruchu ciepła: przewodzenie, unoszenie, promieniowanie, przenikanie przez przegrodę.

9. Wpływ zanieczyszczeń powierzchni na intensywność ruchu ciepła.

10. Rodzaje wymienników ciepła.

11. Bilans wymiennika ciepła.

12. Teoretyczne podstawy procesów spalania, skład chemiczny paliwa, rodzaje spalania.

13. Skład spalin.

14. Rodzaje i kryteria oceny przepływów.

15. Opory przepływu przez elementy hydrauliczne.

16. Charakterystyki elementów hydraulicznych i rurociągu.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Geometria kadłuba statku:	12	2			14
	a) wymiary główne i przekroje,
	b) linie teoretyczne,
	c) stosunki wymiarów głównych, współczynniki pełnotliwości kadłuba,
	d) wolna burta, linia ładunkowa, zanurzenie, trym, przechył.
2	Sposoby sterowania statkiem:
	a) pędniki:
	- rodzaje i zasada działania,
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	- sprawności śruby i kadłuba,
	- siła naporu i moc zapotrzebowana napędu,
	b) stery, budowa i zasada działania,
	c) utrzymywanie i zmiana kursu,
	d) manewrowanie.
3	Konstrukcja kadłuba:
	a) rysunki konstrukcyjne kadłuba,
	b) wiązania wewnętrzne,
	c) połączenia elementów wiązań,
	d) konstrukcja dna,
	e) konstrukcja burt,
	f) konstrukcja pokładów,
	g) grodzie wodoszczelne,
	h) ładownie,
	i) konstrukcje rufy i dziobu,
	j) zbiorniki (denne, burtowe, balastowe, paliwowe itd.), typowe wyposażenie,
	k) poszycie kadłuba.
4	Symbole używane w rysunkach konstrukcyjnych statku (przekroje i złady).
5	Wyposażenie ratunkowe statku.
6	Środek ciężkości i środek wyporu statku.
7	Pływalność i niezatapialność.
8	Stateczność statku, cel i skutki balastowania.
9	Skalowanie zbiorników, pomiar ilości ładunku.
10	Rozkłady awaryjne, sprzęt awaryjny, zasady zachowania i obowiązki członków załogi statku podczas alarmów i w sytuacjach awaryjnych.
11	Działalność IMO i instytucji klasyfikacyjnych.
	Razem	12	2			14

1. Definicja i znak wolnej burty, linie ładunkowe, zanurzenie statku, trym i przechył.

2. Sposoby sterowania statkiem, utrzymywanie i zmianę kursu, manewrowanie.

3. Konstrukcja kadłuba statku.

4. Symbole używane w rysunkach konstrukcyjnych statku (przekroje i złady).

5. Materiały służące do budowy statków.

6. Typowe wyposażenie pokładowe różnych typów statków.

7. Wyposażenie ratownicze statku zgodne z aktualnymi przepisami.

8. Pojęcia i warunki pływalności i niezatapialności statku.

9. Pojęcia: środek ciężkości, środek wyporu, warunki równowagi, metacentrum poprzeczne, wpływ operacji masowych.

10. Pojęcia: stateczność poprzeczna, wzdłużna, dynamiczna.

11. Cele i skutki balastowania.

12. Zasady sondowania zbiorników (zbiorniki z wodą oraz substancjami ropopochodnymi).

13. Statkowe plany awaryjne.

14. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

15. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

16. Rola Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) i instytucji klasyfikacyjnych w nadzorze technicznym kadłuba statku.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Teoria procesu roboczego:	20				20
	a) obiegi porównawcze (teoretyczne):
	- rodzaje obiegów porównawczych,
	- wskaźniki pracy obiegu porównawczego,
	b) obiegi rzeczywiste:
	- wykres indykatorowy, analiza wykresów indykatorowych,
	- ładowanie (przebieg, parametry, ustawienie rozrządu, wpływ prędkości i obciążenia),
	- sprężanie (przebieg, parametry),
	- tworzenie mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, parowanie i mieszanie z powietrzem),
	- spalanie (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania),
	- rozprężanie (przebieg, parametry),
	- wydech (przebieg, fazy wydechu, parametry).
2	Proces wymiany ładunku:
	a) wymiana ładunku w silnikach 4-suwowych,
	b) wymiana ładunku w silnikach 2-suwowych.
3	Doładowanie:
	a) podstawy procesów doładowania,
	b) cel i sposoby realizacji procesów doładowania,
	c) wykorzystanie energii spalin wylotowych: system impulsowy i stałociśnieniowy,
	d) parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej,
	e) wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania,
	f) diagnostyka procesu doładowania.
4	Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej
	a) wpływ przebiegu wtrysku i spalania na skład spalin, toksyczne składniki spalin,
	b) wpływ parametrów paliwa na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie,
	c) wpływ parametrów eksploatacyjnych na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie,
	d) diagnostyka procesu wtrysku i spalania.
5	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów silnika:
	a) podstawa,
	b) skrzynia korbowa,
	c) blok cylindrowy,
	d) tuleja cylindrowa,
	e) głowica,
	f) śruby ściągowe,
	g) śruby fundamentowe.

6	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów układu korbowo-tłokowego:
	a) tłoki,
	b) sworznie tłoka,
	c) pierścienie tłokowe,
	d) trzon tłoka,
	e) wodzik, korbowód,
	f) wał korbowy,
	g) łożyska układu korbowego.
7	Budowa i działanie zaworowego mechanizmu rozrządu:
	a) elementy układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną,
	b) charakterystyka sprężyny zaworowej,
	c) hydrauliczny układ napędu zaworu wylotowego,
	d) pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.
8	Instalacja zasilania paliwem:
	a) wymagane właściwości paliwa okrętowego na dolocie do silnika (lepkość i czystość),
	b) budowa układu napędzanego mechanicznie i zasada sterowania dawką paliwa,
	c) budowa i działanie pomp wtryskowych,
	d) budowa wtryskiwaczy,
	e) budowa układu zasobnikowego i zasada sterowania dawką paliwa,
	f) przewody wysokociśnieniowe paliwa,
	g) zasada sterowania dawką paliwa w silnikach dwupaliwowych.
9	Instalacje chłodzenia silnika:
	a) cel chłodzenia i zadanie czynnika chłodzącego,
	b) parametry czynników chłodzących.
10	Instalacja smarowania silnika:
	a) funkcje oleju smarowego w silniku,
	b) instalacja smarowania silnika.
11	Instalacja powietrza doładowującego:
	a) przykłady budowy instalacji i elementy składowe,
	b) typy i budowa turbosprężarek.
12	Mechanika układu korbowego:
	a) siły bezwładności i zasada ich wyrównoważenia,
	b) nierównomierność biegu silnika,
	c) przyczyny niewyrównoważenia silnika,
	d) budowa i działanie koła zamachowego,
	e) drgania skrętne wału korbowego,
	f) tłumiki drgań skrętnych - budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne.
13	System rozruchu i sterowanie pracą silnika:
	a) zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego,
	b) zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność),
	c) zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem,
	d) działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.
14	Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy):
	a) przygotowanie do ruchu,
	b) nadzór w czasie pracy,
	c) nadzór w czasie manewrów,
	d) zatrzymanie silnika.

15	Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego
	a) układ tłokowo-korbowy,
	b) układ wtryskowy,
	c) układ smarowania,
	d) układ smarowania gładzi cylindrowej,
	e) układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny,
	f) układ doładowania silnika.
16	Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.
17	Podstawowe czynności obsługowe silnika spalinowego tłokowego:		6	6
	a) przygotowanie instalacji obsługujących silnik i silnika do ruchu,
	b) uruchomienie silnika,
	c) regulacja parametrów pracy silnika,
	d) nadzór w czasie pracy, odczyty parametrów i interpretacja,
	e) zatrzymanie silnika.
	Razem	20	6	26

1. Zasada działania, klasyfikacja i ogólna budowa silników o zapłonie samoczynnym.

2. Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej.

3. Obiegi teoretyczne i porównawcze silników o zapłonie samoczynnym.

4. Obiegi rzeczywiste silników o zapłonie samoczynnym, wykresy indykatorowe.

5. Proces ładowania (przebieg, parametry, ustawienie rozrządu, wpływ prędkości i obciążenia).

6. Sprężanie (przebieg, parametry).

7. Proces tworzenia mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, makro- i mikrostruktura strugi, parametry rozpylania paliwa, mieszanie z powietrzem i odparowanie).

8. Proces spalania (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania).

9. Diagnostyka procesu wtrysku i spalania.

10. Podstawy procesów doładowania.

11. Cel i sposoby realizacji procesów doładowania.

12. Wykorzystanie energii spalin wylotowych: system pulsacyjny i stałociśnieniowy.

13. Parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej.

14. Wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania.

15. Budowa, technologia wykonanie i materiały podstawowych elementów silnika: podstawa, skrzynia korbowa, blok cylindrowy, tuleja cylindrowa, głowica, śruby ściągowe, śruby fundamentowe.

16. Budowa, technologia wykonanie i materiały podstawowych elementów układu korbowo-tłokowego: tłoki, sworznie tłoka, pierścienie tłokowe, trzon tłoka, wodzik, korbowód, wał korbowy, łożyska układu korbowego.

17. Budowa i elementy zaworowego układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną.

18. Pojęcie luzu zaworowego i jego regulację.

19. Budowa układu zasilania paliwem napędzanego mechanicznie i zasadę sterowania dawką paliwa.

20. Budowa i działanie pomp wtryskowych.

21. Budowa wtryskiwaczy.

22. Budowa układu zasobnikowego zasilania paliwem i zasada sterowania dawką paliwa.

23. Cel chłodzenia elementów silnika i zadanie czynnika chłodzącego.

24. Parametry czynników chłodzących.

25. Funkcje oleju smarowego w silniku.

26. Budowa instalacji smarowania silnika.

27. Budowa i elementy składowe instalacji powietrza doładowującego.

28. Typy i budowa turbosprężarki.

29. Siły bezwładności w układzie korbowo-tłokowym i zasadę ich wyrównoważenia.

30. Budowa i działanie koła zamachowego.

31. Drgania skrętne wału korbowego - zakresy rezonansu drgań skrętnych.

32. Tłumiki drgań skrętnych - budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne.

33. Zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego.

34. Zasady przesterowania wału rozrządu (nawrotność).

35. Zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem.

36. Działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.

37. Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy): przygotowanie do ruchu, nadzór w czasie pracy, nadzór w czasie manewrów, zatrzymanie silnika.

38. Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego: układ tłokowo-korbowy, układ wtryskowy, układ smarowania łożysk, układ smarowania gładzi cylindrowej, układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny, układ doładowania.

39. Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Budowa i eksploatacja podstawowych instalacji statku i siłowni:	14				14
	a) instalacje chłodzenia silników:
	- chłodzenie cylindrów, układy chłodzenia cylindrów silników wolnoobrotowych i średnioobrotowych,
	- parametry ruchowe systemu i ich regulowanie,
	- instalacja chłodzenia cylindrów z ciśnieniowym zbiornikiem wyrównawczym,
	b) instalacje chłodzenia tłoków silników wodą słodką,
	c) instalacje chłodzenia wody morskiej,
	d) centralne instalacje chłodzenia,
	e) instalacje paliwowe,
	f) instalacje transportowe paliwa:
	- podstawowe funkcje instalacji, pobieranie, przechowywanie i zdawanie paliwa,
	- zasady transportu i bunkrowania, poboru i wydawania (w tym procedury podłączania i odłączania węży transportowych),
	- zabezpieczenia przed wylewami,
	- przechowywanie, zdawanie i utylizacja odpadów paliwowych,
	g) instalacje oczyszczania paliwa:
	- czynniki decydujące o prawidłowym oczyszczaniu paliwa w wirówkach i filtrach i ich wpływ na budowę i eksploatację systemu oczyszczania,
	- eksploatacja wybranych elementów instalacji; zbiorników osadowych, wirówek i filtrów,
	- współczesny układ oczyszczania,
	h) instalacje zasilania paliwem silników:
	- układ atmosferyczny - konwencjonalny i ciśnieniowy dla paliw destylowanych i pozostałościowych,
	- stosowanie systemu regulacji ciśnienia, budowa i eksploatacja wybranych elementów układu,
	- rola zbiornika zwrotnego i odpowietrzenia,
	- podgrzewanie i regulacja lepkości paliwa przed silnikiem,
	- filtrowanie paliwa w układzie zasilającym,
	- instalacje jednopaliwowe,
	i) instalacje transportu i poboru olejów smarowych,
	j) instalacje oczyszczania smarowych olejów silnikowych:
	- eksploatacja wirówek oraz filtrów,
	- dobór optymalnej wydajności wirówki i krotności wirowania oleju obiegowego przy wirowaniu ciągłym i okresowym,
	- filtrowanie niepełnoprzepływowe,
	- współczesny system oczyszczania oleju obiegowego,
	k) instalacje obiegowe smarowania silników tłokowych:
	- elementy składowe instalacji ich budowa i eksploatacja; zbiorniki i pompy obiegowe, chłodnice, filtry oraz zawory,
	- zasady postępowania w przypadku zanieczyszczenia oleju smarowego,
	l) instalacje smarowania tulei cylindrowych,
	m) instalacje obiegowe smarowania; przekładni, turbosprężarek, wałów śrubowych i pośrednich,

	n) instalacje parowo-wodne pomocnicze:
	- schemat podstawowy instalacji parowej i jej budowa,
	- konwencjonalna instalacja parowo-wodna (na parę nasyconą suchą), odbiory pary wodnej,
	- czynniki wpływające na wydajność kotła utylizacyjnego oraz regulacja jego wydajności,
	- połączenia kotła opalanego paliwem z kotłem utylizacyjnym,
	- schemat podstawowy instalacji skroplinowej,
	- elementy instalacji; zawory skroplinowe, kontrola przepływu, zbiorniki obserwacyjne skroplin, chłodnice skroplin, skraplacz nadmiarowy,
	- schemat podstawowy instalacji zasilającej,
	- elementy instalacji: skrzynia cieplna, zbiorniki zapasowe wody kotłowej, pompy zasilające, kontrola i uzdatnianie wody, regulacja zasilania,
	- zasady eksploatacji instalacji parowo-wodnej; kontrola w trakcie ruchu,
	o) instalacje utylizacji energii strat cieplnych:
	- schematy podstawowe systemów parowo-wodnych jedno- i dwuciśnieniowych,
	- systemy zintegrowane, parametry pracy systemów, podgrzewanie wody zasilającej i przegrzewanie pary,
	p) instalacje spalin wylotowych silników i kotłów,
	q) instalacje zęzowe:
	- schematy ideowe,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- zabezpieczenia przed zalaniem pomieszczeń statku,
	- rozmieszczenie studzienek zęzowych, koszy ssących i osadników oraz ich połączenia z magistralą zęzową i pompami zęzowymi,
	- awaryjne ssanie zęz siłowni,
	- gromadzenie i postępowanie ze ściekami zaolejonymi,
	- odolejanie wód zęzowych,
	- gromadzenie i usuwanie ścieków z siłowni, resztkowanie zęz i zbiorników,
	- metody utylizacji odpadów ropopochodnych na statku,
	r) instalacje balastowe:
	- schemat podstawowy systemu,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- eksploatacja pomp balastowych i zaworów,
	- zasady pompowania i resztkowania zbiorników balastowych,
	- instalacje automatycznego balastowania - zasada działania i obsługa,
	s) instalacja sprężonego powietrza:
	- schemat podstawowy systemu,
	- odbiory okrętowe sprężonego powietrza,
	- zapotrzebowanie powietrza na rozruch, przesterowanie i hamowanie silników okrętowych,
	- budowa i eksploatacja zbiorników głównych i pomocniczych powietrza, sprężarek głównych, awaryjnych i pomocniczych,
	- sterowanie innymi systemami i ich eksploatacja,
	t) instalacje wody słodkiej:
	- wymagania stawiane wodzie sanitarnej, do picia oraz wodzie do higieny osobistej,
	- zapotrzebowanie na wodę do picia, higieny osobistej oraz do celów gospodarczych,
	- pobieranie, przechowywanie i uzdatnianie wody sanitarnej i pitnej,
	- wykorzystanie wody wytworzonej w wyparownikach do celów sanitarnych,
	- schematy podstawowe systemów sanitarnych wody dopływającej, ich budowa i eksploatacja,
	u) wymagania stawiane wodzie technicznej.

2	Napęd główny statków:
	a) opór kadłuba statku,
	b) okrętowe pędniki śrubowe:
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	c) układy napędowe:
	- awarie silników napędu głównego, zasady postępowania.
3	Nadzór i obsługiwanie tłokowych silników spalinowych napędowych w czasie pracy:
	a) metodyka prowadzenia nadzoru eksploatacyjnego,
	b) parametry i wskaźniki pracy silników:
	- wyznaczanie wskaźników pracy silnika,
	- wyznaczanie średniego ciśnienia indykowanego i efektywnego,
	- wyznaczanie mocy indykowanej oraz użytecznej,
	- wyznaczanie jednostkowego zużycia paliwa i oleju cylindrowego,
	- wyznaczanie emisji składników spalin,
	c) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników,
	d) czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	e) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
4	Wprowadzenie - budowa i działanie symulowanej siłowni okrętowej:
	a) zapoznanie się z procedurami obsługi instalacji i urządzeń w zakresie podstawowym:
	- symbole graficzne, rodzaje parametrów i sposoby ich oznaczeń, możliwości wprowadzania nastaw,
	- operowanie funkcyjne urządzeniami roboczymi i sterującymi; funkcjonowanie siłowni okrętowej statku z siłownią posiadającą klasę A, UMS,
	- elementy składowe symulowanej siłowni,
	b) charakterystyka stanów eksploatacyjnych statku - siłowni:
	- odstawiony i zatrzymany statek, ruch portowy, stan gotowości manewrowej, manewry, jazda morska, postój na kotwicy, rozładunek i załadunek,
	- przygotowanie do uruchomienia siłowni ze stanu zatrzymanego,
	- ogólne zapoznanie się z rozwiązaniem siłowni statku w stopniu umożliwiającym rozpoczęcie procedury uruchamiania instalacji i urządzeń,
	c) sprawdzenie podstawowe rozwiązań instalacji i ich stanu:
	- rozmieszczenie zbiorników,
	- poziom napełnienia,
	- zasilanie elektryczne siłowni z lądu i z agregatu awaryjnego,
	- lista urządzeń siłowni pracująca na zasilaniu lądowym i awaryjnym,
	d) wykorzystanie obydwu form zasilania elektrycznego, uruchomienie agregatu awaryjnego.
5	Przygotowanie do uruchomienia silnika napędu głównego statku:		15	15
	a) procedura przygotowania silnika napędu głównego w układzie bezpośrednim i pośrednim do ruchu,
	b) proces weryfikacji stanu gotowości wszystkich instalacji obsługujących silnik,
	c) czynności związane z prowadzeniem startu silnika, pracą na biegu jałowym oraz wzrostem obciążenia,
	d) działanie programów sterowania i systemów zabezpieczeń silnika napędu głównego,
	e) sposoby prowadzenia startu silnika:
	- stanowiskowy,
	- zdalny,
	f) realizacja i uwarunkowanie prowadzenia określonych sposobów manewrowania silnikiem.
6	Nadzór i obsługiwanie silników napędowych w czasie pracy:
	a) metodyka prowadzenia nadzoru eksploatacyjnego,
	b) parametry i wskaźniki pracy silników:
	- wyznaczanie wskaźników pracy silnika,
	- wyznaczanie średniego ciśnienia indykowanego i efektywnego,
	- wyznaczanie mocy indykowanej oraz użytecznej,
	- wyznaczanie jednostkowego zużycia paliwa i oleju cylindrowego,
	- wyznaczanie emisji składników spalin,
	c) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników,
	d) czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	e) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
7	Obsługa układu zdalnego sterowania silnika napędu głównego:
	a) struktura systemu zdalnego sterowania układem napędowym,
	b) podstawowe funkcje realizowane z poszczególnych stanowisk sterowania: miejscowego, odsuniętych - CMK (UMCS), mostek,
	c) działanie programowych zabezpieczeń silników: slow-down, shut-down,
	d) zakresy obciążeń niebezpiecznych i niedozwolonych,
	e) programowe zabezpieczenia pracy silników (load program, torque control, scavenge air limiter, over-speed),
	f) zasady dociążania i odciążania.
8	Współpraca układu głównego napędowego silnik - śruba - kadłub:
	a) dobór obciążenia eksploatacyjnego silnika,
	b) ocena pracy układu napędowego silnik - śruba na podstawie parametrów i wskaźników pracy silnika,
	c) praca głównego układu napędowego w stanach ustalonych i nieustalonych.
9	Ochrona środowiska morskiego w eksploatacji statku:
	a) instalacje zęzowe i balastowe:
	- przygotowanie instalacji do uruchomienia,
	- uruchomienie i nadzór w czasie pracy odolejaczy okrętowych,
	b) biologiczno-mechaniczne oczyszczalnie ścieków,
	- przygotowanie instalacji do uruchomienia,
	- obsługa podczas pracy,
	c) parametry robocze pracy oczyszczalni ścieków.
10	Eksploatacja siłowni okrętowej w stanach awaryjnych:
	a) awaryjne zatrzymanie systemu elektrycznego statku (blackout),
	- najczęstsze przyczyny i możliwości zapobiegania,
	- sposoby przywracania właściwości eksploatacyjnej statku,
	b) praca silnika napędu głównego w stanach awaryjnych.
11	Czynności przejęcia, pełnienia i zdania wachty maszynowej:
	a) czynności związane z przejmowaniem wachty w siłowni: czas na przejęcie wachty i kontrolę wszystkich pracujących maszyn, mechanizmów pomocniczych i systemów, zapisanie odchyleń od normalnych wartości wyjaśnienie przyczyn odchyleń; kontrola: poziomu mediów roboczych, ważniejszych parametrów pracy, kontrola stanu zęz siłowni; sprawdzenie i kontrola dziennika maszynowego; procedura przejmowania wachty,
	b) czynności związane z pełnieniem wachty: regularna kontrola wszystkich pracujących mechanizmów i urządzeń; kontrola i rejestracja ważniejszych parametrów pracy silnika głównego i innych urządzeń; sprawdzanie stanu obciążenia silnika; pomiary związane z obliczaniem mocy efektywnej, zużycia paliwa i sporządzaniem bilansów; posługiwanie się systemem łączności wewnętrznej statku,
	c) czynności związane z przekazywaniem wachty maszynowej.
	Razem	14	15	29

1. Rodzaje siłowni okrętowych i związanych z nimi układów napędowych głównych statku.

2. Rodzaje instalacji statku i siłowni.

3. Sposoby klasyfikacji i rodzaje siłowni okrętowych.

4. Budowa siłowni okrętowej, głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej.

5. Rozmieszczenie mechanizmów i urządzeń siłowni okrętowej.

6. Budowa i zasada działania podstawowych i pomocniczych instalacji obsługujących statek oraz siłownię okrętową wraz z ich prawidłowymi parametrami pracy.

7. Budowa i zasada działania instalacji wody morskiej.

8. Budowa i zasada działania instalacji wody słodkiej.

9. Budowa i zasada działania centralnych instalacji chłodzenia, chłodzenia silników głównych i pomocniczych.

10. Budowa i zasada działania instalacji paliwowej z wyszczególnieniem poboru i wydawania (w tym procedury podłączania i odłączania węży transportowych), transportu, przechowywania, oczyszczania i zasilania paliwem silników i kotłów okrętowych.

11. Budowa i zasada działania instalacji oleju smarowego z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania oleju smarowego dla poszczególnych urządzeń siłowni okrętowej.

12. Budowa i zasada działania instalacji pomocniczych grzewczych: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

14. Budowa i zasada działania instalacji zęzowych.

15. Budowa i zasada działania instalacji balastowych.

16. Budowa i zasada działania instalacji sprężonego powietrza.

17. Wpływ oporów kadłuba na obciążenia układu napędowego statku.

18. Ograniczenia eksploatacyjne obciążeń silników, czynniki eksploatacyjne wpływające na te ograniczenia, dopuszczalne przeciążenia silników głównych.

19. Podstawy współpracy silnika, śruby i kadłuba.

20. Zasady bezpiecznego włączania i wyłączania poszczególnych urządzeń siłowni.

21. Rutynowe czynności związane z przyjmowaniem, pełnieniem i przekazywaniem wachty.

22. Zasady eksploatacji statku, w szczególności silników napędowych, w zróżnicowanych warunkach klimatycznych.

1. Wykonanie czynności związanych z przejęciem, pełnieniem i przekazaniem wachty.

2. Posługiwanie się listą kontrolną (check list).

3. Interpretowanie schematu siłowni okrętowej.

4. Odczytywanie parametrów pracy poszczególnych instalacji, mechanizmów i urządzeń siłowni.

5. Prowadzenie dziennika maszynowego.

6. Określanie elementów składowych siłowni okrętowej z wyszczególnieniem: elementów głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej oraz mechanizmów pomocniczych siłowni.

7. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania podstawowych i pomocniczych instalacji statku i siłowni okrętowej.

8. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji wody morskiej, wody słodkiej, centralnej instalacji chłodzenia, chłodzenia silników głównych i pomocniczych.

9. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji paliwowej z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania i zasilania paliwem silników i kotłów okrętowych.

10. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji oleju smarowego z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania oleju smarowego dla poszczególnych urządzeń siłowni okrętowej.

11. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji pomocniczej grzewczej: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

12. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączenie z działania instalacji spalin wylotowych silników i kotłów.

13. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji balastowej, bezpieczne wykonywanie operacji balastowych.

14. Przygotowanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji sprężonego powietrza.

15. Prowadzenie bieżącej eksploatacji silników napędowych statku.

16. Właściwe stosowanie zaleceń technicznych dotyczących zakresów prędkości obrotowych - rezonansowych silników napędowych.

17. Przygotowanie do uruchomienia wszystkich niezbędnych instalacji obsługujących silniki napędowe.

18. Stosowanie procedury uruchomienia, nadzoru w czasie pracy oraz odstawiania wszystkich instalacji obsługujących silniki napędowe.

19. Uruchamianie systemu zasilania elektrycznego statku: agregaty prądotwórcze awaryjne, główne, zasilanie z lądu.

20. Przygotowanie do rozruchu silnika napędu głównego i pomocniczego statku.

21. Przeprowadzanie rozruchu silników, utrzymywanie nadzoru w czasie pracy i odstawianie zgodnie z wymogami bezpieczeństwa i eksploatacji.

22. Stosowanie procedury postępowania ze ściekami i odpadami ropopochodnymi.

23. Stosowanie procedury postępowania w przypadku awarii silników napędowych oraz innych istotnych urządzeń i systemów funkcjonalnych statku.

24. Posługiwanie się systemem łączności wewnętrznej statku.

2.6.	Przedmiot:	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - starszy motorzysta
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	38		8		46

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Układy pompowe:	38				38
	a) rodzaje układów pompowych,
	b) elementy układów pompowych, budowa, charakterystyki, przeznaczenie,
	c) wielkości charakterystyczne układu pompowego,
	d) charakterystyki układów pompowych.
2	Pompy :
	a) klasyfikacja, charakterystyka i zastosowanie poszczególnych rodzajów pomp,
	b) pompy wirowe i wyporowe:
	- budowa i zasada działania,
	- parametry pracy pomp,
	- charakterystyki pomp: przepływu, mocy i sprawności,
	- współpraca pompy z układem pompowym,
	- wpływ parametrów układu pompowego na wydajność pomp,
	- sposoby regulacji wydajności pomp,
	- współpraca szeregowa i równoległa pomp,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	- najczęstsze usterki pomp wirowych w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	c) zjawisko kawitacji w instalacjach pompowych, skutki i sposoby zapobiegania.

3	Strumienice:
	a) budowa i zasada działania,
	b) parametry pracy strumienic,
	c) współpraca strumienicy z instalacją.
4	Sprężarki:
	a) podział, klasyfikacja i zastosowanie sprężarek,
	b) sprężarki wyporowe i wyporowe:
	- budowa i zasada działania, wykres p(V), T(s), rzeczywisty współczynnik objętościowy, sprężanie wielostopniowe, temperatura końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek,
	- rozrząd sprężarek wyporowych,
	- wielkości charakterystyczne sprężarek wyporowych,
	- parametry pracy sprężarek wyporowych,
	- współpraca z instalacją sprężonego powietrza,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	- zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza,
	- pompowanie sprężarek wirowych,
	c) dmuchawy i wentylatory.
5	Urządzenia do oczyszczania paliw i olejów:
	a) rodzaje zanieczyszczeń paliw i olejów, wpływ na eksploatację urządzeń i instalacji okrętowych,
	b) sedymentacja grawitacyjna i wirowanie:
	- podstawy teoretyczne,
	- budowa wirówek,
	- dobór metod i parametrów wirowania paliw okrętowych,
	- dobór metod i parametrów wirowania olejów smarowych,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	c) filtrowanie:
	- podstawy teoretyczne,
	- przegrody filtracyjne, wielkości charakterystyczne przegród,
	- budowa i obsługa filtrów paliwowych i olejowych.
6	Wymienniki ciepła:
	a) teoretyczne podstawy ruchu ciepła, przewodzenie, unoszenie, przenikanie ciepła i promieniowanie, wielkości charakterystyczne,
	b) podział, budowa i zastosowanie wymienników ciepła,
	c) elementy konstrukcyjne wymienników ciepła,
	d) parametry pracy wymienników ciepła,
	e) obsługa wymienników ciepła, układy automatycznej regulacji temperatury czynników,
	f) czyszczenie, konserwacja i próby szczelności wymienników ciepła.
7	Urządzenia do uzyskiwania wody słodkiej z wody morskiej.
8	Urządzenia do odolejania wód zęzowych: budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odolejania wód zęzowych.
9	Urządzenia do oczyszczania ścieków sanitarnych: budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.
10	Hydrauliczne instalacje okrętowe:
	a) podstawy teoretyczne pracy instalacji hydraulicznych,
	b) elementy instalacji hydraulicznych,
	c) symbole stosowane w dokumentacji instalacji hydraulicznych.
11	Urządzenia sterowe statku:
	a) budowa i obsługa elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej),
	b) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	c) awaryjna procedura obsługi maszyny sterowej.
12	Śruby nastawne:
	a) budowa i zasada działania mechanizmu zmiany kąta wychylenia płatów śruby,
	b) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) mechanizmów śruby nastawnej.
13	Urządzenia kotwiczne:
	a) elementy urządzenia kotwicznego,
	b) budowa i obsługa elektrycznych kabestanów i wind kotwicznych,
	c) budowa i obsługa hydraulicznych kabestanów i wind kotwicznych,
	d) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).
14	Instalacje otwierania i zamykania pokryw luków ładowni:
	a) instalacje hydrauliczne - budowa i obsługa,
	b) awaryjne zamykanie i otwieranie ładowni.
15	Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych:
	a) budowa i obsługa drzwi przedziałów wodoszczelnych,
	b) budowa i obsługa furt dziobowych i rufowych.
16	Budowa i obsługa urządzeń przeładunkowych.
17	Budowa i obsługa wind i zrzutni łodzi ratunkowych.
18	Sprężarka:			8		8
	a) przygotowanie sprężarki i instalacji sprężonego powietrza do ruchu,
	b) załączenie sprężarki,
	c) odczyt i interpretacja wartości parametrów pracy sprężarki, ocena prawidłowości wartości parametrów na podstawie zaleceń producenta,
	d) czynności obsługowe w trakcie pracy sprężarki.
19	Wirowanie paliwa:
	a) dobór metody wirowania (puryfikacja, klaryfikacja, szeregowe i równoległe łączenie wirówek),
	b) dobór parametrów wirowania dla określonego paliwa,
	c) przygotowanie instalacji do oczyszczania paliwa,
	d) przygotowanie wirówki do uruchomienia,
	e) uruchomienie wirówki, nastawa parametrów wirowania,
	f) czynności obsługowe w trakcie pracy wirówki paliwa,
	g) wyłączenie wirówki i zamknięcie instalacji oczyszczania paliwa.
	Razem	38		8		46

1. Klasyfikacja, budowa, wielkości charakterystyczne i charakterystyki układów pompowych.

2. Klasyfikacja pomp, przeznaczenie.

3. Budowa i zasada działania pomp wirowych, parametry pracy pomp, charakterystyki przepływu, mocy i sprawności, metody regulacji wydajności.

4. Budowa i zasada działania pomp wyporowych, parametry pracy, charakterystyki przepływu, mocy i sprawności, metody regulacji wydajności.

5. Zasady współpracy pomp w instalacjach (szeregowa i równoległa).

6. Warunki sprzyjające, przebieg i skutki zjawiska kawitacji w instalacjach pompowych, sposoby zapobiegania.

7. Zasady obsługi pomp (przygotowanie, uruchomienie, nadzór w czasie pracy, wyłączenie z ruchu).

8. Najczęstsze usterki pomp w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

9. Klasyfikacja, cechy eksploatacyjne i zastosowanie strumienic.

10. Budowa i wielkości charakterystyczne strumienic, parametry pracy.

11. Zasady współpracy strumienicy z instalacją.

12. Sprężarki: podział, klasyfikacja i zastosowanie sprężarek.

13. Sprężarki wyporowe: budowa i zasada działania, wykresy p(V), T(s), rzeczywisty współczynnik objętościowy, sprężanie wielostopniowe, temperatura końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek.

14. Rozrząd sprężarek wyporowych.

15. Wielkości charakterystyczne sprężarek wyporowych, parametry pracy sprężarek wyporowych, zasady współpracy z instalacją sprężonego powietrza.

16. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

17. Zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza.

18. Sprężarki wirowe: budowa i zasada działania, wykres p(V), T(s), sprężanie wielostopniowe, temperatura końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek.

19. Wielkości charakterystyczne sprężarek wirowych, charakterystyki sprężarek wirowych, parametry pracy sprężarek wirowych.

20. Zasady współpracy z instalacją sprężonego powietrza, regulacja wydajności.

21. Dmuchawy i wentylatory.

22. Rodzaje zanieczyszczeń paliw i olejów, wpływ na eksploatację urządzeń i instalacji okrętowych.

23. Zjawisko sedymentacji grawitacyjnej, podstawy teoretyczne, zastosowanie zjawiska w wirówkach.

24. Budowa wirówek.

25. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

26. Filtrowanie: podstawy teoretyczne, przegrody filtracyjne, wielkości charakterystyczne przegród.

27. Budowa i obsługa filtrów paliwowych i olejowych.

28. Podstawy ruchu ciepła, przewodzenie, unoszenie przenikanie i promieniowanie ciepła, wielkości charakterystyczne procesu.

29. Podział, budowa i zastosowanie wymienników ciepła.

30. Elementy konstrukcyjne wymienników ciepła.

31. Parametry pracy wymienników ciepła.

32. Zasady obsługi wymienników ciepła, układy automatycznej regulacji temperatury czynników.

33. Metody czyszczenia, konserwacji i procedury prób szczelności wymienników ciepła.

34. Budowa, zasada działania i obsługa wyparowników podciśnieniowych.

35. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) wyparowników podciśnieniowych.

36. Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odolejania wód zęzowych.

37. Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.

38. Teoretyczne podstawy działania instalacji hydraulicznych.

39. Elementy instalacji hydraulicznych: pompy hydrauliczne, silniki hydrauliczne, siłowniki, zawory, rozdzielacze, przewody, zbiorniki.

40. Symbole stosowane w dokumentacji instalacji hydraulicznych.

41. Budowa i zasady obsługi elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej).

42. Najważniejsze czynności obsługowe elektrohydraulicznych maszyn sterowych (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

43. Awaryjna procedura obsługi maszyny sterowej.

44. Zasada działania i budowa sterów strumieniowych i aktywnych.

45. Śruby nastawne: budowa i zasady działania mechanizmu zmiany kąta wychylenia płatów śruby.

46. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) mechanizmów śruby nastawnej.

47. Urządzenia kotwiczne: elementy urządzenia kotwicznego.

48. Budowa i obsługa elektrycznych kabestanów i wind kotwicznych.

49. Budowa i obsługa hydraulicznych kabestanów i wind kotwicznych.

50. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) urządzenia kotwicznego.

51. Instalacje otwierania i zamykania pokryw luków ładowni: instalacje hydrauliczne - budowa i obsługa.

52. Procedury awaryjnego zamykania i otwierania ładowni.

53. Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych: budowa i obsługa drzwi przedziałów wodoszczelnych, budowa i obsługa furt dziobowych i rufowych.

54. Urządzenia przeładunkowe: budowa bomów ładunkowych, budowa i obsługa wind topenantowych i gajowych.

55. Budowa i obsługa dźwigów elektrycznych, budowa i obsługa dźwigów hydraulicznych.

56. Windy łodziowe: budowa i obsługa wind łodzi ratunkowych, budowa i obsługa zrzutni łodzi ratunkowych.

1. Bezpieczna obsługa urządzeń przeładunkowych.

2. Bezpieczna obsługa pokryw ładowni i drzwi wodoszczelnych.

3. Bezpieczna obsługa zaworów i pomp.

4. Przygotowanie sprężarki i instalacji sprężonego powietrza do ruchu.

5. Załączanie sprężarki, odczytywanie i interpretowanie wartości parametrów pracy sprężarki, ocenianie prawidłowości wartości parametrów na podstawie zaleceń producenta, wykonanie czynności obsługowych w trakcie pracy sprężarki, wyłączanie sprężarki.

6. Przygotowanie do pracy wirówki paliwa w systemie obsługi ręcznej i automatycznej.

7. Uruchamianie, ocena prawidłowości parametrów pracy, wyłączanie z ruchu wirówek paliwa.

8. Nastawianie parametrów wirowania obiegowych olejów smarowych.

9. Uruchamianie, ocena prawidłowości parametrów pracy i wyłączanie z ruchu wirówek olejowych.

10. Interpretowanie schematów instalacji hydraulicznych.

2.7.	Przedmiot:	KOTŁY OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - starszy motorzysta
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	14				14

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Teoretyczne podstawy pracy kotłów okrętowych:	14				14
	a) właściwości termodynamiczne wody i pary,
	b) cykl przemian termodynamicznych zachodzących w kotle i ich zobrazowanie na wykresie i-s, T-s, i-p,
	c) właściwości fizykochemiczne olejów diatermicznych.
2	Procesy robocze zachodzące w kotle:
	a) spalanie: wpływ parametrów paliwa i powietrza oraz stanu technicznego palnika na jakość procesu spalania,
	b) wymiana ciepła:
	- promieniowanie,
	- konwekcja,
	- rodzaje zanieczyszczeń i ich wpływ na wymianę ciepła,
	c) aerodynamika:
	- wpływ konstrukcji kotła na opory przepływu spalin,
	- wpływ zanieczyszczeń na opory przepływu spalin,
	- wentylatory wyciągowe,
	d) cyrkulacja wody w kotle:
	- cyrkulacja naturalna i jej zaburzenia,
	- cyrkulacja wymuszona.
3	Klasyfikacja i budowa pomocniczych kotłów okrętowych przegląd konstrukcji kotłów.
4	Wielkości charakterystyczne, parametry i wskaźniki współczesnych kotłów okrętowych pomocniczych:
	a) jednostkowa pojemność wodna,
	b) obciążenie cieplne komory paleniskowej,
	c) obciążenie cieplne powierzchni wymiany ciepła,
	d) zakresy ciśnień występujących w kotle,
	e) zakresy temperatur występujących w kotle,
	f) zdolności akumulacyjne.
5	Budowa i zasada działania kotłów utylizacyjnych:
	a) przykłady konstrukcji kotłów opłomkowych i płomieniówkowych,
	b) systemy obsługujące kocioł.
6	Elementy konstrukcyjne kotłów okrętowych:
	a) walczaki wodne i parowo-wodne,
	b) główne powierzchnie ogrzewalne kotłów,
	c) szkielet, płaszcz gazoszczelny, izolacja,
	d) osuszanie pary,
	e) podgrzewacze powietrza i wody,
	f) przegrzewacze pary.
7	Armatura i osprzęt kotłowy:
	a) zawory odcinające, bezpieczeństwa, zwrotne,
	b) wodowskazy,
	c) zdmuchiwacze sadzy,
	d) regulatory poziomu, pływakowe, sondy pojemnościowe,
	e) presostaty, termometry, termopary, manometry,
	f) instalacja do mycia kotłów po stronie spalinowej,
	g) instalacje do szumowania kotłów.

8	Instalacje kotłowe:
	a) systemy zasilania wodą (zasilanie ciągłe i okresowe),
	b) systemy parowe,
	c) systemy szumowania i odmulania.
9	Instalacje zasilania paliwem:
	a) pozostałościowym,
	b) destylacyjnym,
	c) odpadami ropopochodnymi.
10	Palniki kotłowe:
	a) ciśnieniowe z rozpylaniem mechanicznym,
	b) rotacyjne,
	c) dwupaliwowe,
	d) z rozpylaniem parowym,
	e) z rozpylaniem powietrznym.
11	Automatyka kotłów pomocniczych i utylizacyjnych.
12	Obsługa kotłów okrętowych:
	a) włączanie kotłów do pracy,
	b) obsługa kotłów podczas pracy (przygotowanie wody w czasie pracy kotłów, kontrola poziomu wody, obsługa codzienna, szumowanie wodowskazów i regulatorów poziomu),
	c) obsługa systemu paliwowego, wodnego, parowego (obsługa filtrów i podgrzewaczy, obsługa odwadniaczy termodynamicznych, skrzyni cieplnej, zbiornika obserwacyjnego, skroplin chłodnicy, skroplin skraplacza nadmiarowego),
	d) wygaszanie kotłów,
	e) odstawienie palnika,
	f) obniżanie ciśnienia, szumowanie kotłów,
	g) uzupełnianie wody,
	h) regulacja wydajności kotła utylizacyjnego,
	i) współpraca kotła utylizacyjnego i opalanego.
13	Instalacje bezpieczeństwa kotła, bezpieczeństwo obsługi kotłów okrętowych i procedury awaryjne, czynności obsługowe i kontrola prawidłowości działania wskaźników poziomu, działania alarmów i blokad palnika.
	Razem	14	14

1. Teoretyczne podstawy pracy kotłów okrętowych.

2. Procesy robocze zachodzące w kotle.

3. Klasyfikację i budowę pomocniczych kotłów okrętowych.

4. Budowa i zasada działania kotłów utylizacyjnych.

5. Elementy konstrukcyjne kotłów okrętowych.

6. Armatura i osprzęt kotłowy.

7. Instalacje kotłowe.

8. Instalacje paliwowe kotłów.

9. Palniki kotłowe.

10. Automatyka regulacji wydajności kotłów.

11. Instalacje bezpieczeństwa kotłów.

12. Obsługa kotłów okrętowych.

13. Bezpieczeństwo obsługi kotłów okrętowych i procedury awaryjne.

14. Blokady palnika kotła opalanego.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Obiegi chłodnicze stosowane na statkach.	12				12
	Sprężarki i agregaty chłodnicze:
	a) klasyfikacja i zastosowanie sprężarek chłodniczych,
	b) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek tłokowych,
	c) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek śrubowych,
	d) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek spiralnych,
	e) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa agregatów chłodniczych,
	f) przyrządy pomiarowo-kontrolne sprężarek,
	g) najczęstsze usterki w czasie pracy i objawy.
2	Automatyzacja nadzoru urządzeń i instalacji chłodniczych:
	a) przyrządy pomiarowo-kontrolne,
	b) zabezpieczenia instalacji chłodniczych,
	c) układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów,
3	Czynności obsługowe dotyczące instalacji chłodniczych, nastawy parametrów pracy instalacji chłodniczych.
4	Bezpieczeństwo pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.
5	Czynności obsługowe w stanach awaryjnych.
6	Bieżący nadzór nad instalacją chłodniczą.			2
	Razem	12		2		14

1. Obiegi chłodnicze stosowane na statkach.

2. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek tłokowych.

3. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek śrubowych.

4. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek spiralnych.

5. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek agregatów chłodniczych.

6. Przyrządy pomiarowo-kontrolne sprężarek.

7. Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy.

8. Automatyzacja nadzoru urządzeń i instalacji chłodniczych: przyrządy pomiarowo-kontrolne, zabezpieczenia instalacji chłodniczych, układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów.

9. Zasady bezpiecznej pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.

10. Procedury obsługowe w stanach awaryjnych.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Rodzaje płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku, ich właściwości i podstawowe klasyfikacje:	4				4
	a) paliwa,
	b) środki smarowe,
	c) ciecze hydrauliczne,
	d) czynniki chłodnicze,
	e) oleje termiczne,
	f) chemikalia stosowane w celu czyszczenia i konserwacji,
	g) dodatki do wybranych płynów eksploatacyjnych:
	- dodatki do wody kotłowej,
	- dodatki do wody chłodzącej,
	- dodatki do wody wyparownika,
	- dodatki do wody morskiej,
	- dodatki do paliw.
2	Zasady bezpiecznej pracy z wybranymi płynami eksploatacyjnymi i chemikaliami stosowanymi na statku, podstawowe informacje zawarte w MSDS (Material Safety Data Sheet).
3	Dobór środków ochrony osobistej i niezbędne środki bezpieczeństwa przy używaniu lub kontakcie z wybranymi płynami eksploatacyjnymi lub chemikaliami, korzystanie z kart MSDS (Material Safety Data Sheet).
	Razem	4				4

1. Rodzaje płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku, ich właściwości i podstawowe klasyfikacje: paliwa, środki smarowe, ciecze hydrauliczne, czynniki chłodnicze, oleje termiczne, chemikalia stosowane w celu czyszczenia i konserwacji.

2. Dodatki do wybranych płynów eksploatacyjnych:

a) dodatki do wody kotłowej,

b) dodatki do wody chłodzącej,

c) dodatki do wody wyparownika,

d) dodatki do wody morskiej,

e) dodatki do paliw.

3. Zasady bezpiecznej pracy z wybranymi płynami eksploatacyjnymi i chemikaliami stosowanymi na statku.

4. Podstawowe informacje zawarte w MSDS (Material Safety Data Sheet).

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Podstawy metrologii warsztatowej:	20				20
	a) przyrządy pomiarowe stosowane w remontach maszyn i urządzeń i ich przeznaczenie,
	b) zasady posługiwania się przyrządami pomiarowymi,
	c) metody pomiaru wymiarów liniowych i kątowych sprzętem uniwersalnym,
	d) wymiary zewnętrzne i wewnętrzne,
	e) rodzaje wzorców i ich zastosowanie,
	f) sprawdziany.
2	Zasady bezpiecznej pracy na obrabiarkach.
3	Tokarki:
	a) rodzaje i obsługa,
	b) rodzaje narzędzi,
	c) podstawowe operacje.
4	Technologia napraw rurociągów i armatury okrętowej:
	a) cięcie rur,
	b) gwintowanie rur,
	c) doraźne usuwanie nieszczelności rur,
	d) zaślepianie odcinków rurociągów z połączeniami kołnierzowymi,
	e) demontaż rur,
	f) wykonywanie nowych odcinków rur z kołnierzami (proste i profilowane), pasowanie kołnierzy,
	g) naprawa zaworów.
5	Rodzaje narzędzi stosowanych w demontażu i montażu urządzeń.
6	Zasady demontażu urządzeń, podzespołów i elementów w siłowni okrętowej:
	a) sposoby usuwania zanieczyszczeń,
	b) wymiana elementów i podzespołów,
	c) zasady montażu i próby szczelności.
7	Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.
8	Regeneracja elementów maszyn i urządzeń:
	a) przy pomocy napawania,
	b) z wykorzystaniem żywic epoksydowych,
	c) z wykorzystaniem tworzyw sztucznych,
	d) z wykorzystaniem kompozytów.
9	Tokarki: podstawowe operacje.			17		17
10	Technologia napraw rurociągów i armatury okrętowej.
11	Montaż układów tłokowo-korbowych.
	Razem	20		17		37

1. Ogólne zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w warsztacie mechanicznym.

2. Zasady wykonywania pomiarów warsztatowych, dobór przyrządów pomiarowych.

3. Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ślusarskich ręcznych.

4. Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ręcznych napędzanych elektrycznie, hydraulicznie i pneumatycznie.

5. Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu obrabiarek.

6. Procedury bezpiecznego postępowania przy pracach spawalniczych.

7. Rodzaje narzędzi stosowanych w demontażu i montażu urządzeń.

8. Zasady demontażu urządzeń, podzespołów i elementów w siłowni okrętowej oraz sposoby usuwania zanieczyszczeń, zasady wymiany elementów i podzespołów, zasady montażu i próby szczelności.

9. Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.

10. Podstawy metrologii warsztatowej: przyrządy pomiarowe stosowane w remontach maszyn i urządzeń i ich przeznaczenie, zasady pomiaru przyrządami.

11. Metody regeneracji elementów maszyn i urządzeń: przy pomocy napawania, z wykorzystaniem żywic epoksydowych, z wykorzystaniem tworzyw sztucznych, z wykorzystaniem kompozytów.

12. Technologia napraw rurociągów i armatury okrętowej.

1. Dobór i stosowanie właściwych przyrządów pomiarowych.

2. Dobór i stosowanie właściwych narzędzi ręcznych wraz z akcesoriami do operacji ślusarskich (cięcie, gradowanie, wiercenie otworów, szlifowanie, piłowanie, polerowanie, zginanie, gwintowanie itp.).

3. Wykonanie podstawowych operacji obróbki skrawaniem na tokarce:

a) toczenie powierzchni walcowych,

b) toczenie powierzchni czołowych,

c) toczenie powierzchni stożkowych,

d) wiercenie otworów,

e) wytaczanie otworów.

4. Usuwanie doraźnych przecieków na skorodowanych rurach.

5. Zaślepianie wybranych odcinków instalacji pod ciśnieniem (wodne, parowe, paliwowe, olejowe).

6. Przygotowanie wybranych odcinków rurociągów do demontażu i naprawy.

7. Montaż układów tłokowo-korbowych.

2.11.	Przedmiot:	ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA OKRĘTOWA
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - starszy motorzysta
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	10				10

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Podstawowe pojęcia elektrotechniki.	10				10
2	Źródła i odbiorniki prądu oraz podstawy wytwarzania energii elektrycznej.
3	Podstawy elektrotechniki okrętowej:
	a) wytwarzanie energii elektrycznej na statku: diesel generatory, turbogeneratory, generatory wałowe,
	b) awaryjne źródła zasilania: akumulatory elektryczne, rodzaje akumulatorów, zasady eksploatacji akumulatorów, zastosowanie akumulatorów, ładowanie akumulatorów,
	c) agregaty awaryjne z awaryjną tablicą rozdzielczą.
4	Zasady ochrony przed porażeniem prądem w sieci okrętowej, wrażliwość człowieka na prąd elektryczny, prądy i napięcia bezpieczne, sieci izolowane i uziemione, zasady uziemiania, kontrola stanu upływności sieci.
5	Zasady bezpiecznej pracy z urządzeniami elektrycznymi na statku, procedury awaryjne.
	Razem	10				10

1. Podstawowe pojęcia elektrotechniki: prąd stały, przemienny, jednostki układu SI.

2. Źródła i odbiorniki prądu.

3. Podstawy elektrotechniki okrętowej:

a) wytwarzanie energii elektrycznej na statku: zespoły prądotwórcze z silnikiem ZS, turboprądnice, prądnice wałowe i podwieszone, parametry i charakterystyki, układy wzbudzenia (ogólny podział),

b) awaryjne źródła zasilania: akumulatory elektryczne, rodzaje akumulatorów, zasady eksploatacji akumulatorów, zastosowanie akumulatorów, ładowanie akumulatorów,

c) agregaty awaryjne z awaryjną tablicą rozdzielczą.

4. Zasady ochrony przed porażeniem prądem w sieci okrętowej, wrażliwość człowieka na prąd elektryczny, prądy i napięcia bezpieczne, sieci izolowane i uziemione, zasady uziemiania, kontrola stanu upływności sieci.

5. Zasady bezpiecznej pracy z urządzeniami elektrycznymi na statku, procedury odłączania obwodów i demontażu elementów obwodów, zabezpieczenia dostępu osób postronnych.

6. Procedury postępowania awaryjnego w przypadku zagrożenia zdrowia i życia ludzkiego oraz instalacji i urządzeń statkowych.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Struktura układu sterowania i regulacji, podstawowe człony.	16				16
2	Regulatory typu PID - pełnione funkcje, dobór nastaw.
3	Ustawniki pozycyjne.
4	Budowa i działanie systemów sterowania wybranych instalacji okrętowych:
	a) wytwarzania pary,
	b) regulacji lepkości paliwa,
	c) sprężarek i pomp,
	d) odolejaczy,
	e) oczyszczalni ścieków.
5	Komputerowe systemy sterowania.
6	Komputerowe systemy sygnalizacyjno-alarmowe.
7	Struktura i działanie systemów sterowania wybranych instalacji okrętowych:				4	4
	a) wytwarzania pary,
	b) regulacji lepkości paliwa,
	c) sprężarek i pomp,
	d) odolejaczy,
	e) oczyszczalni ścieków.
	Razem	16			4	20

1. Podstawowe człony układu automatyki i ich charakterystyki.

2. Struktura układu sterowania i regulacji.

3. Schemat blokowy układu regulacji stałowartościowej.

4. Funkcje pełnione przez regulator.

5. Typy regulatorów stosowanych w siłowni okrętowej.

6. Pozycjonery (ustawniki pozycyjne) i ich zastosowanie.

7. Układy sterowania pracą kotłów pomocniczych (ciśnienia pary, poziomu wody), sprężarek, wirówek.

8. Stany alarmowe, jakie mogą pojawić się w układach sterowania pracą kotłów pomocniczych, sprężarek, wirówek; reakcja układu sterowania na stany alarmowe.

9. Funkcje układu automatycznego sterowania procesami wytwarzania i rozdziału energii elektrycznej:

- przygotowanie do ruchu (gorąca rezerwa),

- automatyczny rozruch,

- automatyczne wprowadzenie do pracy równoległej,

- automatyzacja procesu produkcji energii.

10. Rozdział obciążeń (symetryczny, asymetryczny).

11. Technologiczne zapewnienie rezerwy mocy.

12. Obsługa odbiorników ciężkich.

13. Nadzór nad pracą elektrowni:

- układ bezpieczeństwa (sygnały, czujniki, procedury),

- układ alarmowy (sygnały, czujniki, procedury),

- automatyczne wyłączenie ZP z pracy,

- wyłączenie awaryjne,

- wyłączenie technologiczne.

14. Funkcje regulatora prędkości obrotowej zespołu prądotwórczego.

15. Konfiguracja system nadzoru i wywoływania wachty.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Statek jako źródło zanieczyszczeń, rodzaje i ilości eksploatacyjnych zanieczyszczeń pochodzących ze statków:	6				6
	a) spaliny,
	b) ścieki sanitarne,
	c) wody zęzowe,
	d) płyny eksploatacyjne: paliwa, środki smarowe, czyszczące, konserwacyjne itd.,
	e) śmieci,
	f) wody balastowe.
2	Wpływ zanieczyszczeń eksploatacyjnych na środowisko,
3	Metody i środki zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska przez statek:
	a) odolejacze wód zęzowych,
	b) oczyszczalnie ścieków sanitarnych,
	c) spalarki śmieci,
	d) kontrola spalin,
	e) kontrola odpadów płynów eksploatacyjnych,
	f) kontrola wód balastowych,
	g) inne.
4	Rola członków załogi w proaktywnej działalności zapobiegania zanieczyszczeniom morza.
	Razem	6				6

1. Wskazywanie źródeł zanieczyszczeń statkowych i określanie czynników wpływających na ich ilości.

2. Określanie wpływu poszczególnych zanieczyszczeń statkowych na środowisko.

3. Opisywanie technicznych metod zapobiegania zanieczyszczeniom ze statku.

4. Określanie roli członków załogi w redukcji zanieczyszczeń powstających w czasie eksploatacji statku.

2.14.	Przedmiot:	JĘZYK ANGIELSKI
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - starszy motorzysta
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:		20			20

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Terminologia w zakresie:		20			20
	a) budowy kadłuba statku,
	b) urządzeń pokładowych,
	c) spalinowych silników tłokowych: typy, budowa, zasada działania, systemy funkcjonalne, elementy, parametry pracy,
	d) urządzeń i instalacji elektrycznych,
	e) układów automatyki okrętowej,
	f) urządzeń i instalacji hydraulicznych,
	g) urządzeń i instalacji pneumatycznych,
	h) kotłów okrętowych i instalacji parowych,
	i) pomp i układów pompowych,
	j) sprężarek,
	k) wirówek,
	l) urządzeń do produkcji wody słodkiej,
	m) urządzeń sterowych,
	n) pędników,
	o) urządzeń do oczyszczania wód zęzowych,
	p) urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych,
	q) spalarek odpadów,
	r) instalacji statkowych: balastowa, bunkrowania i transportu paliwa, wody morskiej, wody chłodzącej, wody pitnej, zęzowa, pożarowa,
	s) płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku,
	t) materiałów konstrukcyjnych.
2	Terminologia w zakresie remontów:
	a) procedury,
	b) procesy technologiczne,
	c) narzędzia,
	d) urządzenia,
	e) dokumenty.
3	Listy kontrolne.
4	Komunikacja w zakresie obsługi siłowni okrętowej:
	a) komunikaty urządzeń monitorujących pracę siłowni,
	b) porozumiewanie się z członkami załogi.
5	Komunikacja w zakresie obsługi statku.
6	Komunikacja w stanach alarmowych i awaryjnych.
7	Procedury kodeksów ISM i ISPS.
	Razem		20			20

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Podział kompetencji członków załogi wymagany przez konwencję STCW.	10				10
	Instruktaże i szkolenia na statku:
	a) wymagania konwencji STCW dotyczące przeszkoleń na poszczególnych stanowiskach na statkach morskich,
	b) szkolenia obowiązkowe członków załóg na statku po zamustrowaniu,
	c) szkolenie załóg na statkach w eksploatacji.
2	Struktury organizacyjne załogi statku, organizacja działu maszynowego.
	Pełnienie wacht maszynowych, praca siłowni bezwachtowej:
	a) zasady pełnienia wacht maszynowych morskich,
	b) zasady pełnienia wacht maszynowych manewrowych,
	c) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej,
	d) zasady nadzoru pracy siłowni bezwachtowej.
3	Ustawy, konwencje oraz inne dokumenty dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku:
	a) konwencja SOLAS,
	b) konwencja MARPOL,
	c) standardy ISO.
4	Kodeks ISM na statkach morskich:
	a) procedury czynności i operacji wykonywanych na statkach:
	- bezpieczeństwa urządzeń elektrycznych,
	- zabezpieczanie urządzeń przed niezamierzonym uruchomieniem,
	- bezpieczeństwo urządzeń mechanicznych,
	- procedura pozwolenia na podjęcie pracy (hot work, cold work),
	- praca na wysokości,
	- praca w przestrzeniach zamkniętych,
	- techniki podnoszenia przedmiotów i zapobiegania uszkodzeniu kręgosłupa,
	- bezpieczeństwo w obszarze zagrożenia biologicznego i chemicznego,
	- sprzęt bezpieczeństwa osobistego,
	- sygnały używane w czasie pracy i obsługi dźwigów, wind, wciągarek i podnośników,
	- bezpieczne przenoszenie, sztauowanie i zabezpieczania zapasów,
	b) listy kontrolne (check lists),
	c) procedury postępowania na wypadek awarii i zanieczyszczenia środowiska.
5	Kodeks ISPS na statkach morskich:
	a) procedury czynności członków załogi statku w ramach ISPS,
	b) listy sprawdzające.
6	Statkowe plany awaryjne:
	a) zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych,
	b) obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych,
	c) zasady postępowania członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych np. blackout, awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.
	Razem	10				10

1. Wymagania stawiane członkom załogi przez konwencję STCW.

2. Zasady wachtowej i bezwachtowej obsługi siłowni okrętowych:

a) zasady pełnienia wachty maszynowej,

b) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej.

3. Ustawy i konwencje dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku:

a) wymagania SOLAS, MARPOL i ISO w zakresie zarządzania jakością, bezpieczną eksploatacją i ochroną środowiska w gospodarce morskiej,

b) wymagania kodeksu ISM w zakresie bezpiecznej eksploatacji statku i ochrony środowiska w gospodarce morskiej (prace na wysokości, prace w zamkniętych przestrzeniach itd.),

c) wymagania kodeksu ISPS w zakresie ochrony statku.

4. Zasady organizacji i nadzoru bezpieczeństwa żeglugi i ratowania życia na morzu:

a) statkowe plany awaryjne,

b) zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych,

c) obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych,

d) zasady postępowania członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych, np. blackout, awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Techniczne stopy żelaza:	12				12
	a) stale i staliwa, żeliwa, stopy specjalne żelaza,
	b) pierwiastki stopowe i ich wpływ na właściwości stopów żelaza,
	c) znakowanie stopów żelaza,
	d) wybrane właściwości i przykłady zastosowań.
2	Techniczne stopy metali nieżelaznych:
	a) stopy miedzi, aluminium, tytanu, niklu, magnezu, cyny, ołowiu,
	b) znakowanie stopów nieżelaznych,
	c) wybrane właściwości i przykłady zastosowań.
3	Materiały niemetalowe:
	a) materiały naturalne:
	- ceramika techniczna,
	- materiały polimerowe.
	b) materiały kompozytowe:
	- kompozyty na bazie polimerów i metali,
	- techniczne przykłady zastosowań,
	c) materiały pomocnicze i zasady stosowania:
	- kleje,
	- szczeliwa,
	- izolacje,
	- farby,
	- lakiery,
	- pasty ścierne.
4	Zastosowanie metali i ich stopów w okrętownictwie.
5	Zastosowanie materiałów naturalnych, ceramiki i polimerów w okrętownictwie.
6	Zastosowanie kompozytów na bazie polimerów i metali w okrętownictwie.
7	Zastosowanie klejów, szczeliw i innych materiałów pomocniczych do regeneracji części maszyn i w eksploatacji siłowni.
8	Podstawy procesów obróbki cieplnej oraz ich wpływ na właściwości materiału, obróbka cieplna stopów.
8
	Razem	12				12

1. Techniczne stopy żelaza: stale i staliwa, żeliwa, stopy specjalne żelaza, pierwiastki stopowe i ich wpływ na właściwości stopów żelaza, znakowanie stopów żelaza, wybrane właściwości i przykłady zastosowań.

2. Techniczne stopy metali nieżelaznych: stopy miedzi, aluminium, tytanu, niklu, magnezu, cyny, ołowiu, znakowanie stopów nieżelaznych, wybrane właściwości i przykłady zastosowań.

3. Materiały niemetalowe: materiały naturalne, materiały kompozytowe, materiały pomocnicze i zasady stosowania (kleje, szczeliwa, izolacje, farby, lakiery, pasty ścierne, chemikalia).

4. Zastosowanie metali i ich stopów w okrętownictwie.

5. Zastosowanie materiałów naturalnych, ceramiki i polimerów w okrętownictwie.

6. Zastosowanie kompozytów na bazie polimerów i metali w okrętownictwie.

7. Zastosowanie klejów, szczeliw i innych materiałów pomocniczych do regeneracji części maszyn i w eksploatacji siłowni.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	Ć	L	S
1	Znormalizowane elementy rysunku technicznego:		12			12
	a) formaty arkuszy,
	b) podziałki,
	c) grubości, rodzaje i zastosowanie linii rysunkowych,
	d) pismo techniczne,
	e) układ rzutni,
	f) widoki, przekroje, kłady,
	g) tabliczki znamionowe.
2	Połączenia gwintowe:
	a) rodzaje gwintów,
	b) oznaczenia,
	c) uproszczenia rysunkowe.
3	Połączenia spawane:
	a) kształty spoin,
	b) uproszczenia rysunkowe.
4	Koła i przekładnie zębate - uproszczenia rysunkowe.
5	Zasady wymiarowania w rysunku technicznym.
6	Zasady rysowania linii teoretycznych kadłuba.
7	Zasady rysowania schematów instalacji siłowni okrętowych.
8	Zasady sporządzania schematów układów hydraulicznych i pneumatycznych.
9	Zasady sporządzania schematów instalacji elektrycznej.
10	Interpretacja rysunków technicznych.
	Razem		12			12

Poziom pomocniczy - starszy motorzysta

Forma egzaminu

Funkcja	Przedmiot	egzamin teoretyczny						egzamin praktyczny
		test wyboru		egzamin pisemny		egzamin ustny		symulator/statek
		liczba pytań	czas [min]	liczba zadań	czas [min]	liczba pytań	czas [min]	liczba scenariuszy praktycznych na symulatorze	czas [min]
Mechanika okrętowa	Okrętowe silniki tłokowe	10	55	brak				brak
	Siłownie okrętowe	5
	Maszyny i urządzenia okrętowe	10
	Kotły okrętowe	5
	Chłodnictwo, wentylacja i klimatyzacja okrętowa	5
	Termodynamika	5
	Płyny eksploatacyjne	5
	Mechanika i wytrzymałość materiałów	5
	Teoria i budowa okrętu	5
	Język angielski	5	5	brak		3	10
Elektrotechnika, elektronika i automatyka	Elektrotechnika i elektronika okrętowa	5	10	brak		brak		brak
	Automatyka okrętowa	5
Konserwacja i naprawa	Technologia remontów	10	20	brak		brak		brak
	Materiałoznawstwo okrętowe	5
	Grafika inżynierska	5
Dbałość o statek i opieka nad ludźmi	Bezpieczna eksploatacja statku	5	10	brak		brak		brak
	Ochrona środowiska morskiego	5

Tematyka egzaminu ustnego:

Mechanika okrętowa: podstawowa komunikacja na statku w języku angielskim w zakresie związanym z bezpieczeństwem statku i pracami wykonywanymi na statku.

	Przedmiot	Liczba godzin
	Przedmiot	W	C	L	S
I	II	III	IV	V	VI	VII
3.1	ZASADY BEZPIECZNEJ PRACY PRZY OKRĘTOWYCH URZĄDZENIACH ELEKTRYCZNYCH	10				10
3.2	SILNIKI SPALINOWE I ICH SYSTEMY STEROWANIA	7		2		9
3.3	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE	20		4		24
3.4	SIŁOWNIE OKRĘTOWE	10			8	18
3.5	CHŁODNICTWO, KLIMATYZACJA I WENTYLACJA	12		2		14
3.6	KOTŁY OKRĘTOWE	6				6
3.7	PODSTAWY ELEKTROTECHNIKI I ELEKTRONIKI	14		12		26
3.8	MASZYNY I NAPĘDY ELEKTRYCZNE	14		7		21
3.9	ELEKTROTECHNIKA OKRĘTOWA	12		10		22
3.10	AUTOMATYKA OKRĘTOWA	12		4		16
3.11	METROLOGIA I SYSTEMY POMIAROWE	12		5		17
3.12	TECHNOLOGIA REMONTÓW	10		6		16
3.13	PŁYNY EKSPLOATACYJNE	4				4
3.14	REMONTY MASZYN, INSTALACJI I OKRĘTOWYCH URZĄDZEŃ ELEKTRYCZNYCH	5		4		9
3.15	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU	14				14
3.16	WIEDZA OKRĘTOWA	4				4
3.17	OCHRONA ŚRODOWISKA MORSKIEGO	6				6
3.18	JĘZYK ANGIELSKI		20			20
3.19	BEZPIECZNA EKSPLOATACJA STATKU	10				10
	Razem	182	20	56	8	266

Objaśnienia:

W - wykłady;

C - ćwiczenia;

L - laboratorium;

S - symulator;

- suma godzin.

3.1.	Przedmiot:	ZASADY BEZPIECZNEJ PRACY PRZY OKRĘTOWYCH URZĄDZENIACH ELEKTRYCZNYCH
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - elektromonter
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	10				10

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Wiadomości wstępne:	10				10
	a) budowa okrętowej instalacji elektrycznej,
	b) zabezpieczenia w okrętowej instalacji elektrycznej,
	c) zasady prawidłowej obsługi i eksploatacji urządzeń elektrycznych.
2	Ochrona przeciwporażeniowa w instalacjach do 1 kV:
	a) ochrona przed dotykiem bezpośrednim,
	b) ochrona przed dotykiem pośrednim,
	c) napięcie bezpieczne i ochronne.
3	Pierwsza pomoc w przypadku porażenia prądem elektrycznym:
	a) warunki środowiska pracy sprzyjające porażeniu prądem elektrycznym,
	b) uwalnianie spod napięcia.
4	Bezpieczeństwo podczas obsługi, konserwacji i naprawy urządzeń elektrycznych:
	a) organizacja prac przy urządzeniach elektrycznych wykonywanych beznapięciowo i pod napięciem,
	b) zabezpieczenie stanowiska roboczego przy naprawach urządzeń elektrycznych:
	- sposoby zabezpieczania urządzeń elektrycznych przed przypadkowym załączeniem,
	- odłączanie (izolowanie) stanowiska,
	- stosowanie znaków i tabliczek informacyjnych.
5	Wyposażenie techniczne maszyn, narzędzi i urządzeń chroniące obsługę przed porażeniem elektrycznym i urazami:
	a) stopnie ochrony IP, klasy ochronności urządzeń,
	b) połączenia wyrównawcze,
	c) wyłączniki awaryjne,
	d) elektroizolowane narzędzia ręczne.
6	Instrukcje obsługi i eksploatacji urządzeń instalacji elektrycznych na statku ze szczególnym uwzględnieniem spraw dotyczących bezpieczeństwa i ergonomii podczas eksploatacji, przeglądów i napraw. Instrukcje stanowiskowe.
	Razem	10				10

1. Zasady bezpiecznej obsługi urządzeń i maszyn elektrycznych.

2. Metody ochrony od porażeń prądem elektrycznym.

3. Sposoby udzielania pierwszej pomocy porażonemu prądem elektrycznym.

4. Warunki bezpieczeństwa podczas obsługi, konserwacji i naprawy urządzeń elektrycznych w czasie normalnej eksploatacji oraz w stanach awaryjnych.

5. Metody zabezpieczania urządzeń elektrycznych przed przypadkowym załączeniem.

6. Wyposażenie techniczne maszyn, narzędzi i urządzeń chroniące obsługę przed porażeniem elektrycznym i urazami. Wymogi dotyczące elektroizolowanych narzędzi ręcznych.

7. Znajomość instrukcji obsługi i eksploatacji urządzeń instalacji elektrycznych na statku ze szczególnym uwzględnieniem spraw dotyczących BHP podczas eksploatacji, przeglądów i napraw.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Wiadomości wstępne:	7				7
	a) podział silników spalinowych,
	b) zasada działania tłokowego silnika spalinowego dwusuwowego i czterosuwowego.
2	Doładowanie:
	a) cel i sposoby realizacji procesów doładowania,
	b) wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania.
3	Budowa i działanie zaworowego mechanizmu rozrządu:
	a) elementy układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną,
	b) hydrauliczny układ napędu zaworu wylotowego,
	c) pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.
4	Instalacja zasilania paliwem:
	a) wymagane właściwości paliwa okrętowego na dolocie do silnika (lepkość i czystość),
	b) zasada sterowania dawką paliwa w silnikach dwupaliwowych.
5	Instalacje chłodzenia silnika:
	a) cel chłodzenia i zadanie czynnika chłodzącego,
	b) parametry czynników chłodzących.
6	Instalacja smarowania silnika:
	a) funkcje oleju smarowego w silniku,
	b) instalacja smarowania silnika.
7	System rozruchu i sterowanie pracą silnika:
	a) zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego,
	b) zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność),
	c) zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem,
	d) działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.
8	Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i
	pomocniczy):
	a) przygotowanie do ruchu,
	b) nadzór w czasie pracy,
	c) nadzór w czasie manewrów,
	d) zatrzymanie silnika.
9	Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.
10	Podstawowe czynności obsługowe silnika spalinowego tłokowego:			2		2
	a) przygotowanie instalacji obsługujących silnik i silnika do ruchu,
	b) uruchomienie silnika,
	c) nadzór w czasie pracy, odczyty parametrów i interpretacja,
	d) zatrzymanie silnika.
	Razem	7		2		9

1. Zasada działania, klasyfikacja i ogólna budowa silników o zapłonie samoczynnym.

2. Proces tworzenia mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, parametry rozpylania paliwa, mieszanie z powietrzem i odparowanie).

3. Proces spalania (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania).

4. Diagnostyka procesu wtrysku i spalania.

5. Cel i sposoby realizacji procesów doładowania.

6. Wykorzystanie energii spalin wylotowych: system pulsacyjny i stałociśnieniowy.

7. Parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej.

8. Budowa i elementy zaworowego układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną.

9. Budowa układu zasilania paliwem napędzanego mechanicznie i zasada sterowania dawką paliwa.

10. Budowa instalacji smarowania silnika.

11. Budowa i elementy składowe instalacji powietrza doładowującego.

12. Zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem.

13. Działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.

14. Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy): przygotowanie do ruchu, nadzór w czasie pracy, nadzór w czasie manewrów, zatrzymanie silnika.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Pompy:	20				20
	a) klasyfikacja, charakterystyka i zastosowanie poszczególnych rodzajów pomp,
	b) pompy wirowe:
	- budowa i zasada działania,
	- parametry pracy pomp,
	- sposoby regulacji wydajności pomp,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	c) pompy wyporowe:
	- budowa i zasada działania,
	- parametry pracy pomp,
	- sposoby regulacji wydajności pomp,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).
2	Sprężarki:
	a) podział , klasyfikacja i zastosowanie sprężarek,
	b) sprężarki wyporowe:
	- budowa i zasada działania, , chłodzenie i smarowanie sprężarek,
	- zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza,
	c) sprężarki wirowe:
	- budowa i zasada działania, chłodzenie i smarowanie sprężarek,
	- parametry pracy sprężarek wirowych.
3	Urządzenia do oczyszczania paliw i olejów:
	a) budowa wirówek,
	b) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).
4	Wymienniki ciepła:
	a) podział, budowa i zastosowanie wymienników ciepła,
	b) parametry pracy wymienników ciepła,
	c) obsługa wymienników ciepła, układy automatycznej regulacji temperatury czynników.
5	Urządzenia do uzyskiwania wody słodkiej z wody morskiej:
	a) budowa, zasada działania i obsługa wyparowników podciśnieniowych,
	b) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).
6	Urządzenia do odolejania wód zęzowych: budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odolejania wód zęzowych.
7	Urządzenia do oczyszczania ścieków sanitarnych, budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.
8	Elementy instalacji hydraulicznych: pompy hydrauliczne, silniki hydrauliczne, siłowniki, zawory, rozdzielacze, przewody, zbiorniki.
9	Urządzenia sterowe statku:
	a) budowa i obsługa elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej),
	b) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	c) awaryjna procedura obsługi maszyny sterowej.
10	Śruby nastawne:
	a) budowa i zasada działania mechanizmu zmiany kąta wychylenia płatów śruby,
	b) nadzór w czasie pracy mechanizmów śruby nastawnej.
11	Urządzenia kotwiczne:
	a) elementy urządzenia kotwicznego,
	b) budowa i obsługa elektrycznych kabestanów i wind kotwicznych,
	c) budowa i obsługa hydraulicznych kabestanów i wind kotwicznych,
	d) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	e) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.
12	Instalacje otwierania i zamykania pokryw luków ładowni:
	a) instalacje hydrauliczne - budowa i obsługa,
	b) awaryjne zamykanie i otwieranie ładowni.
13	Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych:
	a) budowa i obsługa drzwi przedziałów wodoszczelnych,
	b) budowa i obsługa furt dziobowych i rufowych.
14	Urządzenia przeładunkowe:
	a) budowa bomów ładunkowych,
	b) budowa i obsługa wind topenantowych i gajowych,
	c) budowa i obsługa dźwigów elektrycznych,
	d) budowa i obsługa dźwigów hydraulicznych,
	e) warunki współpracy urządzeń przeładunkowych.
15	Windy łodziowe:
	a) budowa i obsługa wind łodzi ratunkowych,
	b) budowa i obsługa zrzutni łodzi ratunkowych.
16	Obsługa pompy wirowej:			4		4
	a) przygotowanie instalacji do uruchomienia pompy,
	b) uruchomienie pompy, odczyt wartości parametrów pracy, regulacja wydajności,
	c) ocena poprawności parametrów pracy pompy na podstawie instrukcji obsługi pompy, punkt pracy,
	d) wykonanie czynności obsługowych: sprawdzenie uziemienia silnika elektrycznego, przesmarowanie łożysk, uzupełnienie smaru, sprawdzenie temperatur łożysk pompy i silnika,
	e) wyłączenie pompy i zamknięcie instalacji.
	Razem	20		4		24

1. Budowa i zasada działania pomp wirowych, parametry pracy pomp.

2. Budowa i zasada działania pomp wyporowych, parametry pracy.

3. Zasady obsługi pomp (przygotowanie, uruchomienie, nadzór w czasie pracy, wyłączenie z ruchu).

4. Sprężarki: podział, klasyfikacja i zastosowanie.

5. Sprężarki wyporowe: budowa i zasada działania, chłodzenie i smarowanie sprężarek.

6. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

7. Zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza.

8. Sprężarki wirowe: budowa i zasada działania, chłodzenie i smarowanie sprężarek.

9. Parametry pracy sprężarek wirowych.

10. Podział, budowa i zastosowanie wymienników ciepła.

11. Parametry pracy wymienników ciepła.

12. Zasady obsługi wymienników ciepła, układy automatycznej regulacji temperatury czynników.

13. Budowa, zasada działania i obsługa wyparowników podciśnieniowych.

14. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

15. Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odolejania wód zęzowych.

16. Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.

17. Elementy instalacji hydraulicznych: pompy hydrauliczne, silniki hydrauliczne, siłowniki, zawory, rozdzielacze, przewody, zbiorniki.

18. Budowa i zasady obsługi elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej).

19. Najważniejsze czynności obsługowe elektrohydraulicznych maszyn sterowych (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

20. Śruby nastawne: budowa i zasada działania mechanizmu zmiany kąta wychylenia płatów śruby.

21. Nadzór w czasie pracy mechanizmów śruby nastawnej.

22. Urządzenia kotwiczne: elementy urządzenia kotwicznego.

23. Budowa i obsługa elektrycznych kabestanów i wind kotwicznych.

24. Budowa i obsługa hydraulicznych kabestanów i wind kotwicznych.

25. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) urządzenia kotwicznego.

26. Instalacje otwierania i zamykania pokryw luków ładowni: instalacje hydrauliczne - budowa i obsługa.

27. Procedury awaryjnego zamykania i otwierania ładowni.

28. Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych: budowa i obsługa drzwi przedziałów wodoszczelnych, budowa i obsługa furt dziobowych i rufowych, najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

29. Urządzenia przeładunkowe: budowa bomów ładunkowych, budowa i obsługa wind topenantowych i gajowych.

30. Budowa i obsługa dźwigów elektrycznych, budowa i obsługa dźwigów hydraulicznych.

31. Windy łodziowe: budowa i obsługa wind łodzi ratunkowych, budowa i obsługa zrzutni łodzi ratunkowych.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Ogólna charakterystyka siłowni okrętowych:	10				10
	a) pojęcie siłowni okrętowej,
	b) klasyfikacja i typy siłowni,
	c) budowa siłowni, układu napędowego i elektrowni okrętowej.
2	Budowa podstawowych instalacji statku i siłowni:
	a) instalacje chłodzenia silników,
	b) instalacje chłodzenia wody morskiej,
	c) instalacje paliwowe,
	d) instalacje transportowe paliwa,
	e) instalacje oczyszczania paliwa,
	f) instalacje zasilania paliwem silników,
	g) instalacje transportu i poboru olejów smarowych,
	h) instalacje oczyszczania smarowych olejów silnikowych,
	i) instalacje obiegowe smarowania silników tłokowych,
	j) instalacje smarowania tulei cylindrowych,
	k) instalacje obiegowe smarowania; przekładni, turbosprężarek, wałów śrubowych i pośrednich,
	l) instalacje parowo-wodne pomocnicze,
	m) instalacje spalin wylotowych silników i kotłów,
	n) instalacje zęzowe,
	o) instalacje balastowe,
	p) instalacja sprężonego powietrza,
	q) instalacje wody słodkiej.
3	Napęd główny statków:
	a) opór kadłuba statku,
	b) układy napędowe:
	- awarie silników napędu głównego, zasady postępowania.
4	Nadzór i obsługiwanie tłokowych silników spalinowych napędowych w czasie
	pracy:
	a) parametry i wskaźniki pracy silników,
	b) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników.
5	Najczęstsze przyczyny utraty zasilania energią elektryczną i możliwości
	zapobiegania zanikowi napięcia w sieci.
6	Wprowadzenie - budowa i działanie symulowanej siłowni okrętowej.
7	Uruchomienie i obsługa instalacji siłowni statku.				8	8
8	Przygotowanie do uruchomienia silnika napędu głównego statku.
9	Nadzór i obsługiwanie silników napędowych w czasie pracy:
	a) parametry i wskaźniki pracy silników,
	b) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników,
	c) czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	d) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
10	Eksploatacja siłowni okrętowej w stanach awaryjnych - awaryjne zatrzymanie systemu elektrycznego statku (blackout):
	- sposoby przywracania właściwości eksploatacyjnej statku,
	- praca silnika napędu głównego w stanach awaryjnych.
	Razem	10			8	18

1. Rodzaje siłowni okrętowych i związanych z nimi układów napędowych głównych statku.

2. Rodzaje instalacji statku i siłowni.

3. Sposoby klasyfikacji i rodzaje siłowni okrętowych.

4. Budowa siłowni okrętowej, głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej.

5. Rozmieszczenie mechanizmów i urządzeń siłowni okrętowej.

6. Budowa i zasada działania podstawowych i pomocniczych instalacji obsługujących statek oraz siłownię okrętową wraz z ich prawidłowymi parametrami pracy.

7. Budowa i zasada działania instalacji wody morskiej.

8. Budowa i zasada działania instalacji wody słodkiej.

9. Budowa i zasada działania centralnych instalacji chłodzenia, chłodzenia silników głównych i pomocniczych.

10. Budowa i zasada działania instalacji paliwowej z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania i zasilania paliwem silników i kotłów okrętowych.

11. Budowa i zasada działania instalacji oleju smarowego z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania oleju smarowego dla poszczególnych urządzeń siłowni okrętowej.

12. Budowa i zasada działania instalacji pomocniczych grzewczych: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

14. Budowa i zasada działania instalacji zęzowych.

15. Budowa i zasada działania instalacji balastowych.

16. Budowa i zasada działania instalacji sprężonego powietrza.

17. Zasady bezpiecznego włączania i wyłączania poszczególnych urządzeń siłowni.

1. Stosowanie zdobytej wiedzy w bezpiecznej eksploatacji statku.

2. Posługiwanie się listą kontrolną (check list).

3. Interpretowanie schematów siłowni okrętowej.

4. Odczytywanie parametrów pracy poszczególnych instalacji, mechanizmów i urządzeń siłowni.

5. Określanie elementów składowych siłowni okrętowej z wyszczególnieniem: elementów głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej oraz mechanizmów pomocniczych siłowni.

6. Posługiwanie się systemami łączności wewnętrznej statku.

3.5.	Przedmiot:	CHŁODNICTWO, KLIMATYZACJA I WENTYLACJA
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - elektromonter
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	12		2		14

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Obiegi chłodnicze stosowane na statkach.	12				12
2	Sprężarki i agregaty chłodnicze:
	a) klasyfikacja i zastosowanie sprężarek chłodniczych,
	b) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek tłokowych,
	c) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek śrubowych,
	d) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek spiralnych,
	e) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa agregatów chłodniczych,
	f) przyrządy pomiarowo-kontrolne sprężarek.
3	Automatyzacja nadzoru urządzeń i instalacji chłodniczych:
	a) przyrządy pomiarowo-kontrolne,
	b) zabezpieczenia instalacji chłodniczych,
	c) układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów.
4	Czynności obsługowe dotyczące instalacji chłodniczych, nastawy parametrów pracy instalacji chłodniczych.
5	Bezpieczeństwo pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.
6	Czynności obsługowe w stanach awaryjnych.
7	Bieżący nadzór nad instalacją chłodniczą.			2		2
	Razem	12		2		14

1. Obiegi chłodnicze stosowane na statkach.

2. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek tłokowych.

3. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek śrubowych.

4. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek spiralnych.

5. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek agregatów chłodniczych.

6. Przyrządy pomiarowo-kontrolne sprężarek.

7. Automatyzacja nadzoru urządzeń i instalacji chłodniczych: przyrządy pomiarowo-kontrolne, zabezpieczenia instalacji chłodniczych, układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów.

8. Zasady bezpiecznej pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Klasyfikacja i budowa pomocniczych kotłów okrętowych, przegląd konstrukcji kotłów.	6				6
2	Wielkości charakterystyczne, parametry i wskaźniki współczesnych kotłów okrętowych pomocniczych:
	a) jednostkowa pojemność wodna,
	b) zakresy ciśnień występujących w kotle,
	c) zakresy temperatur występujących w kotle,
	d) zdolności akumulacyjne.
3	Zasadę działania kotłów utylizacyjnych:
	a) systemy obsługujące kocioł,
	b) automatyka kotła.
4	Armatura i osprzęt kotłowy:
	a) zawory odcinające, bezpieczeństwa, zwrotne,
	b) zdmuchiwacze sadzy,
	c) regulatory poziomu, pływakowe, sondy pojemnościowe
	d) presostaty, termometry, termopary, manometry.
5	Palniki kotłowe:
	a) ciśnieniowe z rozpylaniem mechanicznym,
	b) rotacyjne,
	c) dwupaliwowe,
	d) z rozpylaniem parowym,
	e) z rozpylaniem powietrznym.
6	Automatyka kotłów pomocniczych i utylizacyjnych.
7	Instalacje bezpieczeństwa kotła, bezpieczeństwo obsługi kotłów okrętowych i procedury awaryjne.
	Razem	6				6

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Obwody prądu elektrycznego:	14				14
	a) napięcie, prąd elektryczny, rodzaje przewodzenia prądu, podział materiałów ze względu na przewodzenie prądu, przewodzenie w półprzewodnikach,
	b) prawo Ohma, pojęcia: natężenie prądu, napięcie, siła elektromotoryczna, rezystancja, jednostki podstawowe (MKSA) rezystancja przewodu, rezystywność, przewodność właściwa materiałów, cieplne działanie prądu, moc prądu elektrycznego,
	c) prawa Kirchhoffa, równania obwodów złożonych prądu stałego i zmiennego,
	d) pole elektryczne, natężenie pola elektrycznego, prąd przesunięcia, pojemność elektryczna, jednostka pojemności, kondensatory, obwód z kondensatorem i rezystancją, stała czasu obwodu z pojemnością, energia naładowanego kondensatora.
2	Elektromagnetyzm:
	a) pole magnetyczne, obraz pola, pole prądu elektrycznego, natężenie pola magnetycznego, pole cewki i przewodu, reguła korkociągu prawoskrętnego; mechaniczne oddziaływanie pola magnetycznego na prąd, prosty model silnika elektrycznego, reguła ręki lewej, indukcja magnetyczna, jednostka indukcji magnetycznej, inne modele siłowego działania pola, reguły kierunkowe działania prądu w polu magnetycznym,
	b) indukcja elektromagnetyczna, SEM indukcji, strumień magnetyczny, indukcyjność obwodu elektrycznego, jednostka strumienia magnetycznego i indukcyjności, reguły kierunkowe SEM indukcji; obwód z indukcyjnością, stała czasu obwodu z indukcyjnością, energia pola uzwojenia; zasada działania prądnicy elektrycznej, SEM przewodu w polu magnetycznym; wpływ obecności rdzenia ferromagnetycznego na indukcyjność cewki,
	c) magnesowanie ciał, przenikalność magnetyczna, rodzaje materiałów magnetycznych, ferromagnetyzm, charakterystyka magnesowania ferromagnetyka, miękkie i twarde materiały magnetyczne; obwód magnetyczny, prawo Ohma dla obwodu magnetycznego, reluktancja, siły magnetyczne w obwodach.
3	Prąd przemienny sinusoidalny:
	a) parametry prądu sinusoidalnego; prąd sinusoidalny jedno- i trójfazowy (wartość średnia, skuteczna, maksymalna), analityczne reprezentacje prądu sinusoidalnego; przesunięcie fazowe prądu i napięcia sinusoidalnego, moc prądu sinusoidalnego, moc średnia,
	b) proste obwody prądu sinusoidalnego (RL, RC, RLC) w przedstawieniu czasowym, reaktancje, impedancja, przesunięcie fazowe, prawo Ohma dla obwodów prostych, rezonans szeregowy i równoległy,
	c) równania obwodów prądu sinusoidalnego w przedstawieniu wektorowym, obwody złożone prądu sinusoidalnego, moce prądu sinusoidalnego w ujęciu wektorowym, moc czynna, bierna, pozorna, interpretacje mocy; współczynnik mocy,
	d) prądy sinusoidalne trójfazowe, wektorowe przedstawienie prądów i napięć 3-fazowych, relacje ilościowe w układzie 3-fazowym, kojarzenie źródeł i odbiorników w układy, symetria i niesymetria układów 3-fazowych; moce w układach 3-fazowych, moc w układzie 3 i 4 przewodowym.
4	Pomiary wielkości elektrycznych:
	a) budowa i działanie mierników wskazówkowych,
	b) pomiary wielkości elektrycznych metodą niekontaktową, przekładniki prądu i napięcia przemiennego,
	c) pomiary prądów i napięć stałych i przemiennych, zakresy pomiarowe, pomiary mocy prądu jednofazowego i trójfazowego, pomiar energii prądu przemiennego,
	d) pomiary rezystancji różnych wielkości i różnymi metodami; metody mostkowe i techniczne, pomiary indukcyjności i pojemności,
	e) pomiary i rejestracja przebiegów zmiennych w czasie, metody oscyloskopowe, komputerowe.
5	Pomiary i dokumentacja stanu izolacji. Materiały izolacyjne oraz klasy izolacji. Stopień ochrony maszyn elektrycznych.
6	Elektronika:
	a) wybrane półprzewodnikowe przyrządy małej mocy i techniki sygnałów, ogólny opis technologii, domieszkowanie, bariera styku p-n; złącze m-s; dioda, tranzystor bipolarny, tranzystor polowy, podstawowe elementy optoelektroniczne, LED, optron, elementy na ciekłych kryształach,
	b) układy zasilania z prostownikami niesterowanymi,
	c) układy zasilania ze stabilizatorami.
7	Laboratoria:			12		12
	a) obsługa różnych przyrządów pomiarowych, w tym: omomierze, mostki laboratoryjne, woltomierze, amperomierze i amperomierze cyfrowe, mierniki uniwersalne, oscyloskopy analogowe i cyfrowe,
	b) wykorzystanie praw Kirchhoffa w pomiarach laboratoryjnych,
	c) metody techniczne pomiarowego wyznaczenia indukcyjności i pojemności elementów R, L, C,
	d) pomiary mocy w układzie RLC,
	e) badanie zjawiska rezonansu napięć,
	f) badanie zjawiska rezonansu prądów,
	g) badanie diody prostowniczej,
	h) badanie prostowników niesterowanych,
	i) badanie diody Zenera i jej właściwości stabilizacyjnych,
	j) badanie stabilizatorów,
	k) badanie tyrystora SCR i tranzystora IGBT,
	l) pomiary stanu izolacji,
	m) pomiary rezystancji uzwojeń silnika klatkowego,
	n) pomiary prądów i napięć silnika asynchronicznego klatkowego w czasie pracy.
	Razem	14		12		26

1. Bezpieczna obsługa przyrządów pomiarowych.

2. Prowadzenie podstawowych obliczeń prądów, napięć i mocy w obwodach elektrycznych prądów stałych i sinusoidalnych jedno- i trójfazowych.

3. Wykorzystywanie podstawowych przyrządów półprzewodnikowych, jak prostownik i zasilacz półprzewodnikowy.

4. Interpretowanie zjawisk elektromagnetycznych.

3.8.	Przedmiot:	MASZYNY I NAPĘDY ELEKTRYCZNE
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - elektromonter
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	14		7		21

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Wiadomości wstępne:	14				14
	a) rodzaje pól magnetycznych i sposoby ich wytwarzania:
	- pole stałe,
	- pole przemienne,
	- pole wirujące,
	b) zjawiska występujące w maszynach i transformatorach:
	- zjawiska elektromagnetyczne,
	- zjawiska indukcji elektromagnetycznej,
	- siła elektromotoryczna rotacji i transformacji,
	- zjawiska cieplne i elektrodynamiczne,
	- siły i momenty elektromagnetyczne w maszynach elektrycznych,
	- analiza warunków powstawania momentu elektromagnetycznego oparta na oddziaływaniu pól.
2	Budowa, zasada działania i modele obwodowe maszyn prądu stałego
	w typowych wykonaniach:
	a) klasyfikacja:
	- maszyna obcowzbudna,
	- maszyna bocznikowa,
	- maszyna szeregowa,
	- maszyna szeregowo-bocznikowa dozwojona zgodnie i niezgodnie,
	b) konstrukcja maszyn prądu stałego,
	c) warunki samowzbudzenia,
	d) reakcja twornika,
	e) bieguny pomocnicze,
	f) rola i budowa komutatora w maszynie prądu stałego,
	g) siła elektromotoryczna i moment elektromagnetyczny,
	h) praca prądnicowa i silnikowa maszyny prądu stałego,
	i) właściwości ruchowe maszyny i jej charakterystyki,
	j) rozruch, hamowanie i sposoby regulacji prędkości obrotowej maszyny prądu stałego,
	k) współpraca równoległa prądnic prądu stałego,
	l) zabezpieczenia prądnic prądu stałego,
	m) straty i sprawność maszyn prądu stałego.
3	Budowa, zasada działania i modele obwodowe transformatorów w typowych wykonaniach:
	a) transformator jednofazowy:
	- budowa i konstrukcja rdzeni,
	- połączenie jarzma z kolumną,
	- sposoby nawijania uzwojeń,
	- rola rdzenia i jego wpływ na sprzężenia magnetyczne,
	- zasada działania i zależności podstawowe,
	- schemat zastępczy transformatora,
	b) stany pracy:
	- jałowy, obciążenia, zwarcia,
	- wykresy wektorowe i charakterystyki robocze,
	- bilans mocy i sprawność,
	c) transformator trójfazowy:
	- budowa i konstrukcja rdzeni,
	- podstawowe schematy połączeń,
	- kojarzenie uzwojeń: gwiazda, trójkąt i zygzak,
	- grupy połączeń i ich oznaczenia,
	- przesunięcia fazowe i ich wykresy wektorowe dla danej grupy połączeń,
	d) współpraca równoległa transformatorów wielofazowych i warunki, jakie muszą być spełnione.
4	Budowa, zasada działania i modele obwodowe maszyn indukcyjnych w typowych wykonaniach:
	a) maszyny asynchroniczne klatkowe i pierścieniowe,
	b) silniki indukcyjne dwuklatkowe i głębokożłobkowe,
	c) zasada pracy,
	d) równania i schemat zastępczy,
	e) moment maszyny,
	f) charakterystyki mechaniczne,
	g) wybrane stany pracy:
	- stan jałowy,
	- stan zwarcia,
	h) zmiana częstotliwości zasilania,
	i) rozruch i hamowanie,
	j) praca prądnicowa,
	k) silnik asynchroniczny pierścieniowy:
	- charakterystyki mechaniczne rezystancyjne.
5	Budowa, zasada działania i modele obwodowe maszyn synchronicznych
	w typowych wykonaniach:
	a) prądnica synchroniczna jawno- i tajnobiegunowa,
	b) typy budowy,
	c) obciążenie i reakcja twornika,
	d) wykres wskazowy i charakterystyki maszyny,
	e) podstawowe zależności,
	f) moment maszyny synchronicznej,
	g) prąd wzbudzenia i charakterystyki regulacyjne,
	h) układy wzbudzenia (ogólnie),
	i) praca równoległa prądnic synchronicznych:
	- synchronizacja,
	- przejmowanie obciążenia czynnego i biernego,
	- współpraca z siecią sztywną,
	j) praca silnikowa maszyny synchronicznej,
	k) kompensator synchroniczny.
6	Silniki krokowe:
	a) wiadomości ogólne o przeznaczeniu i zasadzie działania silników krokowych,
	b) zalety i wady oraz celowość wykorzystania ich w warunkach okrętowych.
7	Maszyny i transformatory specjalnego wykonania:
	a) silnik komutatorowy prądu zmiennego (maszyna uniwersalna),
	b) silnik asynchroniczny jednofazowy,
	c) maszyny z magnesami trwałymi,
	d) autotransformator,
	e) przekładniki prądowe i napięciowe,
	f) selsyny.
8	Budowa i układy sterowania elektrycznych napędów:
	a) wirówek,
	b) wentylatorów,
	c) wind,
	d) dźwigów okrętowych,
	e) sterów strumieniowych,
	f) elektrycznych napędów głównych statku.
9	Podstawowe czynności obsługowe maszyny elektrycznego:			7		7
	a) badanie transformatora jednofazowego w rożnych stanach pracy,
	b) ustalanie grupy połączeń oraz przesunięcia godzinowego transformatora trójfazowego,
	c) rozruch i metody regulacji prędkości obrotowej silników prądu stałego,
	d) rozruch maszyny asynchronicznej pierścieniowej,
	e) metoda regulacji prędkości obrotowej maszyny klatkowej poprzez regulację częstotliwości napięcia i prądu w obwodzie stojana,
	f) metoda regulacji prędkości obrotowej maszyny klatkowej poprzez regulację napięcia w stojanie,
	g) badanie właściwości elektrycznych generatora synchronicznego, trójfazowego przy pracy samotnej oraz w pracy równoległej.
	Razem	14		7		21

1. Zasady pracy i sterowania okrętowych maszyn elektrycznych.

2. Zasady pracy i własności podstawowych energoelektronicznych przekształtników energii elektrycznej.

3. Budowa i zasada działania silników elektrycznych prądu stałego oraz ich zastosowanie na statku.

4. Budowa i zasada działania prądnic prądu stałego oraz ich zastosowanie na statku.

5. Budowa i zasada działania transformatorów oraz ich zastosowanie na statku.

6. Budowa i zasada działania silników elektrycznych prądu przemiennego oraz ich zastosowanie na statku.

7. Budowa i zasada działania prądnic prądu przemiennego oraz ich zastosowanie na statku.

8. Budowa i zasada działania elektrycznych maszyn specjalnego wykonania oraz ich zastosowanie na statku.

9. Budowa i sterowanie elektrycznych napędów wirówek, wentylatorów, wciągarek, wind, dźwigów okrętowych i sterów strumieniowych.

1. Poprawne przeprowadzanie czynności sterowniczych w okrętowych układach elektroenergetycznych.

2. Wykonywanie prostych czynności diagnostycznych w okrętowych układach elektromaszynowych i dokonywanie prostych napraw niesprawności.

3. Poprawna identyfikacja części maszyn i ich przeznaczenia.

4. Odczytywanie parametrów maszyn elektrycznych z tabliczki znamionowej.

5. Wyjaśnianie powstawania momentu napędowego, sposobów rozruchu i regulacji prędkości elektrycznych maszyn okrętowych.

6. Wyjaśnianie zasad doboru zabezpieczeń do silników elektrycznych.

7. Wyjaśnianie zasad doboru zabezpieczeń do prądnic elektrycznych.

3.9.	Przedmiot:	ELEKTROTECHNIKA OKRĘTOWA
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - elektromonter
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	12		10		22

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Wytwarzanie energii elektrycznej na statku:	12				12
	a) zespoły prądotwórcze:
	- napędzane silnikami spalinowymi,
	- napędzane turbinami,
	b) układy wzbudzenia maszyn bezszczotkowych:
	- własności zwarciowe,
	- odwzbudzanie prądnic,
	c) okrętowe prądnice wałowe z maszynami synchronicznymi,
	d) praca równoległa generatorów synchronicznych:
	- zasady i aparatura służąca do synchronizacji, sposoby i warunki synchronizacji,
	- sterowanie rozdziałem mocy czynnej i biernej, znaczenie współczynnika mocy,
	- stabilność pracy równoległej,
	e) awaryjne źródła zasilania:
	- akumulatory oraz ich zabezpieczenia i eksploatacja,
	- agregaty awaryjne i tablice zasilania awaryjnego.
2	Rozdział energii elektrycznej na statku:
	a) systemy rozdziału energii elektrycznej na okręcie,
	b) wymagania zasilania odbiorników ważnych,
	c) okrętowe sieci prądu stałego i przemiennego,
	d) znaczenie symboli i oznaczenia na schematach elektrycznych, czytanie różnego rodzaju schematów elektrycznych i elektronicznych,
	e) bilans elektroenergetyczny statku,
	f) aparatura komutacyjna w energetyce okrętowej:
	- wyłączniki zwarciowe,
	- bezpieczniki topikowe,
	- wyłączniki instalacyjne,
	- styczniki,
	- przekaźniki elektroenergetyczne,
	- wymagania, parametry techniczne i charakterystyki aparatów,
	g) przyczyny i skutki zwarć w sieciach elektroenergetycznych,
	h) zasady zabezpieczeń zwarciowych, przeciążeniowych i napięciowych w sieci,
	i) zabezpieczenia w elektrowni i w sieci energetycznej,
	j) zabezpieczenia silników elektrycznych,
	k) selektywność działania zabezpieczeń.
3	Elektryczne instalacje okrętowe:
	a) okrętowe urządzenia oświetleniowe:
	- lampy żarowe,
	- lampy rtęciowe,
	- lampy fluorescencyjne,
	- lampy sodowe,
	b) oświetlenie awaryjne,
	c) zasilanie oświetlenia (napięcia, tory zasilania),
	d) oświetlenie nawigacyjne,
	e) sposoby prawidłowego ułożenia kabli okrętowych,
	f) instalacje łączności na statku, telefony, rozgłośnie,
	g) okrętowe instalacje ppoż., czujniki i ich działanie, instalacje gaszenia, sygnalizacje i sterowanie alarmami, bariera Zenera, kontrole okresowe,
	h) elektryczne ogrzewanie na jednostkach morskich,
	i) kompatybilność elektromagnetyczna w sieci okrętowej,
	j) wartości odporności na prąd zwarciowy urządzeń i aparatów elektrycznych.
4	Laboratorium:			10		10
	a) zdejmowanie charakterystyk prądnicy synchronicznej trójfazowej przy pracy indywidualnej na obciążenie typu r oraz rl dla różnych współczynników mocy,
	b) współpraca równoległa prądnic synchronicznych,
	c) badanie sposobów synchronizacji generatorów synchronicznych,
	d) ręczny rozdział mocy czynnej i biernej między współpracujące generatory synchroniczne,
	e) badanie zabezpieczeń prądnic synchronicznych,
	f) badanie zabezpieczeń silników prądu zmiennego,
	g) łączenie układów sterowania z zastosowaniem styczników, przekaźników czasowych oraz blokad elektrycznych,
	h) badanie metod ochrony przeciwporażeniowej w sieciach elektrycznych typu tn oraz it,
	i) badanie czasu działania źródeł oświetlenia awaryjnego,
	j) czytanie i rozumienie schematów instalacji elektrycznych, wykonywanie szkiców.
	Razem	12		10		22

1. Zasady pracy i struktury okrętowych systemów elektroenergetycznych.

2. Kryteria doboru zabezpieczeń urządzeń elektrycznych pod kątem selektywności zadziałania.

3. Sposoby prawidłowego ułożenia kabli okrętowych.

4. Zasada działania lamp fluoroscencyjnych, rtęciowych i sodowych.

5. Zasady pracy i sterowania elektrowni okrętowej.

6. Właściwości okrętowych odbiorników energii elektrycznej i ich zabezpieczenie.

7. Zasady pracy instalacji przeciw pożarowej i łączności.

1. Bezpieczna obsługa urządzenia elektrycznych sieci okrętowej.

2. Wykrywanie i usuwanie niesprawności w zasilaniu sieci okrętowej.

3. Wykrywanie i usuwanie niesprawności aparatury elektrycznej.

4. Wykrywanie i usuwanie niesprawności urządzeń oświetleniowych w sieci okrętowej i systemów zasilających.

5. Prawidłowe odczytywanie symboli i schematów elektrycznych.

3.10.	Przedmiot:	AUTOMATYKA OKRĘTOWA
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - elektromonter
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	12			4	16

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Struktura układu sterowania i regulacji, podstawowe człony.	12				12
2	Regulatory typu PID - pełnione funkcje, dobór nastaw.
3	Ustawniki pozycyjne.
4	Budowa i działanie systemów automatyki i sterowania wybranych instalacji okrętowych:
	a) wytwarzania pary,
	b) regulacji lepkości paliwa,
	c) sprężarek i pomp,
	d) odolejaczy,
	e) oczyszczalni ścieków.
5	Komputerowe systemy sterowania.
6	Komputerowe systemy sygnalizacyjno-alarmowe.
7	Wybrane okrętowe regulatory wielkości nieelektrycznych:
	a) regulatory prędkości obrotowej,
	b) regulatory ciśnienia,
	c) regulatory temperatury,
	d) regulatory lepkości paliwa.
8	Elektryczne, mechaniczne, pneumatyczne i hydrauliczne elementy i urządzenia automatyki: klasyfikacja i przykłady rozwiązań:
	a) czujniki ciśnienia,
	b) indukcyjne i pojemnościowe czujniki przesunięcia,
	c) kaskady sterujące,
	d) wtórniki,
	e) opory nastawne,
	f) membrany i mieszki pneumatyczne.
9	Struktura i działanie systemów sterowania wybranych instalacji okrętowych:				4	4
	a) wytwarzania pary,
	b) regulacji lepkości paliwa,
	c) sprężarek i pomp,
	d) odolejaczy,
	e) oczyszczalni ścieków.
	Razem	12			4	16

1. Podstawowe człony układu automatyki i ich charakterystyki.

2. Struktura układu sterowania i regulacji.

3. Schemat blokowy układu regulacji stałowartościowej.

4. Funkcje pełnione przez regulator.

5. Typy regulatorów stosowanych w siłowni okrętowej.

6. Pozycjonery (ustawniki pozycyjne) i ich zastosowanie.

7. Układy sterowania pracą kotłów pomocniczych (ciśnienia pary, poziomu wody), sprężarek, wirówek.

8. Stany alarmowe, jakie mogą pojawić się w układach sterowania pracą kotłów pomocniczych, sprężarek, wirówek; reakcja układu sterowania na stany alarmowe.

9. Funkcje układu automatycznego sterowania procesami wytwarzania i rozdziału energii elektrycznej:

a) przygotowanie do ruchu (gorąca rezerwa),

b) automatyczny rozruch,

c) automatyczne wprowadzenie do pracy równoległej,

d) automatyzacja procesu produkcji energii:

- rozdział obciążeń (symetryczny, asymetryczny),

- technologiczne zapewnienie rezerwy mocy,

- obsługa odbiorników ciężkich,

e) nadzór nad pracą elektrowni:

- układ bezpieczeństwa (sygnały, czujniki, procedury),

- układ alarmowy (sygnały, czujniki, procedury),

f) automatyczne wyłączenie ZP z pracy:

- wyłączenie awaryjne,

- wyłączenie technologiczne.

10. Funkcje regulatora prędkości obrotowej zespołu prądotwórczego.

11. Konfiguracja systemu nadzoru i wywoływania wachty.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Pojęcia wstępne:	12				12
	a) definicje,
	b) oznaczenia,
	c) wzorce,
	d) układy jednostek.
2	Pomiary:
	a) metody pomiarowe,
	b) niepewność i błąd pomiaru:
	- określenia,
	- klasyfikacje,
	c) konfiguracja i podstawowe właściwości narzędzi pomiarowych,
	d) zastosowania przetworników elektromechanicznych,
	e) przetwarzanie analogowo-cyfrowe i przyrządy cyfrowe,
	f) analogowe i cyfrowe pomiary:
	- napięcia,
	- prądu,
	- rezystancji,
	- mocy,
	- energii,
	- czasu,
	- częstotliwości,
	g) mostki do pomiaru rezystancji i impedancji.
3	Pomiary wielkości nieelektrycznych.
4	Oscyloskop analogowy i cyfrowy.
5	Przesyłanie i rejestracja sygnałów pomiarowych.
6	Wykorzystanie techniki komputerowej w procesie pomiarowym.
7	Wykonywanie pomiarów w obszarach zagrożonych wybuchem.
8	Pomiary wielkości mechanicznych: położenia, temperatury, ciśnienia,			5		5
	prędkości, siły, momentu, układy przetwarzania i normalizacji sygnałów.
9	Obsługa:
	a) przetworników A/D i D/A, cyfrowa postać sygnału,
	b) okrętowych systemów informacyjnych: alarmowych, dyspozycyjnych, operacyjnych, ostrzegawczych, diagnostyki i statystyczno-ewidencyjnych,
	c) systemów ppoż., czujników płomienia, dymu i gazów.
	Razem	12		5		17

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Ogólne zasady bezpieczeństwa pracy w trakcie napraw i remontów maszyn i urządzeń w siłowni okrętowej.	10				10
2	Podstawy metrologii warsztatowej.
3	Wiertarki:
	a) rodzaje i obsługa,
	b) rodzaje narzędzi,
	c) podstawowe operacje.
4	Szlifierki:
	a) rodzaje i obsługa,
	b) rodzaje narzędzi,
	c) podstawowe operacje.
5	Rodzaje narzędzi stosowanych w demontażu i montażu urządzeń.
6	Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.
7	Wiertarki: podstawowe operacje.
8	Szlifierki: podstawowe operacje.
9	Podstawowe operacje obróbki ślusarskiej: cięcie, przecinanie, piłowanie, skrobanie, szlifowanie, docieranie, ostrzenie, gwintowanie, zasady bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ręcznych.			6		6
10	Podstawowe operacje demontażowe i montażowe z użyciem narzędzi ręcznych, z napędem elektrycznym, hydraulicznym i pneumatycznym.
	Razem	10		6		16

1. Stosowanie wiedzy w bezpiecznej eksploatacji statku.

2. Dobieranie i stosowanie właściwych narzędzi ręcznych wraz z akcesoriami do operacji ślusarskich (cięcie, wiercenie otworów, szlifowanie, piłowanie, polerowanie, zginanie, gwintowanie).

3. Dobieranie i stosowanie podstawowych przyrządów pomiarowych.

4. Wykonanie podstawowych czynności demontażowych i montażowych.

3.13.	Przedmiot:	PŁYNY EKSPLOATACYJNE
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - elektromonter
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	4				4

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Rodzaje płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku, ich właściwości i podstawowe klasyfikacje oraz ich oznaczenia na rurociągach:	4				4
	a) paliwa,
	b) środki smarowe,
	c) ciecze hydrauliczne,
	d) czynniki chłodnicze,
	e) chemikalia stosowane w celu czyszczenia i konserwacji.
2	Zasady bezpiecznej pracy z wybranymi płynami eksploatacyjnymi i chemikaliami stosowanymi na statku, podstawowe informacje zawarte w MSDS (Material Safety Data Sheet).
3	Dobór środków ochrony osobistej i niezbędne środki bezpieczeństwa przy używaniu lub kontakcie z wybranymi płynami eksploatacyjnymi lub chemikaliami, korzystanie z kart MSDS (Material Safety Data Sheet).
	Razem	4				4

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Zasady bezpieczeństwa podczas wykonywania prac w warsztacie elektrycznym:	5				5
	a) testowanie i pomiary zdemontowanych maszyn,
	b) naprawy i sprawdzanie aparatów elektrycznych,
	c) sprawdzanie źródeł światła i osprzętu oświetleniowego.
2	Typy sprzęgieł:
	a) sztywne,
	b) samonastawne,
	c) podatne,
	d) sterowane,
	e) samoczynne.
3	Uszczelnienia wałów ruchu obrotowego.
4	Sposoby bezpiecznego mocowania i przemieszczania maszyn i urządzeń elektrycznych w siłowni. Komendy kierowania ruchem dźwigu.
5	Weryfikacja lin stalowych i elementów zawiesi.
6	Sprzęt lutowniczy oraz metody lutowania:
	a) lutownice transformatorowe,
	b) lutownice oporowe,
	c) lutownice transformatorowe,
	d) lutownice gazowe.
7	Metody i narzędzia ustawiania linii wału.
8	Konserwacja, naprawy urządzeń elektrycznych pracujących w atmosferze gazów niebezpiecznych.
9	Laboratorium:
	a) zarabianie końcówek przewodów,
	b) lutowanie transformatorowe, rezystancyjne i gazowe,
	c) ustawianie linii wału silnik - pompa.
	d) badanie stanu łożysk silnika klatkowego,			4		4
	e) demontaż, wymiana łożysk, montaż silnika asynchronicznego klatkowego,
	f) szukanie przyczyn nieprawidłowości w działaniu układu stycznikowo-przekaźnikowego zamontowanego w rozdzielnicy elektrycznej (typowe usterki).
	Razem	5		4		9

1. Ogólne zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w warsztacie elektrycznym.

2. Metody pomiarowe sprawdzania obecności napięcia w instalacjach elektrycznych.

3. Procedury bezpiecznego postępowania przy montażu i demontażu elektrycznych maszyn napędowych.

4. Sposoby bezpiecznego mocowania i przemieszczania maszyn i urządzeń elektrycznych w siłowni.

5. Typy sprzęgieł oraz uszczelnień wałów napędowych maszyn elektrycznych.

6. Metody zarabiania końcówek kabli i przewodów.

7. Sposoby lutowania i urządzenia służące do lutowania.

8. Metody i narzędzia służące do osiowania linii wałów maszyn elektrycznych.

9. Technologie napraw sprzętu AGD, elektronarzędzi, urządzeń oświetleniowych i aparatury łączeniowej.

1. Sprawdzanie obecności napięcia w instalacjach i urządzeniach elektrycznych.

2. Dokonywanie w sposób właściwy montażu i demontażu maszyn elektrycznych.

3. Prawidłowe odizolowywanie końcówki przewodów oraz zarabianie końcówki przewodów.

4. Badanie stanu łożysk w silniku asynchronicznym klatkowym.

5. Wyosiowanie linii wałów silnika elektrycznego i urządzenia napędzanego.

6. Lokalizowanie uszkodzenia przy użyciu przyrządów pomiarowych.

3.15.	Przedmiot:	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - elektromonter
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	14				14

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Typy statków, rozplanowanie przestrzenne:	14				14
	a) masowce,
	b) drobnicowce,
	c) kontenerowce,
	d) zbiornikowce,
	e) gazowce,
	f) ro-ro,
	g) promy,
	h) pasażerskie,
	i) specjalne.
2	Geometria kadłuba statku:
	a) wymiary główne i przekroje,
	b) wolna burta, linia ładunkowa.
3	Sposoby sterowania statkiem:
	a) pędniki:
	- rodzaje i zasada działania,
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	b) sprawności śruby i kadłuba,
	c) siła naporu i moc zapotrzebowana napędu,
	d) stery, budowa i zasada działania,
	e) utrzymywanie i zmiana kursu,
	f) manewrowanie.
4	Konstrukcja kadłuba:
	a) rysunki konstrukcyjne kadłuba,
	b) wiązania wewnętrzne,
	c) połączenia elementów wiązań,
	d) konstrukcja dna,
	e) konstrukcja burt,
	f) konstrukcja pokładów,
	g) grodzie wodoszczelne,
	h) ładownie,
	i) konstrukcje rufy i dziobu,
	j) zbiorniki (denne, burtowe, balastowe, paliwowe, inne), typowe wyposażenie,
	k) poszycie kadłuba.
5	Materiały konstrukcyjne kadłuba, ochrona przeciwkorozyjna.
6	Wyposażenie pokładowe statku.
7	Wyposażenie ratunkowe statku.
8	Stateczność statku, cel i skutki balastowania.
9	Skalowanie zbiorników, pomiar ilości ładunku.
10	Rozkłady awaryjne, sprzęt awaryjny.
11	Działalność IMO i instytucji klasyfikacyjnych.
	Razem	14				14

1. Typy statków i rozplanowanie przestrzenne.

2. Geometria kadłuba statku: wymiary główne i przekroje.

3. Definicje i znak wolnej burty, linie ładunkowe, zanurzenie statku, trym i przechył.

4. Sposoby sterowania statkiem, utrzymywanie i zmianę kursu, manewrowanie.

5. Konstrukcja kadłuba statku.

6. Materiały służące do budowy statków.

7. Typowe wyposażenie pokładowe różnych typów statków.

8. Wyposażenie ratownicze statku zgodne z aktualnymi przepisami.

9. Cele i skutki balastowania.

10. Statkowe plany awaryjne.

11. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

12. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

13. Rola Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) i instytucji klasyfikacyjnych w nadzorze technicznym kadłuba statku.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	Ć	L	S
1	Sprzęt pokładowy:	4				4
	a) liny włókienne, stalowe, z tworzyw sztucznych,
	- wytrzymałość lin, obciążenie zrywające i dopuszczalne obciążenie robocze,
	- certyfikaty,
	- oznaki zużycia,
	- przechowywanie,
	b) łańcuchy, klamry, ściągacze, haki, krętliki:
	- budowa, obciążenie zrywające i dopuszczalne obciążenie robocze,
	- certyfikaty,
	- oznaki zużycia,
	c) osprzęt stały i ruchomy statku:
	- maszty,
	- bomy - przeglądy i atesty bomów,
	- wciągarki.
2	Rodzaje ładunków:
	a) ładunki masowe, sypkie, płynne,
	b) towary niebezpieczne, klasy i oznaczenia.
3	Zasady mocowania i sztauowania.
4	Prowadzenie prac w ładowniach i zbiornikach.
5	Pomoc przy pracach załadunkowych.
6	Bezpieczeństwo prac wykonywanych na wysokościach.
7	Konserwacja elektrycznych urządzeń okrętowych:
	a) materiały konserwacyjne,
	b) metody zabezpieczania urządzeń elektrycznych przed czynnikami
	środowiskowymi.
	Razem	4				4

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Statek jako źródło zanieczyszczeń, rodzaje i ilości eksploatacyjnych zanieczyszczeń pochodzących ze statków:	6				6
	a) spaliny,
	b) ścieki sanitarne,
	c) wody zęzowe,
	d) płyny eksploatacyjne: paliwa, środki smarowe, czyszczące, konserwacyjne itd.,
	e) śmieci w tym zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny,
	f) wody balastowe.
2	Wpływ zanieczyszczeń eksploatacyjnych na środowisko.
3	Metody i środki zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska przez statek:
	a) odolejacze wód zęzowych,
	b) oczyszczalnie ścieków sanitarnych,
	c) spalarki śmieci,
	d) kontrola spalin,
	e) kontrola odpadów płynów eksploatacyjnych,
	f) kontrola wód balastowych,
	g) inne.
4	Rola członków załogi w proaktywnej działalności zapobiegania zanieczyszczeniom morza.
5	Zasady właściwej gospodarki odpadami na statku.
	Razem	6				6

1. Rodzaje i ilości eksploatacyjnych zanieczyszczeń pochodzących ze statków:

- spaliny,

- ścieki sanitarne,

- wody zęzowe,

- płyny eksploatacyjne: paliwa, środki smarowe, czyszczące, konserwacyjne itd.,

- śmieci,

- wody balastowe.

2. Skutki oddziaływania zanieczyszczeń eksploatacyjnych na środowisko.

3. Uznane metody i środki zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska przez statek.

4. Rola i znaczenie członków załogi statku w ograniczaniu zanieczyszczania środowiska morskiego.

1. Wskazywanie źródła zanieczyszczeń statkowych i określanie czynników wpływających na ich ilości.

2. Określanie wpływu poszczególnych zanieczyszczeń statkowych na środowisko.

3. Opisywanie technicznych metod zapobiegania zanieczyszczeniom ze statku.

4. Określanie roli członków załogi w redukcji zanieczyszczeń powstających w czasie eksploatacji statku.

3.18.	Przedmiot:	JĘZYK ANGIELSKI
	Zakres szkolenia:	poziom pomocniczy - motorzysta wachtowy
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:		20			20

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Terminologia w zakresie:		20			20
	a) budowy kadłuba statku,
	b) urządzeń pokładowych,
	c) spalinowych silników tłokowych: typy, budowa, zasada działania, systemy funkcjonalne, elementy, parametry pracy,
	d) kotłów okrętowych i instalacji parowych,
	e) pomp i układów pompowych,
	f) sprężarek,
	g) wirówek,
	h) urządzeń do produkcji wody słodkiej,
	i) urządzeń sterowych,
	j) pędników,
	k) urządzeń do oczyszczania wód zęzowych,
	l) urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych,
	m) spalarek odpadów,
	n) instalacji statkowych: balastowa, bunkrowania i transportu paliwa, wody morskiej, wody chłodzącej, wody pitnej, zęzowa, pożarowa,
	o) płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku,
	p) materiałów konstrukcyjnych,
	q) instalacji elektrycznych i elektronicznych na statku.
2	Terminologia w zakresie remontów:
	a) procedury,
	b) narzędzia,
	c) urządzenia.
3	Listy kontrolne.
4	Komunikacja w zakresie obsługi systemów elektrycznych i elektronicznych siłowni okrętowej:
	a) komunikaty urządzeń monitorujących pracę siłowni,
	b) porozumiewanie się z członkami załogi.
5	Komunikacja w zakresie obsługi statku.
6	Komunikacja w stanach alarmowych i awaryjnych.
7	Procedury wynikające z kodeksu ISM i ISPS.
	Razem		20			20

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Podział kompetencji członków załogi wymagany przez konwencję STCW. Instruktaże i szkolenia na statku:	10				10
	a) wymagania konwencji STCW dotyczące przeszkoleń na poszczególnych stanowiskach na statkach morskich,
	b) szkolenia obowiązkowe członków załóg na statku po zamustrowaniu,
	c) szkolenie załóg na statkach w eksploatacji.
2	Struktury organizacyjne załogi statku, organizacja działu maszynowego. Pełnienie wacht maszynowych, praca siłowni bezwachtowej:
	a) zasady pełnienia wacht maszynowych morskich,
	b) zasady pełnienia wacht maszynowych manewrowych,
	c) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej,
	d) zasady nadzoru pracy siłowni bezwachtowej,
	e) zakres obowiązków, zasady pracy elektromontera na statku.
3	Ustawy, konwencje oraz inne dokumenty dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku (konwencja SOLAS, standardy ISO, konwencja MARPOL).
4	Kodeks ISM na statkach morskich:
	a) procedury czynności i operacji wykonywanych na statkach:
	- bezpieczeństwo urządzeń elektrycznych,
	- zabezpieczanie urządzeń przed niezamierzonym uruchomieniem,
	- bezpieczeństwo urządzeń mechanicznych,
	- procedura pozwolenia na podjęcie pracy (hot work, cold work),
	- praca na wysokości,
	- praca w przestrzeniach zamkniętych,
	- techniki podnoszenia przedmiotów i zapobiegania uszkodzenia kręgosłupa,
	- bezpieczeństwo w obszarze zagrożenia biologicznego i chemicznego,
	- sprzęt bezpieczeństwa osobistego,
	- sygnały używane w czasie pracy i obsługi dźwigów, wind, wciągarek i podnośników,
	- bezpieczne przenoszenie, sztauowanie i zabezpieczanie zapasów
	- listy kontrolne (check lists),
	b) procedury postępowania na wypadek awarii i zanieczyszczenia środowiska.
5	Kodeks ISPS na statkach morskich:
	a) procedury czynności członków załogi statku w ramach ISPS,
	b) listy kontrolne.
6	Statkowe plany awaryjne:
	a) zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych,
	b) obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych,
	c) zasady postępowania członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych np. blackout, awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.
	Razem	10				10

1. Wymagania stawiane członkom załogi przez konwencję STCW.

2. Zasady wachtowej i bezwachtowej obsługi siłowni okrętowych:

a) zasady pełnienia wachty maszynowej,

b) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej.

3. Ustawy i konwencje dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku:

a) wymagania SOLAS, MARPOL i ISO w zakresie zarządzania jakością, bezpieczną eksploatacją i ochroną środowiska w gospodarce morskiej,

b) wymagania kodeksu ISM w zakresie bezpiecznej eksploatacji statku i ochrony środowiska w gospodarce morskiej,

c) wymagania kodeksu ISPS w zakresie ochrony statku.

4. Zasady organizacji i nadzoru bezpieczeństwa żeglugi i ratowania życia na morzu:

a) statkowe plany awaryjne,

b) zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych,

c) obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych,

d) zasady postępowania członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych, np. blackout, awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.

5. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

6. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

Poziom pomocniczy - elektromonter

Forma egzaminu

Funkcja	Przedmiot	egzamin teoretyczny						egzamin praktyczny
		test wyboru		egzamin pisemny		egzamin ustny		symulator/statek
		liczba pytań	czas [min]	liczba zadań	czas [min]	liczba pytań	czas [min]	liczba scenariuszy praktycznych na symulatorze	czas [min]
Elektrotechnika elektronika i automatyka	Zasady bezpiecznej pracy przy okrętowych urządzeniach elektrycznych	10	80	brak				brak
	Podstawy elektrotechniki i elektroniki	10
	Maszyny i napędy elektryczne	10
	Elektrotechnika okrętowa	10
	Automatyka okrętowa	10
	Metrologia i systemy pomiarowe	10
	Silniki spalinowe i ich systemy sterowania	10
	Maszyny i urządzenia okrętowe	10
	Język angielski	10	10	brak		3	10
Konserwacja i naprawa	Remonty maszyn, instalacji i okrętowych urządzeń elektrycznych	5	40	brak		brak		brak
	Technologia remontów	15
	Chłodnictwo, klimatyzacja i wentylacja	5
	Kotły okrętowe	5
	Płyny eksploatacyjne	5
	Teoria i budowa okrętu	5
Dbałość o statek i opieka nad ludźmi	Bezpieczna eksploatacja statku	10	30	brak		brak		brak
	Ochrona środowiska morskiego	10
	Wiedza okrętowa	10

Tematyka egzaminu ustnego:

Elektrotechnika elektronika i automatyka: podstawowa komunikacja na statku w języku angielskim w zakresie związanym z bezpieczeństwem statku i pracami wykonywanymi na statku.

	Przedmiot	Liczba godzin
	Przedmiot	W	C	L	S
I	II	III	IV	V	VI	VII
4.1.1	MECHANIKA I WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW	20				20
4.1.2	TERMODYNAMIKA	26	8			34
4.1.3	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU	36	6			42
4.1.4	OKRĘTOWE SILNIKI TŁOKOWE	44		10		54
4.1.5	SIŁOWNIE OKRĘTOWE	32	4		32	68
4.1.6	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE	61		16		77
4.1.7	KOTŁY OKRĘTOWE	20				20
4.1.8	CHŁODNICTWO, WENTYLACJA I KLIMATYZACJA OKRĘTOWA	25		15		40
4.1.9	PŁYNY EKSPLOATACYJNE	30		11		41
4.1.10	TECHNOLOGIA REMONTÓW	48		66		114
4.1.11	ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA OKRĘTOWA	66	4	18		88
4.1.12	AUTOMATYKA OKRĘTOWA	36		8	4	48
4.1.13	OCHRONA ŚRODOWISKA MORSKIEGO	18				18
4.1.14	JĘZYK ANGIELSKI		60			60
4.1.15	BEZPIECZNA EKSPLOATACJA STATKU	10	4			14
4.1.16	MATERIAŁOZNAWSTWO OKRĘTOWE	27				27
4.1.17	GRAFIKA INŻYNIERSKA		54			54
	Razem	499	140	144	36	819

Objaśnienia:

W - wykłady;

C - ćwiczenia;

L - laboratorium;

S - symulator;

- suma godzin.

4.1.1	Przedmiot:	MECHANIKA I WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	20				20

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Podstawy wytrzymałości materiałów, definicja obciążenia i naprężenia, naprężenie dopuszczalne, jednostki miary, metody badania:	20				20
	a) obciążenia rozciągające,
	b) obciążenia ściskające,
	c) obciążenia zginające,
	d) obciążenia skręcające,
	e) obciążenia ścinające,
	f) obciążenia zmęczeniowe.
2	Podstawowe pojęcia mechaniki ciała doskonale sztywnego.
3	Wielkości wektorowe (np. siła, prędkość) i skalarne (np. masa, czas).
4	Zasady statyki sztywnych układów mechanicznych.
5	Typy i rodzaje więzów stosowane w mechanizmach i maszynach.
6	Rodzaje układów sił i ich redukcja do wypadkowej.
7	Warunki równowagi statycznej płaskiego układu sił.
8	Obciążenia płyt, belek, lin i podpór.
9	Typowe urządzenia do transportu pionowego i poziomego w siłowni okrętowej i rozkłady sił obciążających.
10	Dopuszczalne obciążenia i warunki stosowania urządzeń do transportu pionowego i poziomego.
11	Bezpieczne mocowanie i transport elementów urządzeń w siłowni.
12	Weryfikacja lin stalowych i elementów zawiesi.
13	Prędkość punktu materialnego w ruchu prostoliniowym i krzywoliniowym, przyspieszenie punktu materialnego, składowa styczna i normalna przyspieszenia, ruch punktu po okręgu, prędkość i przyspieszenie liniowe i kątowe punktu w ruchu po okręgu.
14	Koło zamachowe i jego funkcja.
15	Pojęcie niewyważenia wirnika sztywnego (np. wirnika elektrycznego, koła jezdnego lub zębatego, pędnika itp.). Obciążenia łożysk niewyważonego wirnika.
	Razem	20				20

1. Definicje obciążenia i naprężenia, naprężenia dopuszczalnego, jednostki miary.

2. Podstawowe metody badań wytrzymałościowych: rozciągania, ściskania, skręcania, ścinania, zginania, prób zmęczeniowych oraz badania lin stalowych.

3. Podstawowe pojęcia mechaniki ciała doskonale sztywnego (punkt materialny, ciało doskonale sztywne, ruch ciała, siła i moment siły).

4. Pojęcia wielkości wektorowych (siła skupiona, moment siły, prędkość, przyspieszenie itp.) i wielkości skalarnych (masa, droga, czas, energia, ciepło).

5. Zasady statyki sztywnych układów mechanicznych.

6. Typy i rodzaje więzów stosowane w mechanizmach i maszynach (przegub walcowy i kulisty, podpora przesuwna i nieprzesuwna, utwierdzenie, cięgno).

7. Rodzaje układów sił (zbieżne, równoległe, płaskie, przestrzenne). Pojęcie wypadkowej układu sił.

8. Warunki równowagi statycznej płaskiego (w szczególności zbieżnego i równoległego) układu sił.

9. Rozkład naprężeń w obciążonych płytach, belkach i podporach.

10. Budowę i zasadę działania typowych urządzeń do transportu pionowego i poziomego w siłowni okrętowej.

11. Siły działające na elementy urządzeń do transportu pionowego i poziomego w siłowni okrętowej.

12. Zasady bezpiecznego stosowania urządzeń do transportu pionowego i poziomego w siłowni okrętowej.

13. Zasady bezpiecznego mocowania i transportu elementów urządzeń w siłowni.

14. Prędkość i przyspieszenie punktu materialnego; składowa styczna i normalna przyspieszenia.

15. Ruch punktu po okręgu (np. ruch punktu koła zębatego); prędkość i przyspieszenie liniowe i kątowe punktu materialnego.

16. Funkcja koła zamachowego.

17. Pojęcie niewyważenia wirnika sztywnego (wirnik elektryczny, koło zębate, tarcza szlifierska, śruba itp.).

18. Zasady wyważania statycznego i dynamicznego.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	Ć	L	S
1	Podstawowe pojęcia z termodynamiki: ciśnienie, temperatura, masa, energia, ciepło, praca, jednostki. Układ termodynamiczny, parametry, równowaga termodynamiczna.	26	8			34
2	Podstawy miernictwa parametrów w procesach termodynamicznych.
3	Prawa gazów doskonałych. Gaz doskonały, gaz półdoskonały, gaz rzeczywisty. Prawo Boyle'a-Mariotte'a, prawo Gay-Lussaca, prawo Charlesa. Równanie stanu gazu (Clapeyrona).
4	Ciepło właściwe. Entalpia. Mieszaniny gazów. Entropia.
5	I zasada termodynamiki. Praca bezwzględna, użyteczna i techniczna. Sformułowanie i równania pierwszej zasady termodynamiki.
6	Przemiany termodynamiczne gazów. Przemiana izochoryczna, izotermiczna, izobaryczna, adiabatyczna, politropowa.
7	II zasada termodynamiki. Sformułowania II zasady termodynamiki. Obiegi termodynamiczne. Obieg Carnota.
8	Obiegi porównawcze tłokowych silników spalinowych. Obieg Otto, Diesla, Sabathe'a. Wykresy pracy sprężarek jedno- i wielostopniowych.
9	Termodynamika pary. Wytwarzanie pary, para mokra i przegrzana, parametry pary.
10	Wykres p-v oraz i-p dla wody. Wykresy entropowe pary: wykres T-s oraz i-s. Dławienie pary.
11	Obiegi chłodnicze. Bilans obiegu chłodniczego.
12	Gazy wilgotne. Parametry powietrza wilgotnego. Entalpia powietrza wilgotnego. Wykres i-x powietrza wilgotnego. Przemiany izobaryczne powietrza wilgotnego.
13	Ruch ciepła. Charakterystyka rodzajów ruchu ciepła: przewodzenie, przejmowanie, przenikanie, ruch ciepła przy zmianie stanu skupienia, wpływ zanieczyszczeń powierzchni na ruch ciepła, sposoby intensyfikacji ruchu ciepła.
14	Wymienniki ciepła. Rodzaje wymienników ciepła. Bilans wymiennika ciepła.
15	Teoretyczne podstawy procesów spalania. Rodzaje spalania. Skład spalin.
16	Równanie Bernoullego. Przepływ płynów przez elementy instalacji energetycznych (rury, dysze, zwężki, kolana, zawory itd.) przepływ uwarstwiony i burzliwy, liczba Reynoldsa, opory hydrauliczne, charakterystyka elementu hydraulicznego, charakterystyka rurociągu.
	Razem	26	8			34

1. Podstawowe pojęcia z termodynamiki: ciśnienie, temperatura, masa, energia, ciepło, praca, jednostki. Układ termodynamiczny, parametry, równowaga termodynamiczna.

2. Prawa gazów doskonałych, gaz doskonały, gaz półdoskonały, gaz rzeczywisty. Prawo Boyle'a-Mariotte'a, prawo Gay-Lussaca, prawo Charlesa. Równanie stanu gazu (Clapeyrona).

3. Podstawy miernictwa parametrów w procesach termodynamicznych.

4. Pojemność cieplna właściwa, entalpia, entropia.

5. I zasada termodynamiki. Praca bezwzględna, użyteczna i techniczna. Sformułowanie i równania pierwszej zasady termodynamiki.

6. Przemiany termodynamiczne gazów: przemiana izochoryczna, izotermiczna, izobaryczna, adiabatyczna, politropowa.

7. II zasada termodynamiki. Sformułowania II zasady termodynamiki. Obiegi termodynamiczne. Obieg Carnota.

8. Obiegi porównawcze tłokowych silników spalinowych. Obieg Otto, Diesla, Sabathe'a. Wykresy pracy sprężarek jedno- i wielostopniowych.

9. Termodynamika pary wodnej, wytwarzanie pary, para mokra i przegrzana, parametry pary.

10. Wykres p-v oraz i-p dla wody. Wykresy entropowe pary: wykres T-s oraz i-s. Dławienie pary.

11. Obiegi chłodnicze, bilans cieplny obiegu chłodniczego.

12. Parametry powietrza wilgotnego. Entalpia powietrza wilgotnego. Wykres i-x powietrza wilgotnego. Przemiany izobaryczne powietrza wilgotnego.

13. Charakterystyczne rodzaje ruchu ciepła: przewodzenie, unoszenie, promieniowanie, przenikanie przez przegrodę.

14. Wpływ zanieczyszczeń powierzchni na intensywność ruchu ciepła.

15. Metody intensyfikacji ruchu ciepła.

16. Rodzaje wymienników ciepła.

17. Bilans wymiennika ciepła.

18. Teoretyczne podstawy procesów spalania, skład chemiczny paliwa, rodzaje spalania.

19. Skład spalin.

20. Definicja i metoda wyznaczania wartości opałowej paliw ciekłych.

21. Równanie Bernoullego.

22. Rodzaje i kryteria oceny przepływów.

23. Opory przepływu przez elementy hydrauliczne.

24. Charakterystyki elementów hydraulicznych i rurociągu.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Typy statków, rozplanowanie przestrzenne:	36				42
	a) masowce,
	b) drobnicowce,
	c) kontenerowce,
	d) zbiornikowce,
	e) gazowce,
	f) ro-ro,
	g) promy,
	h) pasażerskie,
	i) specjalne.
2	Geometria kadłuba statku:
	a) wymiary główne i przekroje,
	b) linie teoretyczne,
	c) stosunki wymiarów głównych, współczynniki pełnotliwości kadłuba,
	d) wolna burta, linia ładunkowa.
3	Sposoby sterowania statkiem:
	a) pędniki:
	- rodzaje i zasada działania,
	- pędniki śrubowe; teoria płata, kawitacja,
	- charakterystyki obrotowe i hydrodynamiczne śrub,
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	- sprawności śruby i kadłuba,
	- siła naporu i moc zapotrzebowana napędu,
	b) stery, budowa i zasada działania,
	c) utrzymywanie i zmiana kursu,
	d) manewrowanie.
4	Konstrukcja kadłuba:
	a) rysunki konstrukcyjne kadłuba,
	b) wiązania wewnętrzne,
	c) połączenia elementów wiązań,
	d) konstrukcja dna,
	e) konstrukcja burt,
	f) konstrukcja pokładów,
	g) grodzie wodoszczelne,
	h) ładownie,
	i) konstrukcje rufy i dziobu,
	j) zbiorniki (denne, burtowe, balastowe, paliwowe, inne), typowe wyposażenie,
	k) poszycie kadłuba.
5	Materiały konstrukcyjne kadłuba, ochrona przeciwkorozyjna.
6	Wyposażenie pokładowe statku.
7	Wyposażenie ratunkowe statku.
8	Pływalność i niezatapialność.
9	Stateczność statku, cel i skutki balastowania, środek ciężkości i wyporu statku.
10	Skalowanie zbiorników, pomiar ilości ładunku.		2
11	Obciążenia konstrukcji kadłuba:
	a) wytrzymałość lokalna i ogólna kadłuba,
	b) krzywe ciężarów wyporu i obciążeń,
	c) zginanie kadłuba, wykres sił tnących i momentów gnących, skręcanie kadłuba.
12	Przeglądy na statkach, ich zakresy.
13	Typowe uszkodzenia kadłuba, kryteria oceny.
14	Rozkłady awaryjne, sprzęt awaryjny.
15	Korzystanie z dokumentacji konstrukcyjnej i statecznościowej statku.		4
16	Działalność IMO i instytucji klasyfikacyjnych.
	Razem	36	6			42

1. Typy statków i rozplanowanie przestrzenne.

2. Geometria kadłuba statku: wymiary główne i przekroje, linie teoretyczne, stosunki wymiarów głównych, współczynniki pełnotliwości kadłuba i ich wpływ na eksploatację statku.

3. Definicje wolnej burty, linie ładunkowe.

4. Sposoby sterowania statkiem, utrzymywanie i zmiana kursu, manewrowanie.

5. Konstrukcja kadłuba statku.

6. Symbole używane w rysunkach konstrukcyjnych statku (przekroje i złady).

7. Materiały służące do budowy statków.

8. Typowe wyposażenie pokładowe różnych typów statków.

9. Wyposażenie ratownicze statku zgodne z aktualnymi przepisami.

10. Pojęcia i warunki pływalności i niezatapialności statku.

11. Pojęcia: środek ciężkości, środek wyporu, warunki równowagi, metacentrum poprzeczne, wpływ operacji masowych.

12. Pojęcia: stateczność poprzeczna, wzdłużna, dynamiczna.

13. Cele i skutki balastowania.

14. Rodzaje obciążeń kadłuba, zginanie i skręcanie kadłuba, wytrzymałość lokalną i ogólną kadłuba, wykresy sił tnących i momentów gnących, wpływ operacji masowych na zmiany sił tnących i momentów gnących.

15. Typowe uszkodzenia kadłuba, kryteria oceny.

16. Statkowe plany awaryjne.

17. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

18. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

19. Dokumentacja konstrukcyjna i statecznościowa statku.

20. Rola Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) i instytucji klasyfikacyjnych w nadzorze technicznym kadłuba statku.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Wiadomości wstępne:	44				44
	a) podział silników spalinowych,
	b) zasada działania tłokowego silnika spalinowego dwusuwowego i czterosuwowego.
2	Teoria procesu roboczego:
	a) obiegi porównawcze (teoretyczne):
	- rodzaje obiegów porównawczych,
	- wskaźniki pracy obiegu porównawczego,
	b) obiegi rzeczywiste:
	- wykres indykatorowy, analiza wykresów indykatorowych,
	- ładowanie (przebieg, parametry, ustawienie rozrządu, wpływ prędkości i obciążenia),
	- sprężanie (przebieg, parametry),
	- tworzenie mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, parowanie i mieszanie z powietrzem),
	- spalanie (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania),
	- rozprężanie (przebieg, parametry),
	- wydech (przebieg, fazy wydechu, parametry).
3	Proces wymiany ładunku:
	a) wymiana ładunku w silnikach 4-suwowych,
	b) wymiana ładunku w silnikach 2-suwowych.
4	Doładowanie:
	a) podstawy procesów doładowania,
	b) cel i sposoby realizacji procesów doładowania,
	c) wykorzystanie energii spalin wylotowych: system impulsowy i stałociśnieniowy,
	d) parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej,
	e) wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania,
	f) diagnostyka procesu doładowania.
5	Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej:
	a) termodynamiczne podstawy procesu spalania,
	b) proces wtrysku paliwa, optymalizacja procesu rozpylania paliwa,
	c) tworzenie mieszaniny paliwowo-powietrznej, makro- i mikrostruktura strugi, parametry rozpylania paliwa,
	d) przebieg procesu spalania,
	e) wpływ przebiegu wtrysku i spalania na sprawność silnika,
	f) wpływ przebiegu wtrysku i spalania na skład spalin, toksyczne składniki spalin,
	g) wpływ parametrów paliwa na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie,
	h) wpływ parametrów eksploatacyjnych na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie,
	i) diagnostyka procesu wtrysku i spalania.

6	Energetyczne wskaźniki pracy silnika:
	a) definicje: momentu obrotowego, prędkości obrotowej, średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego, mocy indykowanej i użytecznej, sprawności indykowanej, mechanicznej i ogólnej, jednostkowego zużycia paliwa,
	b) metody pomiaru wskaźników energetycznych silnika na statku,
	c) bilans cieplny i wykres Sankeya silnika okrętowego.
7	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów kadłuba:
	a) podstawa,
	b) skrzynia korbowa,
	c) blok cylindrowy,
	d) tuleja cylindrowa,
	e) głowica,
	f) śruby ściągowe,
	g) śruby fundamentowe.
8	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów układu korbowo-tłokowego:
	a) tłoki,
	b) sworznie tłoka,
	c) pierścienie tłokowe,
	d) trzon tłoka,
	e) wodzik, korbowód,
	f) wał korbowy,
	g) łożyska układu korbowego.
9	Budowa i działanie zaworowego mechanizmu rozrządu:
	a) elementy układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną,
	b) charakterystyka sprężyny zaworowej,
	c) hydrauliczny układ napędu zaworu wylotowego,
	d) pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.
10	Instalacja zasilania paliwem:
	a) wymagane właściwości paliwa okrętowego na dolocie do silnika (lepkość i czystość),
	b) budowa układu napędzanego mechanicznie i zasada sterowania dawką paliwa,
	c) budowa i działanie pomp wtryskowych,
	d) budowa wtryskiwaczy,
	e) budowa układu zasobnikowego i zasada sterowania dawką paliwa,
	f) przewody wysokociśnieniowe paliwa,
	g) zasada sterowania dawką paliwa w silnikach dwupaliwowych.
11	Instalacje chłodzenia silnika:
	a) cel chłodzenia i zadanie czynnika chłodzącego,
	b) parametry czynników chłodzących.
12	Instalacja smarowania silnika:
	a) funkcje oleju smarowego w silniku,
	b) instalacja smarowania silnika.
13	Instalacja powietrza doładowującego:
	a) przykłady budowy instalacji i elementy składowe,
	b) typy i budowa turbosprężarek.
14	Mechanika układu korbowego:
	a) siły bezwładności i zasada ich wyrównoważenia,
	b) przykłady wyrównoważenia sił i momentów bezwładności w silnikach wielocylindrowych,
	c) nierównomierność biegu silnika,
	d) przyczyny niewyrównoważenia silnika,
	e) budowa i działanie koła zamachowego,
	f) drgania skrętne wału korbowego,
	g) tłumiki drgań skrętnych - budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne.

15	System rozruchu i sterowanie pracą silnika:
	a) zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego,
	b) zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność),
	c) zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem,
	d) działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.
16	Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy):
	a) przygotowanie do ruchu,
	b) nadzór w czasie pracy,
	c) nadzór w czasie manewrów,
	d) zatrzymanie silnika.
17	Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego:
	a) układ tłokowo-korbowy,
	b) układ wtryskowy,
	c) układ smarowania,
	d) układ smarowania gładzi cylindrowej,
	e) układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny,
	f) układ doładowania silnika.
18	Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.
19	Podstawowe czynności obsługowe silnika spalinowego tłokowego:		10	10
	a) przygotowanie instalacji obsługujących silnik i silnika do ruchu,
	b) uruchomienie silnika,
	c) regulacja parametrów pracy silnika,
	d) nadzór w czasie pracy, odczyty parametrów i interpretacja,
	e) zatrzymanie silnika.
20	Regulacja nastaw pomp wtryskowych:
21	Ocena stanu technicznego wtryskiwaczy:
	a) ocena wizualna,
	b) ocena na podstawie próby na stanowisku.
22	Pomiar lub wyznaczanie podstawowych wskaźników pracy silnika:
	a) przebiegu procesu sprężania i spalania w funkcji kąta obrotu wału korbowego,
	b) ciśnienia sprężania,
	c) ciśnienia maksymalnego spalania,
	d) średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego,
	e) mocy indykowanej i użytecznej.
	Razem	44	10	54

1. Zasada działania, klasyfikacja i ogólna budowa silników o zapłonie samoczynnym.

2. Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej.

3. Obiegi teoretyczne i porównawcze silników o zapłonie samoczynnym.

4. Obiegi rzeczywiste silników o zapłonie samoczynnym, wykresy indykatorowe.

5. Zasady interpretacji wykresów indykatorowych.

6. Czynniki wpływające na wykres indykatorowy.

7. Proces ładowania (przebieg, parametry, ustawienie rozrządu, wpływ prędkości i obciążenia).

8. Sprężanie (przebieg, parametry).

9. Proces tworzenia mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, makro- i mikrostruktura strugi, parametry rozpylania paliwa, mieszanie z powietrzem i odparowanie).

10. Proces spalania (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania).

11. Diagnostyka procesu wtrysku i spalania.

12. Podstawy procesów doładowania.

13. Cel i sposoby realizacji procesów doładowania.

14. Wykorzystanie energii spalin wylotowych: system pulsacyjny i stałociśnieniowy.

15. Parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej.

16. Wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania.

17. Definicje: momentu obrotowego, prędkości obrotowej, średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego, mocy indykowanej i użytecznej, sprawności indykowanej, mechanicznej i ogólnej, jednostkowego zużycia paliwa.

18. Metody pomiaru wskaźników energetycznych silnika na statku.

19. Bilans cieplny i wykres Sankeya silnika okrętowego.

20. Budowa, technologia wykonanie i materiały podstawowych elementów kadłuba: podstawa, skrzynia korbowa, blok cylindrowy, tuleja cylindrowa, głowica, śruby ściągowe, śruby fundamentowe.

21. Budowa, technologia wykonanie i materiały podstawowych elementów układu korbowo-tłokowego: tłoki, sworznie tłoka, pierścienie tłokowe, trzon tłoka, wodzik, korbowód, wał korbowy, łożyska układu korbowego.

22. Budowa i elementy zaworowego układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną.

23. Budowa i elementy hydraulicznego układu napędu zaworu wylotowego.

24. Pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.

25. Budowa układu zasilania paliwem napędzanego mechanicznie i zasada sterowania dawką paliwa.

26. Budowa i działanie pomp wtryskowych.

27. Budowa wtryskiwaczy i pompowtryskiwaczy.

28. Charakterystyka przewodów wysokociśnieniowych paliwa.

29. Budowa układu zasobnikowego zasilania paliwem i zasada sterowania dawką paliwa.

30. Zasada sterowania dawką paliwa w silnikach dwupaliwowych.

31. Cel chłodzenia elementów silnika i zadanie czynnika chłodzącego.

32. Parametry czynników chłodzących.

33. Funkcje oleju smarowego w silniku.

34. Budowa instalacji smarowania silnika.

35. Budowa i elementy składowe instalacji powietrza doładowującego.

36. Typy i budowa turbosprężarki.

37. Siły bezwładności w układzie korbowo-tłokowym i zasada ich wyrównoważenia.

38. Przykłady wyrównoważenia sił i momentów bezwładności w silnikach wielocylindrowych.

39. Budowa i działanie koła zamachowego.

40. Drgania skrętne wału korbowego - zakresy rezonansu drgań skrętnych.

41. Tłumiki drgań skrętnych: budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne.

42. Zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego.

43. Zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność).

44. Zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem.

45. Działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.

46. Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy): przygotowanie do ruchu, nadzór w czasie pracy, nadzór w czasie manewrów, zatrzymanie silnika.

47. Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego: układ tłokowo-korbowy, układ wtryskowy, układ smarowania łożysk, układ smarowania gładzi cylindrowej, układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny, układ doładowania.

48. Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.

1. Wykonanie podstawowych czynności obsługowych silnika spalinowego tłokowego: przygotowanie instalacji obsługujących silnik i silnika do ruchu, uruchomienie silnika, regulacja parametrów pracy silnika, nadzór w czasie pracy, odczyty parametrów i interpretacja, zatrzymanie silnika.

2. Dokonywanie nastaw pomp wtryskowych.

3. Dokonywanie oceny stanu technicznego wtryskiwaczy.

4. Pomierzanie lub wyznaczanie i interpretacja podstawowych wskaźników energetycznych silnika:

- przebieg procesu sprężania i spalania w funkcji kąta obrotu wału korbowego,

- ciśnienie sprężania,

- ciśnienie maksymalne spalania,

- średnie ciśnienie indykowane i użyteczne,

- moc indykowana i użyteczna.

4.1.5	Przedmiot:	SIŁOWNIE OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	32	4		32	68

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Ogólna charakterystyka siłowni okrętowych:	32	2			34
	a) pojęcie siłowni okrętowej, klasyfikacja i typy siłowni, budowa siłowni, układu napędowego i elektrowni okrętowej,
	b) bilans energetyczny siłowni okrętowej; układy energetyczne, sprawność energetyczna siłowni i możliwości jej zwiększenia, sprawność ogólna napędu głównego i jej części składowe.
2	Budowa i eksploatacja podstawowych instalacji statku i siłowni:
	a) instalacje chłodzenia silników:
	- chłodzenie cylindrów, układy chłodzenia cylindrów silników wolnoobrotowych i średnioobrotowych, grzanie silnika, odpowietrzanie systemu, wpływ wyparownika na eksploatację systemu,
	- parametry ruchowe systemu i ich regulowanie,
	- instalacja chłodzenia cylindrów z ciśnieniowym zbiornikiem wyrównawczym,
	- kontrola i uzdatnienie wody, czyszczenie instalacji,
	b) instalacje chłodzenia tłoków silników wodą słodką:
	- zalety i wady wody słodkiej jako czynnika chłodzącego tłoki,
	- schemat podstawowy instalacji, jej elementy składowe i ich eksploatacja,
	c) instalacje chłodzenia wody morskiej:
	- ogólna charakterystyka,
	- połączenia szeregowe, równoległe i mieszane elementów chłodzonych,
	- parametry eksploatacyjne systemu, regulacja parametrów, zapobieganie korozji, erozji i osadom,
	d) centralne instalacje chłodzenia:
	- zalety i wady instalacji centralnych,
	- układy podstawowe instalacji centralnych,
	- metody optymalizowania, parametry eksploatacyjne i regulacja instalacji,
	e) instalacje paliwowe; wymagania norm i wytwórców silników dotyczące paliw okrętowych oraz wpływ własności paliw na budowę i eksploatację całego systemu,
	f) instalacje transportowe paliwa:
	- podstawowe funkcje instalacji; pobieranie, przechowywanie i zdawanie,
	- zasady transportu i bunkrowania,
	- zabezpieczenia przed wylewami,
	- przechowywanie, zdawanie i utylizacja odpadów paliwowych,
	g) instalacje oczyszczania paliwa:
	- czynniki decydujące o prawidłowym oczyszczaniu paliwa w wirówkach i filtrach i ich wpływ na budowę i eksploatację systemu oczyszczania,
	- eksploatacja wybranych elementów instalacji; zbiorników osadowych, wirówek i filtrów,
	- zastosowanie niekonwencjonalnych metod oczyszczania i uzdatniania paliwa; dekantery, homogenizatory, filtry niepełnoprzepływowe, dodatki do paliw,
	- współczesny układ oczyszczania,

	h) instalacje zasilania paliwem silników:
	- układ atmosferyczny - konwencjonalny i ciśnieniowy dla paliw destylowanych i pozostałościowych,
	- stosowanie systemu regulacji ciśnienia, budowa i eksploatacja wybranych elementów układu,
	- rola zbiornika zwrotnego i odpowietrzenia,
	- podgrzewanie i regulacja lepkości paliwa przed silnikiem,
	- filtrowanie paliwa w układzie zasilającym,
	- instalacje jednopaliwowe,
	i) instalacje transportu i poboru olejów smarowych,
	j) instalacje oczyszczania smarowych olejów silnikowych:
	- eksploatacja wirówek oraz filtrów,
	- dobór optymalnej wydajności wirówki i krotności wirowania oleju obiegowego przy wirowaniu ciągłym i okresowym,
	- filtrowanie niepełnoprzepływowe,
	- współczesny system oczyszczania oleju obiegowego,
	k) instalacje obiegowe smarowania silników tłokowych:
	- elementy składowe instalacji ich budowa i eksploatacja,
	- zbiorniki i pompy obiegowe, chłodnice, filtry oraz zawory,
	- zasady postępowania w przypadku zanieczyszczenia oleju smarowego,
	l) instalacje smarowania tulei cylindrowych,
	m) instalacje obiegowe smarowania; przekładni, turbosprężarek, wałów śrubowych i pośrednich,
	n) instalacje parowo-wodne pomocnicze:
	- schemat podstawowy instalacji parowej i jej budowa,
	- konwencjonalna instalacja parowo-wodna (na parę nasyconą suchą), odbiory pary wodnej, bilans parowy statku, czynniki wpływające na wydajność kotła utylizacyjnego oraz regulacja jego wydajności,
	- połączenia kotła opalanego paliwem z kotłem utylizacyjnym,
	- schemat podstawowy instalacji skroplinowej,
	- elementy instalacji; zawory skroplinowe, kontrola przepływu, zbiorniki obserwacyjne skroplin, chłodnice skroplin, skraplacz nadmiarowy,
	- schemat podstawowy instalacji zasilającej,
	- elementy instalacji: skrzynia cieplna, zbiorniki zapasowe wody kotłowej, pompy zasilające, kontrola i uzdatnianie wody, regulacja zasilania,
	- zasady eksploatacji instalacji parowo-wodnej; rozruch instalacji, kontrola w trakcie ruchu, odstawianie, konserwacja i czyszczenie,
	o) instalacje utylizacji energii strat cieplnych:
	- czynniki wpływające na celowość zastosowania utylizacji strat energii,
	- źródła strat energii i możliwości ich wykorzystania,
	- wpływ rozwiązania systemu na możliwości pokrycia potrzeb energetycznych siłowni,
	- schematy podstawowe systemów parowo-wodnych jedno- i dwuciśnieniowych,
	- systemy zintegrowane, parametry pracy systemów, podgrzewanie wody zasilającej i przegrzewanie pary,
	p) instalacje spalin wylotowych silników i kotłów:
	- schematy podstawowe instalacji oraz charakterystyka podstawowych elementów,
	- schematy blokowe i działanie instalacji silników, kotłów opalanych oraz spalarek,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- wykorzystanie spalin wylotowych do wytwarzania pary,
	- zasady eksploatacji i wpływ stanu technicznego instalacji na pracę silników okrętowych i kotłów,
	- emisja spalin przez urządzenia okrętowe; podstawowe uwarunkowania powstawania związków toksycznych spalin wylotowych,
	- charakterystyka składników toksycznych spalin,

	- możliwości zmniejszania emisji w silnikach okrętowych,
	- wymagania techniczne dotyczące emisji spalin,
	- sposoby i rozwiązania konstrukcyjne instalacji obróbki spalin z silników i kotłów okrętowych,
	- zagadnienia techniczne wymogów ograniczenia emisji spalin i certyfikacji silników w tym zakresie,
	q) instalacje zęzowe:
	- schematy ideowe,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- zabezpieczenia przed zalaniem pomieszczeń statku,
	- rozmieszczenie studzienek zęzowych, koszy ssących i osadników oraz ich połączenia z magistralą zęzową i pompami zęzowymi,
	- awaryjne ssanie zęz siłowni,
	- gromadzenie i postępowanie ze ściekami zaolejonymi,
	- odolejanie wód zęzowych,
	- gromadzenie i usuwanie ścieków z siłowni, resztkowanie zęz i zbiorników,
	- metody utylizacji odpadów ropopochodnych na statku,
	r) instalacje balastowe:
	- schemat podstawowy systemu,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- eksploatacja pomp balastowych i zaworów,
	- zasady pompowania i resztkowania zbiorników balastowych,
	- instalacje automatycznego balastowania; zasada działania i obsługa,
	s) instalacja sprężonego powietrza:
	- schemat podstawowy systemu,
	- odbiory okrętowe sprężonego powietrza,
	- zapotrzebowanie powietrza na rozruch, przesterowanie i hamowanie silników okrętowych,
	- budowa i eksploatacja zbiorników głównych i pomocniczych powietrza, sprężarek głównych, awaryjnych i pomocniczych,
	- sterowanie innymi systemami i ich eksploatacja,
	t) instalacje wody słodkiej:
	- wymagania stawiane wodzie sanitarnej, do picia oraz wodzie do higieny osobistej,
	- zapotrzebowanie na wodę do picia, higieny osobistej oraz do celów gospodarczych,
	- pobieranie, przechowywanie i uzdatnianie wody sanitarnej i pitnej,
	- wykorzystanie wody wytworzonej w wyparownikach do celów sanitarnych,
	- schematy podstawowe systemów sanitarnych wody dopływającej, ich budowa i eksploatacja,
	- wymagania stawiane wodzie technicznej.
3	Napęd główny statków:
	a) opór kadłuba statku,
	b) okrętowe pędniki śrubowe:
	- charakterystyki obrotowe i hydrodynamiczne śrub,
	- sprawności śruby i kadłuba,
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	- kawitacja,
	- siła naporu i moc zapotrzebowana napędu,
	c) układy napędowe:
	- silniki napędów głównych i pomocniczych, rodzaje i charakterystyki podstawowe,
	- przegląd współczesnych układów napędowych głównych,
	- pojęcie osiągów znamionowych silnika,
	- podstawy doboru silników napędu głównego,
	- deklarowane pola obciążeń silników,
	- ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników, czynniki eksploatacyjne wpływające na te ograniczenia, dopuszczalne przeciążenia silników głównych,
	- podstawy współpracy silnika, śruby i kadłuba w stanach ustalonych i przejściowych, w różnych warunkach pływania,
	- charakterystyki napędowe statku,
	- dobór obciążenia użytecznego silnika,
	- sprawność napędowa, możliwości poprawy współpracy układu silnik -
	śruba,
	- układy przekładniowe, wpływ stopnia przełożenia na eksploatację układu,
	- układy ze śrubą nastawną,
	- pole współpracy układu silnik tłokowy - śruba nastawna,
	- współczesne rozwiązania układów napędowych z prądnicami wałowymi i sposoby ich eksploatacji,
	- awarie silników napędu głównego, zasady postępowania.
4	Nadzór i obsługiwanie tłokowych silników spalinowych napędowych w czasie pracy:
	a) metodyka prowadzenia nadzoru eksploatacyjnego,
	b) "statyczna" i "dynamiczna" praca silników - cechy charakterystyczne,
	c) parametry i wskaźniki pracy silników:
	- metody oceny zbioru wartości parametrów pracy silnika,
	- indykowanie silników - sposoby realizowania i wykorzystania przebiegów indykatorowych w bieżącej eksploatacji silników,
	- wyznaczanie wskaźników pracy silnika; średniego ciśnienia indykowanego i efektywnego, mocy indykowanej oraz użytecznej, jednostkowego zużycia paliwa i oleju cylindrowego, emisji składników spalin,
	d) pola pracy silników głównych,
	e) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników,
	f) czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	g) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
5	Czynniki eksploatacyjne wpływające na zużycie paliwa w siłowni okrętowej:
	a) siłownia,
	b) statek.
6	Planowanie zapasów niezbędnego paliwa, olejów smarowych, wody i innych czynników eksploatacyjnych siłowni i statku.	1
7	Planowanie przeglądów i sprawdzeń wszystkich silników i urządzeń statku.	1

8	Wprowadzenie - budowa i działanie symulatora siłowni okrętowej:
	a) uruchomienie i obsługa podstawowa programów symulatora,
	b) budowa i struktura funkcjonalna symulatora siłowni okrętowej,
	c) zapoznanie się z procedurami obsługi instalacji i urządzeń w zakresie
	podstawowym:
	- symbole graficzne, rodzaje parametrów i sposoby ich oznaczeń, możliwości wprowadzania nastaw,
	- operowanie funkcyjne urządzeniami roboczymi i sterującymi, funkcjonowanie siłowni okrętowej statku z siłownią posiadającą klasę A, UMS,
	- elementy składowe siłowni symulatora,
	d) charakterystyka stanów eksploatacyjnych statku - siłowni:
	- odstawiony i zatrzymany statek, ruch portowy, stan gotowości manewrowej, manewry, jazda morska, postój na kotwicy, rozładunek i załadunek,
	- przygotowanie do uruchomienia siłowni ze stanu zatrzymanego,
	- ogólne zapoznanie się z rozwiązaniem siłowni statku w stopniu umożliwiającym rozpoczęcie procedury uruchomienia instalacji i urządzeń,
	e) sprawdzenie podstawowe rozwiązań instalacji i ich stanu:
	- rozmieszczenie zbiorników,
	- poziom napełnienia,
	- zasilanie elektryczne siłowni z lądu i z agregatu awaryjnego,
	- lista urządzeń siłowni pracująca na zasilaniu lądowym i awaryjnym,
	- wykorzystanie obydwu form zasilania elektrycznego,
	- uruchomienie agregatu awaryjnego.
9	Uruchomienie i obsługa instalacji siłowni statku:	12	12
	a) przygotowanie i rozruch instalacji agregatu prądotwórczego:
	- uruchomienie instalacji chłodzenia wodą morską i słodką,
	- przygotowanie instalacji powietrza startowego,
	- przygotowania pozostałych instalacji obsługujących agregaty prądotwórcze,
	- start silnika agregatu prądotwórczego ze stanowiska manewrowego-lokalnego,
	- wzbudzenie prądnicy, synchronizacja z siecią, zmiana miejsca sterowania, praca w nadzorze automatycznym,
	- czynności włączenia generatora na GTR,
	- tryby pracy agregatów prądotwórczych,
	- praca pojedyncza i zespołowa agregatów prądotwórczych,
	b) uruchomienie i obsługa instalacji chłodzenia - woda morska:
	- zapoznanie się z budową instalacji chłodzenia,
	- parametry robocze instalacji, metodyka uruchomienia i nadzoru w czasie pracy oraz odstawiania,
	- dopasowanie parametrów pracy instalacji do bieżących warunków eksploatacyjnych: ruch portowy, jazda morska pod pełnym i częściowym obciążeniem, pływanie w warunkach szczególnych (strefa tropikalna, zalodzenie),
	- wykorzystanie chłodzenia wodą morską w układach pomocniczych siłowni - charakterystyka,
	- praca pojedyncza i zespołowa pomp wody morskiej,
	c) uruchomienie i obsługa instalacji chłodzenia silników - woda słodka:
	- przygotowanie do pracy,
	- czynniki wpływające na prawidłowe chłodzenie cylindrów - parametry robocze pracy instalacji,
	- tryby pracy - sterowania: ręczne i automatyczne,
	- zagadnienia eksploatacyjne; grzanie silnika, odpowietrzanie instalacji, włączanie i odstawianie wyparownika wody morskiej, nastawy zaworów termostatycznych, wymienniki układu utylizacji ciepła,
	- zabezpieczenia i priorytety prawidłowych parametrów pracy instalacji,
	- wykorzystanie chłodzenia w instalacjach pomocniczych siłowni - zasady pracy,
	d) uruchomienie i obsługa instalacji sprężonego powietrza:
	- budowa instalacji i jej przygotowanie do pracy,
	- nastawy parametrów roboczych,
	- zabezpieczenia prawidłowych parametrów pracy,
	- uruchomienie instalacji,
	- praca sprężarek powietrza w czasie manewrów silnika głównego pojedyncza i zespołowa,
	- praca układu podczas jazdy morskiej,
	e) przygotowanie do ruchu instalacji parowo-wodnej:
	- praca instalacji w różnych warunkach eksploatacyjnych,
	- metodyka wprowadzenia nastaw w układzie wodnym - zasilającym kotła,
	- metodyka przygotowania kotła opalanego do uruchomienia,
	- ustalenie nastaw w układzie spalania,
	f) instalacja parowo-wodna - uruchomienie, nadzór w czasie ruchu
	i odstawienie:
	- metodyka procesu uruchomienia kotła opalanego,
	- ogrzewanie kotła od stanu zimnego,
	- prowadzenie procesu wstępnego rozruchu w trybie ręcznym - nastawy procesu spalania i zasilania wodą,
	- zmiany rodzaju paliwa destylowanego i pozostałościowego - uwarunkowania eksploatacyjne,
	- nadzór kotła w czasie pracy; praca ręczna, półautomatyczna i automatyczna układów funkcjonalnych kotła,
	- podnoszenie ciśnienia, regulacja parametryczna palnika,
	- regulacja wydajności kotła w różnych stanach eksploatacyjnych statku,
	- współpraca kotła opalanego i utylizacyjnego, dobór nastaw,
	- przygotowanie kotła do odstawienia,
	- czynności eksploatacyjne w instalacji po odstawieniu,
	g) uruchomienie i obsługa instalacji paliwowych - transportowych:
	- instalacja transportowa paliwa pozostałościowego i destylowanego - budowa i zasada działania,
	- parametry robocze w instalacji,
	- przygotowanie instalacji do ruchu,
	h) uruchomienie i obsługa instalacji paliwowych - oczyszczających:
	- instalacja oczyszczania; metoda oczyszczania paliw,
	- uruchomienie instalacji i urządzeń oczyszczających paliwa,
	- prowadzenie nadzoru w czasie transportu i oczyszczania paliwa,
	- zapobieganie wypadkom - przepełnienia zbiorników i wylewów,
	i) uruchomienie i obsługa instalacji paliwowych - transportowych:
	- budowa i zasada działania instalacji zasilania silnika głównego,
	- przygotowanie instalacji do ruchu,
	- zmiana rodzaju paliwa: pozostałościowego na destylowane i odwrotnie,
	- parametry robocze instalacji,
	- zabezpieczenia prawidłowych warunków pracy,
	j) uruchomienie i obsługa instalacji oleju smarowego:
	- instalacje transportowe - budowa,
	- instalacje obiegowe smarowania silników - budowa,
	- elementy składowe tych instalacji; zbiorniki obiegowe, pompy obiegowe, chłodnice, filtry ciśnienia i regulatory temperatury - parametry robocze,
	- przygotowanie instalacji do ruchu, nadzór w czasie pracy silnika,
	- zabezpieczenia prawidłowych parametrów pracy instalacji,
	- instalacja oczyszczania oleju obiegowego - uruchomienie,
	- instalacje oleju smarowego, hydraulicznego i pomocnicze - w różnych urządzeniach siłowni: silniki pomocnicze, przekładni, turbin parowych, śruby nastawnej, pochwy wału śrubowego i maszyny sterowej,
	- instalacje smarowania cylindrów - uruchomienie i nadzór w czasie pracy.
10	Przygotowanie do uruchomienia silnika napędu głównego statku:	2	2
	a) procedura przygotowania silnika napędu głównego w układzie bezpośrednim i pośrednim do ruchu,
	b) proces weryfikacji stanu gotowości wszystkich instalacji obsługujących silnik,
	c) czynności związane z prowadzeniem startu silnika, pracą na biegu jałowym oraz wzrostem obciążenia,
	d) działanie programów sterowania i systemów zabezpieczeń silnika napędu głównego,
	e) sposoby prowadzenia startu silnika:
	- stanowiskowy,
	- zdalny,
	f) realizacja i uwarunkowanie prowadzenia określonych sposobów manewrowania silnikiem.
11	Nadzór i obsługiwanie silników napędowych w czasie pracy:	4	4
	a) metodyka prowadzenia nadzoru eksploatacyjnego,
	b) "statyczna" i "dynamiczna" praca silników - cechy charakterystyczne,
	c) parametry i wskaźniki pracy silników:
	- metody oceny zbioru wartości parametrów pracy silnika,
	- indykowanie silników - sposoby realizowania i wykorzystania przebiegów indykatorowych w bieżącej eksploatacji silników,
	- wyznaczanie wskaźników pracy silnika; średniego ciśnienia indykowanego i efektywnego, mocy indykowanej oraz użytecznej, jednostkowego zużycia paliwa i oleju cylindrowego, emisji składników spalin,
	d) pola pracy silników głównych,
	e) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników,
	f) czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	g) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
12	Obsługa układu zdalnego sterowania silnika napędu głównego:	2	2
	a) struktura systemu zdalnego sterowania układem napędowym,
	b) podstawowe funkcje realizowane z poszczególnych stanowisk sterowania: miejscowego, odsuniętych - CMK (UMCS), mostek,
	c) działanie programowych zabezpieczeń silników: slow-down, shut-down,
	d) zakresy obciążeń niebezpiecznych i niedozwolonych,
	e) programowe zabezpieczenia pracy silników (load program, torque control, scavenge air limiter, over-speed),
	f) zasady dociążania i odciążania.
13	Współpraca układu głównego napędowego silnik - śruba - kadłub:	2	2
	a) dobór obciążenia eksploatacyjnego silnika,
	b) ocena pracy układu napędowego silnik - śruba na podstawie parametrów i wskaźników pracy silnika,
	c) możliwości kształtowania charakterystyk współpracy układu napędowego w jego eksploatacji,
	d) praca głównego układu napędowego w stanach ustalonych i nieustalonych.
14	Ochrona środowiska morskiego w eksploatacji statku:	2	2
	a) instalacje zęzowe,
	b) przygotowanie instalacji do uruchomienia,
	c) uruchomienie i nadzór w czasie pracy odolejaczy okrętowych,
	d) biologiczno-mechaniczne oczyszczalnie ścieków,
	e) przygotowanie instalacji do uruchomienia,
	f) obsługa podczas pracy,
	g) parametry robocze pracy oczyszczalni ścieków.
15	Eksploatacja siłowni okrętowej w stanach awaryjnych:	2	2
	a) awaryjne zatrzymanie systemu elektrycznego statku (blackout),
	b) najczęstsze przyczyny i możliwości zapobiegania awariom,
	c) sposoby przywracania właściwości eksploatacyjnej statku,
	d) praca silnika napędu głównego w stanach awaryjnych,
	e) wyłączenie z ruchu cylindra silnika napędu głównego,
	f) wyłączenie z ruchu turbosprężarki.

1. Rodzaje siłowni okrętowych i związanych z nimi układów napędowych głównych statku.

2. Rodzaje instalacji statku i siłowni.

3. Sposoby klasyfikacji i rodzaje siłowni okrętowych.

4. Budowa siłowni okrętowej, głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej.

5. Rozmieszczenie mechanizmów i urządzeń siłowni okrętowej.

6. Pojęcia: bilansu energetycznego siłowni okrętowej z wyszczególnieniem elementów składowych, sprawności energetycznej siłowni i sprawności ogólnej napędu głównego oraz jej elementy składowe.

7. Budowa i zasada działania podstawowych i pomocniczych instalacji obsługujących statek oraz siłownię okrętową wraz z ich prawidłowymi parametrami pracy.

8. Budowa i zasada działania instalacji wody morskiej.

9. Budowa i zasada działania instalacji wody słodkiej.

10. Budowa i zasada działania centralnych instalacji chłodzenia, chłodzenia silników głównych i pomocniczych.

11. Budowa i zasada działania instalacji paliwowej z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania i zasilania paliwem silników i kotłów okrętowych.

12. Budowa i zasada działania instalacji oleju smarowego z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania oleju smarowego dla poszczególnych urządzeń siłowni okrętowej.

13. Budowa i zasada działania instalacji pomocniczych grzewczych: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

14. Budowa i zasada działania instalacji utylizacji energii strat cieplnych oraz czynniki wpływające na celowość zastosowania utylizacji strat energii, źródła energii strat i możliwości ich wykorzystania.

15. Budowa i zasada działania instalacji zęzowych.

16. Budowa i zasada działania instalacji balastowych.

17. Budowa i zasada działania instalacji sprężonego powietrza.

18. Opory kadłuba statku.

19. Siła naporu śruby i moc zapotrzebowana napędu.

20. Napęd statku, główne typy układów napędowych.

21. Rodzaje silników napędów głównych i pomocniczych, charakterystyki podstawowe.

22. Specyfikacja osiągów silników.

23. Podstawy doboru silników napędu głównego.

24. Ograniczenia eksploatacyjne obciążeń silników, czynniki eksploatacyjne wpływające na te ograniczenia, dopuszczalne przeciążenia silników głównych.

25. Podstawy współpracy silnika, śruby i kadłuba w stanach ustalonych i przejściowych, w różnych warunkach pływania.

26. Układy napędowe pośrednie, cechy i właściwości charakterystyczne.

27. Zasady bezpiecznego włączania i wyłączania poszczególnych urządzeń siłowni.

28. Organizacja pracy w siłowni.

29. Rutynowe czynności związane z przyjmowaniem, pełnieniem i przekazywaniem wachty.

30. Zasady eksploatacji statku, w szczególności silników napędowych, w zróżnicowanych warunkach klimatycznych.

1. Wykonanie czynności związanych z przejęciem, pełnieniem i przekazaniem wachty.

2. Posługiwanie się listą kontrolną (check list).

3. Interpretowanie schematów siłowni okrętowej.

4. Odczytywanie parametrów pracy poszczególnych instalacji, mechanizmów i urządzeń siłowni.

5. Prowadzenie dziennika maszynowego.

6. Lokalizowanie niesprawności poszczególnych instalacji, mechanizmów i urządzeń siłowni, podejmowanie prawidłowych decyzji eksploatacyjnych.

7. Określanie elementów składowych siłowni okrętowej z wyszczególnieniem: elementów głównego układu napędowego i elektrowni okrętowej oraz mechanizmów pomocniczych siłowni.

8. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania podstawowych i pomocniczych instalacji statku i siłowni okrętowej.

9. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji wody morskiej, wody słodkiej, centralnej instalacji chłodzenia, chłodzenia silników głównych i pomocniczych.

10. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji paliwowej z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania i zasilania paliwem silników i kotłów okrętowych.

11. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji oleju smarowego z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania oleju smarowego dla poszczególnych urządzeń siłowni okrętowej.

12. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji pomocniczej grzewczej: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

13. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji spalin wylotowych silników i kotłów.

14. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji zęzowej.

15. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji balastowej, bezpieczne wykonywanie operacji balastowych.

16. Przygotowywanie do pracy, uruchamianie, nadzorowanie w czasie pracy oraz odstawianie - wyłączanie z działania instalacji sprężonego powietrza.

17. Prowadzenie bieżącej eksploatacji silników napędowych statku.

18. Dostosowywanie bieżących osiągów silników do warunków pracy wynikających ze zmiennych stref pływania statków, właściwości paliwa i stanu technicznego silnika oraz instalacji obsługujących.

19. Eksploatowanie silników napędowych i innych urządzeń statku w warunkach szczególnych - przeciążenia, trudne warunki pogodowe.

20. Właściwie stosowanie zaleceń technicznych dotyczących zakresów prędkości obrotowych-rezonansowych silników napędowych.

21. Przygotowywanie do uruchomienia wszystkich niezbędnych instalacji obsługujących silniki napędowe.

22. Stosowanie procedur uruchomienia, nadzoru w czasie pracy oraz odstawiania wszystkich instalacji obsługujących silniki napędowe.

23. Uruchamianie systemu zasilania elektrycznego statku: agregaty prądotwórcze awaryjne, główne, zasilanie z lądu.

24. Przygotowywanie do rozruchu silników napędu głównego i pomocniczego statku.

25. Przeprowadzanie rozruch silników, utrzymywanie nadzoru w czasie pracy i odstawianie zgodnie z wymogami bezpieczeństwa i eksploatacji.

26. Stosowanie procedur postępowania ze ściekami i odpadami ropopochodnymi.

27. Stosowanie procedur postępowania w przypadku awarii silników napędowych oraz innych istotnych urządzeń i systemów funkcjonalnych statku.

28. Posługiwanie się systemem łączności wewnętrznej statku.

4.1.6	Przedmiot:	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	61		16		77

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Układy pompowe:	61				61
	a) rodzaje układów pompowych,
	b) elementy układów pompowych, budowa, charakterystyki, przeznaczenie,
	c) wielkości charakterystyczne układu pompowego,
	d) charakterystyki układów pompowych.
2	Pompy:
	a) klasyfikacja, charakterystyka i zastosowanie poszczególnych rodzajów pomp,
	b) pompy wirowe:
	- budowa i zasada działania,
	- parametry pracy pomp,
	- wielkości charakterystyczne pomp, wyróżnik szybkobieżności (kształtu) wirnika,
	- charakterystyki pomp: przepływu, mocy i sprawności, zupełne, wpływ czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg charakterystyk pomp,
	- współpraca pompy z układem pompowym (dobór pompy), bilans energetyczny, dobór rodzaju i mocy napędu pompy,
	- wpływ parametrów układu pompowego na wydajność pomp
	- sposoby regulacji wydajności pomp,
	- współpraca szeregowa i równoległa pomp,
	- siły poprzeczne i wzdłużne działające na wirnik, sposoby równoważenia,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	- najczęstsze usterki pomp wirowych w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	c) pompy wyporowe:
	- budowa i zasada działania,
	- wielkości charakterystyczne pomp,
	- parametry pracy pomp,
	- charakterystyki pomp: przepływu, mocy i sprawności, wpływ czynników eksploatacyjnych na przebieg charakterystyk pomp,
	- współpraca pompy z układem pompowym, bilans energetyczny, dobór rodzaju i mocy napędu pompy,
	- wpływ parametrów układu pompowego na wydajność pomp,
	- sposoby regulacji wydajności pomp,
	- współpraca szeregowa i równoległa pomp,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	- najczęstsze usterki pomp wyporowych w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	d) zjawisko kawitacji w instalacjach pompowych, skutki i sposoby zapobiegania,
	e) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące pomp okrętowych.

3	Strumienice:
	a) budowa i zasada działania,
	b) klasyfikacja strumienic i zastosowanie,
	c) wielkości charakterystyczne strumienic,
	d) parametry pracy strumienic,
	e) współpraca strumienicy z instalacją,
	f) charakterystyki strumienic.
4	Sprężarki:
	a) podział, klasyfikacja i zastosowanie sprężarek,
	b) sprężarki wyporowe:
	- budowa i zasada działania, wykres p(v), t(s), rzeczywisty współczynnik objętościowy, sprężanie wielostopniowe, temperatura końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek,
	- rozrząd sprężarek wyporowych,
	- wielkości charakterystyczne sprężarek wyporowych,
	- parametry pracy sprężarek wyporowych,
	- współpraca z instalacją sprężonego powietrza,
	- pomiar i regulacja wydajności sprężarki na statku,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	- najważniejsze czynności w trakcie przeglądów sprężarek wyporowych (pomiar przestrzeni szkodliwej, regulacja, regulacja ciśnienia międzystopniowego),
	- najczęstsze usterki sprężarek wyporowych w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	- zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza,
	c) sprężarki wirowe:
	- budowa i zasada działania, wykres p(v), t(s), sprężanie wielostopniowe, temperatura końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek,
	- wielkości charakterystyczne sprężarek wirowych,
	- charakterystyki sprężarek wirowych,
	- parametry pracy sprężarek wirowych,
	- współpraca z instalacją sprężonego powietrza,
	- regulacja wydajności,
	- pompowanie sprężarek wirowych i sposoby zapobiegania,
	d) dmuchawy i wentylatory:
	- charakterystyki,
	- współpraca z instalacją wentylacyjną,
	e) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące sprężarek okrętowych.
5	Urządzenia do oczyszczania paliw i olejów:
	a) rodzaje zanieczyszczeń paliw i olejów, wpływ na eksploatację urządzeń i instalacji okrętowych,
	b) sedymentacja grawitacyjna i wirowanie:
	- podstawy teoretyczne,
	- budowa wirówek,
	- dobór wirówek pod kątem wydajności dla różnych instalacji siłowni,
	- dobór metod i parametrów wirowania paliw okrętowych,
	- dobór metod i parametrów wirowania olejów smarowych,
	- najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	- najczęstsze usterki wirówek w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	c) filtrowanie:
	- podstawy teoretyczne,
	- przegrody filtracyjne, wielkości charakterystyczne przegród,
	- budowa i obsługa filtrów paliwowych i olejowych.
6	Wymienniki ciepła:
	a) teoretyczne podstawy ruchu ciepła, przewodzenie, unoszenie, przenikanie ciepła i promieniowanie, wielkości charakterystyczne,
	b) podział, budowa i zastosowanie wymienników ciepła,
	c) wymienniki ciepła współprądowe, przeciwprądowe, z prądem mieszanym,
	d) elementy konstrukcyjne wymienników ciepła,
	e) parametry pracy wymienników ciepła,
	f) obsługa wymienników ciepła, układy automatycznej regulacji temperatury czynników,
	g) rodzaje korozji i sposoby zapobiegania,
	h) czyszczenie, konserwacja i próby szczelności wymienników ciepła,
	i) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące wymienników ciepła.
7	Urządzenia do uzyskiwania wody słodkiej z wody morskiej:
	a) budowa, zasada działania i obsługa wyparowników podciśnieniowych,
	b) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	c) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania
	d) budowa, zasada działania i obsługa urządzeń działających z wykorzystaniem zjawiska odwróconej osmozy,
	e) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	f) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	g) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń wytwarzających wodę słodką.
8	Urządzenia do odolejania wód zęzowych:
	a) budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odolejania wód zęzowych,
	b) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń do odolejania wód zęzowych.
9	Urządzenia do oczyszczania ścieków sanitarnych:
	a) budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych,
	b) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.
10	Hydrauliczne instalacje okrętowe:
	a) podstawy teoretyczne pracy instalacji hydraulicznych,
	b) elementy instalacji hydraulicznych:
	- pompy hydrauliczne,
	- silniki hydrauliczne,
	- siłowniki,
	- zawory,
	- rozdzielacze,
	- przewody,
	- zbiorniki,
	c) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	d) symbole stosowane w dokumentacji instalacji hydraulicznych.
11	Urządzenia sterowe statku:
	a) podstawy teoretyczne sterowania statkiem, zwrotność, stateczność kursowa statku,
	b) budowa i obsługa elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej),
	c) regulacja elektrohydraulicznych maszyn sterowych,
	d) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	e) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	f) awaryjna procedura obsługi maszyny sterowej,
	g) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące maszyn sterowych.
12	Śruby nastawne:
	a) budowa i zasada działania śruby nastawnej,
	b) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) mechanizmów śruby nastawnej,
	c) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.
13	Urządzenia kotwiczne:
	a) elementy urządzenia kotwicznego,
	b) budowa i obsługa elektrycznych kabestanów i wind kotwicznych,
	c) budowa i obsługa hydraulicznych kabestanów i wind kotwicznych,
	d) najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie),
	e) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	f) przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń kotwicznych.
14	Instalacje otwierania i zamykania pokryw luków ładowni:
	a) instalacje hydrauliczne - budowa i obsługa,
	b) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania,
	c) awaryjne zamykanie i otwieranie ładowni.
15	Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych:
	a) budowa i obsługa drzwi przedziałów wodoszczelnych,
	b) budowa i obsługa furt dziobowych i rufowych,
	c) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.
16	Urządzenia przeładunkowe i pokładowe:
	a) budowa bomów ładunkowych,
	b) budowa i obsługa wind topenantowych i gajowych,
	c) budowa i obsługa dźwigów elektrycznych,
	d) budowa i obsługa dźwigów hydraulicznych,
	e) warunki współpracy urządzeń przeładunkowych.
17	Stabilizatory przechyłów:
	a) rodzaje i zastosowania stabilizatorów przechyłów,
	b) budowa i obsługa urządzeń i instalacji stabilizacji przechyłów.
18	Windy łodziowe:
	a) budowa i obsługa wind łodzi ratunkowych,
	b) budowa i obsługa zrzutni łodzi ratunkowych.
19	Współpraca pompy wirowej z układem pompowym:	16	16
	a) przygotowanie instalacji do uruchomienia pompy,
	b) uruchomienie pompy, odczyt wartości parametrów pracy, regulacja wydajności,
	c) ocena poprawności parametrów pracy pompy na podstawie instrukcji obsługi pompy, punkt pracy,
	d) wykonanie czynności obsługowych: sprawdzenie uziemienia silnika elektrycznego, przesmarowanie łożysk, uzupełnienie smaru, sprawdzenie temperatur łożysk pompy i silnika,
	e) wyłączenie pompy i zamknięcie instalacji.
20	Pomiar wydajności tłokowej sprężarki powietrza rozruchowego:
	a) zapoznanie się z osprzętem sprężarki powietrza rozruchowego,
	b) zapoznanie się z osprzętem instalacji powietrza rozruchowego,
	c) przygotowanie sprężarki i instalacji sprężonego powietrza do ruchu,
	d) załączenie sprężarki,
	e) odczyt i interpretacja wartości parametrów pracy sprężarki, ocena prawidłowości wartości parametrów na podstawie zaleceń producenta,
	f) czynności obsługowe w trakcie pracy sprężarki,
	g) pomiar wydajności sprężarki i porównanie z wymaganiami instytucji klasyfikacyjnych.
21	Wirówka paliwa:
	a) demontaż bębna wirówki, ocena stanu technicznego elementów składowych,
	b) montaż bębna wirówki,
	c) sprawdzenie prawidłowości montażu.

22	Wirowanie paliwa:
	a) dobór metody wirowania (puryfikacja, klaryfikacja, szeregowe i równoległe łączenie wirówek),
	b) dobór parametrów wirowania dla określonego paliwa,
	c) przygotowanie instalacji do oczyszczania paliwa,
	d) przygotowanie wirówki do uruchomienia,
	e) uruchomienie wirówki, nastawa parametrów wirowania,
	f) czynności obsługowe w trakcie pracy wirówki paliwa,
	g) wyłączenie wirówki i zamknięcie instalacji oczyszczania paliwa.
	Razem	61	16	77

1. Klasyfikacja, budowa, wielkości charakterystyczne i charakterystyki układów pompowych.

2. Klasyfikacja pomp, przeznaczenie.

3. Budowa i zasada działania pomp wirowych, parametry pracy pomp, charakterystyki przepływu, mocy i sprawności, charakterystyki zupełne, wpływ czynników konstrukcyjnych i eksploatacyjnych na przebieg charakterystyk pomp, wyróżniki szybkobieżności, ich wpływ na charakterystyki pomp wirowych.

4. Siły hydrauliczne działające na wirnik, sposoby równoważenia.

5. Budowa i zasada działania pomp wyporowych, parametry pracy, charakterystyki przepływu, mocy i sprawności, wpływ czynników eksploatacyjnych na przebieg charakterystyk pomp.

6. Zasady współpracy pomp w instalacjach (szeregowa i równoległa).

7. Warunki sprzyjające, przebieg i skutki zjawiska kawitacji w instalacjach pompowych, sposoby zapobiegania.

8. Zasady obsługi pomp (przygotowanie, uruchomienie, nadzór w czasie pracy, wyłączenie z ruchu).

9. Najczęstsze usterki pomp w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

10. Klasyfikacja, cechy eksploatacyjne i zastosowanie strumienic.

11. Budowa i wielkości charakterystyczne strumienic, parametry pracy, charakterystyki strumienic.

12. Zasady współpracy strumienicy z instalacją.

13. Sprężarki: podział, klasyfikację i zastosowanie sprężarek.

14. Sprężarki wyporowe: budowę i zasadę działania, wykresy p(V), T(s), rzeczywisty współczynnik objętościowy, sprężanie wielostopniowe, temperaturę końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek.

15. Rozrząd sprężarek wyporowych.

16. Wielkości charakterystyczne sprężarek wyporowych, parametry pracy sprężarek wyporowych, zasady współpracy z instalacją sprężonego powietrza.

17. Zasady pomiaru i regulację wydajności sprężarki powietrza na statku.

18. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

19. Najważniejsze czynności w trakcie przeglądów sprężarek wyporowych (pomiar przestrzeni szkodliwej, regulacja, regulację ciśnienia międzystopniowego).

20. Najczęstsze usterki sprężarek wyporowych w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

21. Zabezpieczenia sprężarek i instalacji sprężonego powietrza.

22. Sprężarki wirowe: budowa i zasada działania, wykres p(V), T(s), sprężanie wielostopniowe, temperatura końca sprężania, chłodzenie i smarowanie sprężarek.

23. Wielkości charakterystyczne sprężarek wirowych, charakterystyki sprężarek wirowych, parametry pracy sprężarek wirowych.

24. Zasady współpracy z instalacją sprężonego powietrza, regulacja wydajności.

25. Dmuchawy i wentylatory: charakterystyki, współpraca z instalacją wentylacyjną.

26. Rodzaje zanieczyszczeń paliw i olejów, wpływ na eksploatację urządzeń i instalacji okrętowych.

27. Zjawisko sedymentacji grawitacyjnej, podstawy teoretyczne, zastosowanie zjawiska w wirówkach.

28. Budowa wirówek.

29. Zasady doboru wirówek pod kątem wydajności dla różnych instalacji siłowni, dobór metod i parametrów wirowania paliw okrętowych, dobór metod i parametrów wirowania olejów smarowych.

30. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

31. Najczęstsze usterki wirówek w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

32. Filtrowanie: podstawy teoretyczne, przegrody filtracyjne, wielkości charakterystyczne przegród.

33. Budowa i obsługa filtrów paliwowych i olejowych.

34. Podstawy ruchu ciepła, przewodzenie, unoszenie przenikanie i promieniowanie ciepła, wielkości charakterystyczne procesu.

35. Podział, budowa i zastosowanie wymienników ciepła.

36. Wymienniki ciepła współprądowe, przeciwprądowe, z prądem mieszanym.

37. Elementy konstrukcyjne wymienników ciepła.

38. Parametry pracy wymienników ciepła.

39. Zasady obsługi wymienników ciepła, układy automatycznej regulacji temperatury czynników.

40. Rodzaje korozji i sposoby zapobiegania w wymiennikach ciepła.

41. Metody czyszczenia, konserwacji i procedury prób szczelności wymienników ciepła.

42. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące wymienników ciepła.

43. Budowa, zasada działania i obsługa wyparowników podciśnieniowych.

44. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

45. Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

46. Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń działających z wykorzystaniem zjawiska odwróconej osmozy.

47. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) urządzeń działających z wykorzystaniem zjawiska odwróconej osmozy.

48. Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania w urządzeniach działających z wykorzystaniem zjawiska odwróconej osmozy.

49. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń wytwarzających wodę słodką.

50. Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do odolejania wód zęzowych.

51. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń do odolejania wód zęzowych.

52. Budowa, zasada działania i obsługa urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.

53. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych.

54. Teoretyczne podstawy działania instalacji hydraulicznych.

55. Elementy instalacji hydraulicznych: pompy hydrauliczne, silniki hydrauliczne, siłowniki, zawory, rozdzielacze, przewody, zbiorniki.

56. Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

57. Symbole stosowane w dokumentacji instalacji hydraulicznych.

58. Budowa i zasady obsługi elektrohydraulicznych maszyn sterowych (tłokowej, nurnikowej, łopatkowej, toroidalnej).

59. Najważniejsze czynności obsługowe elektrohydraulicznych maszyn sterowych (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie).

60. Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania w elektrohydraulicznych maszynach sterowych.

61. Awaryjna procedura obsługi maszyny sterowej.

62. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące maszyn sterowych.

63. Zasada działania i budowa sterów strumieniowych i aktywnych.

64. Śruby nastawne: budowa i zasada działania mechanizmu zmiany kąta wychylenia płatów śruby.

65. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) mechanizmów śruby nastawnej, najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

66. Urządzenia kotwiczne: elementy urządzenia kotwicznego.

67. Budowa i obsługa elektrycznych kabestanów i wind kotwicznych.

68. Budowa i obsługa hydraulicznych kabestanów i wind kotwicznych.

69. Najważniejsze czynności obsługowe (uruchamianie, nadzór w czasie pracy, zatrzymywanie) urządzenia kotwicznego.

70. Najczęstsze usterki w czasie pracy urządzenia kotwicznego, objawy i sposoby ich usuwania.

71. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące urządzeń kotwicznych.

72. Instalacje otwierania i zamykania pokryw luków ładowni: instalacje hydrauliczne - budowa i obsługa, najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

73. Procedury awaryjnego zamykania i otwierania ładowni.

74. Instalacje hydrauliczne drzwi wodoszczelnych: budowa i obsługa drzwi przedziałów wodoszczelnych, budowa i obsługa furt dziobowych i rufowych, najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

75. Urządzenia przeładunkowe podstawy budowy i zasady działania.

76. Podstawy budowy i zasady działania dźwigów elektrycznych i hydraulicznych.

77. Stabilizatory przechyłów: rodzaje i zastosowania stabilizatorów przechyłów.

78. Budowa i obsługa urządzeń i instalacji stabilizacji przechyłów.

79. Windy łodziowe: budowa i obsługa wind łodzi ratunkowych, budowa i obsługa zrzutni łodzi ratunkowych.

1. Uruchamianie, ocena prawidłowości parametrów pracy, regulowanie parametrów pracy i wyłączanie z ruchu pompy.

2. Przygotowanie sprężarki i instalacji sprężonego powietrza do ruchu.

3. Załączanie sprężarki, odczytywanie i interpretowanie wartości parametrów pracy sprężarki, ocena prawidłowości wartości parametrów na podstawie zaleceń producenta, wykonywanie czynności obsługowych w trakcie pracy sprężarki, wyłączanie sprężarki.

4. Dokonywanie pomiaru wydajności sprężarki i porównywanie z wymaganiami instytucji klasyfikacyjnych.

5. Zdemontowanie, ocena stanu elementów i zmontowanie bębna wirówki.

6. Przezbrojenie bębna wirówki: klaryfikator → puryfikator lub puryfikator → klaryfikator.

7. Dobór parametrów wirowania różnych rodzajów paliw okrętowych.

8. Przygotowanie do pracy wirówki paliwa w systemie obsługi ręcznej i automatycznej.

9. Uruchamianie, ocena prawidłowości parametrów pracy, wyłączanie z ruchu wirówki paliwa.

10. Nastawianie parametrów wirowania obiegowych olejów smarowych.

11. Uruchamianie, ocena prawidłowości parametrów pracy i wyłączanie z ruchu wirówki olejowej.

12. Interpretowanie schematów instalacji hydraulicznych.

4.1.7	Przedmiot:	KOTŁY OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	20				20

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Teoretyczne podstawy pracy kotłów okrętowych:	20				20
	a) właściwości termodynamiczne wody i pary,
	b) cykl przemian termodynamicznych zachodzących w kotle i ich zobrazowanie na wykresie i-s, T-s, i-p,
	c) właściwości fizykochemiczne olejów diatermicznych.
2	Procesy robocze zachodzące w kotle:
	a) spalanie:
	- wpływ parametrów paliwa i powietrza oraz stanu technicznego palnika na jakość procesu spalania,
	b) wymiana ciepła:
	- promieniowanie,
	- konwekcja,
	- rodzaje zanieczyszczeń i ich wpływ na wymianę ciepła,
	c) aerodynamika:
	- wpływ konstrukcji kotła na opory przepływu spalin,
	- wpływ zanieczyszczeń na opory przepływu spalin,
	- wentylatory wyciągowe,
	d) cyrkulacja wody w kotle:
	- cyrkulacja naturalna i jej zaburzenia,
	e) cyrkulacja wymuszona.
3	Klasyfikacja i budowa pomocniczych kotłów okrętowych:
	a) pomocnicze opalane,
	b) płomieniówkowe,
	c) opłomkowe,
	d) dwuobiegowe,
	e) kombinowane,
	f) kotły olejowe,
	g) przegląd konstrukcji kotłów.
4	Wielkości charakterystyczne, parametry i wskaźniki współczesnych kotłów okrętowych pomocniczych:
4
	a) jednostkowa pojemność wodna,
	b) obciążenie cieplne komory paleniskowej,
	c) obciążenie cieplne powierzchni wymiany ciepła,
	d) zakresy ciśnień występujących w kotle,
	e) zakresy temperatur występujących w kotle,
	f) zdolności akumulacyjne.
5	Budowa i zasada działania kotłów utylizacyjnych:
	a) przykłady konstrukcji kotłów opłomkowych i płomieniówkowych,
	b) systemy obsługujące kocioł,
	c) automatyka kotła.
6	Bilans cieplny kotła - sprawność:
	a) bilans cieplny po stronie parowo-wodnej,
	b) bilans cieplny po stronie paliwowej,
	c) metody wyznaczania sprawności (bezpośrednia i pośrednia),
	d) wpływ parametrów eksploatacyjnych na sprawność kotła.
7	Elementy konstrukcyjne kotłów okrętowych:
	a) walczaki wodne i parowo-wodne,
	b) główne powierzchnie ogrzewalne kotłów,
	c) szkielet, płaszcz gazoszczelny, izolacja,
	d) osuszanie pary,
	e) podgrzewacze powietrza i wody,
	f) przegrzewacze pary.

8	Armatura i osprzęt kotłowy:
	a) zawory odcinające, bezpieczeństwa, zwrotne,
	b) wodowskazy,
	c) zdmuchiwacze sadzy,
	d) regulatory poziomu, pływakowe, sondy pojemnościowe,
	e) presostaty, termometry, termopary, manometry,
	f) instalacja do mycia kotłów po stronie spalinowej,
	g) instalacje do szumowania kotłów,
	h) wymogi techniczne.
9	Instalacje kotłowe:
	a) systemy zasilania wodą (zasilanie ciągłe i okresowe),
	b) systemy parowe,
	c) systemy szumowania i odmulania.
10	Instalacje zasilania paliwem:
	a) pozostałościowym,
	b) destylacyjnym,
	c) odpadami ropopochodnymi.
11	Palniki kotłowe:
	a) ciśnieniowe z rozpylaniem mechanicznym,
	b) rotacyjne,
	c) dwupaliwowe,
	d) z rozpylaniem parowym,
	e) z rozpylaniem powietrznym.
12	Automatyka kotłów pomocniczych i utylizacyjnych.
13	Obsługa kotłów okrętowych:
	a) włączanie kotłów do pracy,
	b) obsługa kotłów podczas pracy (przygotowanie wody w czasie pracy kotłów, kontrola poziomu wody, obsługa codzienna, szumowanie wodowskazów i regulatorów poziomu),
	c) obsługa systemu paliwowego, wodnego, parowego (obsługa filtrów i podgrzewaczy, obsługa odwadniaczy termodynamicznych, skrzyni cieplnej, zbiornika obserwacyjnego, skroplin chłodnicy, skroplin skraplacza nadmiarowego),
	d) wygaszanie kotłów,
	e) odstawienie palnika,
	f) obniżanie ciśnienia, szumowanie kotłów,
	g) uzupełnianie wody,
	h) regulacja wydajności kotła utylizacyjnego,
	i) współpraca kotła utylizacyjnego i opalanego.
14	Instalacje bezpieczeństwa kotła, bezpieczeństwo obsługi kotłów okrętowych i procedury awaryjne.
14
15	Woda kotłowa:
	a) woda techniczna w obiegu parowo-skroplinowym,
	b) wymagane własności wody w instalacji kotła:
	- niskoprężnego,
	- wysokoprężnego,
	- przepływowego,
	c) analiza wody kotłowej - pobór próbek, interpretacja wyników i decyzje eksploatacyjne,
	d) wymagania praktyczne - wykorzystanie firmowych instrukcji producentów środków chemicznych do obróbki wody kotłowej na statkach.
16	Wymagania stawiane olejom diatermicznym stosowanym w siłowniach okrętowych.
	Razem	20	20

1. Teoretyczne podstawy pracy kotłów okrętowych.

2. Procesy robocze zachodzące w kotle.

3. Klasyfikacja i budowa pomocniczych kotłów okrętowych.

4. Budowa i zasada działania kotłów utylizacyjnych.

5. Bilans cieplny i sprawność kotła.

6. Elementy konstrukcyjne kotłów okrętowych.

7. Armatura i osprzęt kotłowy.

8. Instalacje kotłowe.

9. Instalacje paliwowe kotłów.

10. Palniki kotłowe.

11. Automatyka regulacji wydajności kotłów.

12. Instalacje bezpieczeństwa kotłów.

13. Obsługa kotłów okrętowych.

14. Bezpieczeństwo obsługi kotłów okrętowych i procedury awaryjne.

15. Wymagane właściwości wody kotłowej.

16. Wymagane właściwości olejów diatermicznych.

17. Blokady palnika kotła opalanego.

Lp.	Treści programu	Liczba godzin
Lp.	Treści programu	W	C	L	S
1	Podstawy technologii chłodniczej:	25				25
	a) przechowywanie i transport żywności,
	b) przechowywanie i transport innych ładunków chłodzonych.
2	Podstawowe parametry komfortu klimatycznego.
3	Podstawy termodynamiczne obiegów chłodniczych.
4	Obiegi chłodnicze stosowane na statkach:
	a) oznaczenia i symbole stosowane w schematach chłodniczych,
	b) klasyfikacja i zastosowanie obiegów chłodniczych,
	c) czynniki chłodnicze, właściwości, oznaczenia, zastosowanie, zamienność czynników chłodniczych,
	d) chłodziarki i zamrażarki domowe,
	e) chłodnie prowiantowe,
	f) ładownie chłodzone,
	g) kontenery chłodzone,
	h) klimatyzacja pomieszczeń,
	i) parametry pracy obiegów chłodniczych.
5	Sprężarki i agregaty chłodnicze:
	a) klasyfikacja i zastosowanie sprężarek chłodniczych,
	b) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek tłokowych,
	c) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek śrubowych,
	d) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek spiralnych,
	e) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa agregatów chłodniczych,
	f) budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa chłodziarek i zamrażarek domowych,
	g) regulacja wydajności sprężarek,
	h) przyrządy pomiarowo-kontrolne sprężarek,
	i) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.
6	Aparatura chłodnicza:
	a) wymienniki ciepła (skraplacze, chłodnice, podgrzewacze, parowniki),
	b) osuszacze,
	c) odolejacze,
	d) odgazowywacze,
	e) odpowietrzacze,
	f) pompy ziębnika,
	g) zbiorniki ziębnika i oleju.
7	Instalacje pomocnicze:
	a) ziębnika,
	b) oleju,
	c) oszraniania.
8	Współpraca sprężarki z instalacją chłodniczą.
9	Automatyzacja nadzoru urządzeń i instalacji chłodniczych:
	a) przyrządy pomiarowo-kontrolne,
	b) zabezpieczenia instalacji chłodniczych,
	c) układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów.

10	Czynności obsługowe dotyczące instalacji chłodniczych, nastawy parametrów pracy instalacji chłodniczych:
	a) przygotowanie instalacji do pracy i uruchomienie,
	b) kontrola i regulacja temperatur,
	c) kontrola szczelności instalacji,
	d) kontrola ilości czynnika chłodniczego w obiegu i uzupełnianie,
	e) kontrola ilości oleju w obiegu i uzupełnianie,
	f) odszranianie,
	g) wyłączenie instalacji,
	h) najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.
11	Wentylacja i klimatyzacja pomieszczeń - regulacja temperatury i wilgotności powietrza.
12	Wentylacja ładowni chłodzonych - regulacja temperatury i wilgotności powietrza.
13	Bilans cieplny komory chłodzonej i wpływ warunków zewnętrznych na składowe bilansu.
14	Bezpieczeństwo pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.
15	Czynności obsługowe w stanach awaryjnych.
16	Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące instalacji chłodniczych, dokumenty statkowe.
17	Zastosowanie schematów instalacji chłodniczej do wyjaśniania zasady działania, przygotowania do uruchomienia, wyłączenia, przygotowania instalacji do demontażu elementów, wymiany elementów, czyszczenia skraplacza, uzupełniania czynnika, oleju smarowego, odsysania czynnika, remontów, umiejscawiania usterek oraz do innych typowych czynności obsługowych.		15	15
18	Regulacja zaworów rozprężnych.
19	Odsysanie czynnika chłodniczego z instalacji.
20	Uzupełnianie czynnika chłodniczego w obiegu.
21	Uzupełnianie oleju smarowego w sprężarce.
22	Wykrywanie nieszczelności instalacji czynnika chłodniczego.
	Razem	25	15	40

1. Podstawy technologii chłodniczej: przechowywanie i transport żywności, przechowywanie i transport innych ładunków chłodzonych.

2. Podstawowe parametry komfortu klimatycznego.

3. Podstawy termodynamiczne obiegów chłodniczych.

4. Obiegi chłodnicze stosowane na statkach.

5. Oznaczenia i symbole stosowane w schematach chłodniczych.

6. Klasyfikacja i zastosowanie obiegów chłodniczych.

7. Czynniki chłodnicze, właściwości, oznaczenia, zastosowanie, zamienność czynników chłodniczych.

8. Budowa i zasada działania instalacji chłodni prowiantowych.

9. Budowa i zasada działania instalacji ładowni chłodzonych.

10. Budowa i zasada działania kontenerów chłodzonych.

11. Budowa i zasada działania instalacji klimatyzacji pomieszczeń.

12. Parametry pracy obiegów chłodniczych.

13. Sprężarki i agregaty chłodnicze: klasyfikacja i zastosowanie sprężarek chłodniczych.

14. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek tłokowych.

15. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek śrubowych.

16. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek spiralnych.

17. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa sprężarek agregatów chłodniczych.

18. Budowa, zasada działania, parametry pracy i obsługa chłodziarek i zamrażarek.

19. Regulacja wydajności sprężarek chłodniczych.

20. Przyrządy pomiarowo-kontrolne sprężarek.

21. Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania.

22. Aparatura chłodnicza: wymienniki ciepła (skraplacze, chłodnice, podgrzewacze, parowniki), osuszacze, odolejacze, odgazowywacze, odpowietrzacze, pompy ziębnika, zbiorniki ziębnika i oleju.

23. Instalacje pomocnicze: ziębnika, oleju, odszraniania.

24. Zasady współpracy sprężarki z instalacją chłodniczą.

25. Automatyzacja nadzoru urządzeń i instalacji chłodniczych: przyrządy pomiarowo-kontrolne, zabezpieczenia instalacji chłodniczych, układy regulacji ciśnień, temperatur, poziomów.

26. Procedura przygotowania instalacji do pracy i uruchomienie.

27. Zasady nadzoru i regulacji temperatur.

28. Zasady kontroli szczelności instalacji.

29. Zasady kontroli ilości czynnika chłodniczego w obiegu i uzupełnianie.

30. Zasady kontroli ilości oleju w obiegu i uzupełnianie.

31. Procedury odszraniania.

32. Procedury wyłączenia instalacji.

33. Najczęstsze usterki w czasie pracy, objawy i sposoby ich usuwania występujące w instalacjach chłodniczych.

34. Cele stosowania wentylacji i klimatyzacji pomieszczeń: zasady regulacji temperatury i wilgotności powietrza.

35. Cele stosowania wentylacji ładowni chłodzonych: zasady regulacji temperatury i wilgotności powietrza.

36. Zasady tworzenia bilansu cieplnego komory chłodzonej i wpływ warunków zewnętrznych na składowe bilansu.

37. Zasady bezpiecznej pracy w obsłudze instalacji chłodniczych.

38. Procedury obsługowe w stanach awaryjnych.

39. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące instalacji chłodniczych, dokumenty statkowe.

1. Posługiwanie się schematami instalacji chłodniczych w celu wyjaśniania zasady działania, przygotowania do uruchomienia, wyłączenia, przygotowania do demontażu elementów instalacji, oczyszczania, uzupełniania czynnika, oleju smarowego, odsysania czynnika, remontów, umiejscawiania usterek.

2. Przygotowanie do uruchomienia i uruchamianie, odczytywanie parametrów pracy (kontrola ciśnień, temperatur, wilgotności, poboru prądu, hałasu itp.), ocena ich poprawności, regulowanie nastaw i zatrzymywanie instalacji chłodniczej i klimatyzacyjnej.

3. Realizowanie czynności obsługi okresowej: uzupełnianie ziębnika i ziębiwa, uzupełnianie lub wymiana oleju smarnego, odpowietrzanie, odszranianie, wykrywanie i usuwanie nieszczelności, odwadnianie instalacji.

4. Interpretowanie odczytów przyrządów pomiarowych.

5. Dokonywanie nastaw w układach automatyki chłodniczej i klimatyzacyjnej.

6. Prowadzenie dokumentacji związanej z eksploatacją instalacji chłodniczych i klimatyzacyjnych.

4.1.9	Przedmiot:	PŁYNY EKSPLOATACYJNE
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	30		11		41

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Lepkość, gęstość, definicje, jednostki, podstawowe metody pomiaru.	30				30
2	Rodzaje tarcia, smarowania, zużycia.
3	Rodzaje płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku, ich właściwości i podstawowe klasyfikacje:
3
	a) wody naturalne,
	b) wody techniczne:
	- woda morska,
	- woda kotłowa,
	- woda chłodząca silniki,
	- woda sanitarna,
	- woda pitna,
	c) paliwa,
	d) środki smarowe,
	e) ciecze hydrauliczne,
	f) czynniki chłodnicze,
	g) oleje termiczne,
	h) chemikalia stosowane w celu czyszczenia i konserwacji,
	i) dodatki do wybranych płynów eksploatacyjnych:
	- dodatki do wody kotłowej,
	- dodatki do wody chłodzącej,
	- dodatki do wody wyparownika,
	- dodatki do wody morskiej,
	- dodatki do paliw,
	j) powietrze,
	k) spaliny.
4	Metody otrzymywania wybranych płynów eksploatacyjnych:
	a) woda,
	b) paliwo,
	c) środki smarowe,
	d) ciecze hydrauliczne,
	e) oleje termiczne.
5	Wpływ pochodzenia i procesów wytwarzania wybranych płynów
	eksploatacyjnych na ich właściwości:
	a) woda,
	b) paliwa,
	c) środki smarowe,
	d) ciecze hydrauliczne.

6	Wpływ właściwości płynów na eksploatację instalacji:
	a) wody techniczne:
	- woda morska,
	- woda kotłowa,
	- woda chłodząca silniki,
	- woda sanitarna,
	- woda pitna,
	b) paliwa,
	c) środki smarowe,
	d) ciecze hydrauliczne,
	e) czynniki chłodnicze,
	f) oleje termiczne,
	g) chemikalia stosowane w celu czyszczenia i konserwacji,
	h) dodatki do wybranych płynów eksploatacyjnych:
	- dodatki do wody kotłowej,
	- dodatki do wody chłodzącej,
	- dodatki do wody wyparownika,
	- dodatki do wody morskiej,
	- dodatki do paliw,
	i) powietrze,
	j) spaliny.
7	Zagadnienia eksploatacyjne wybranych instalacji:
	a) instalacja zasilania paliwem,
	b) komora spalania (silnik tłokowy, kocioł),
	c) instalacje smarowania łożysk i chłodzenia olejami,
	d) instalacja smarowania tulei cylindrowych,
	e) instalacje hydrauliczne,
	f) instalacje z olejami termicznymi.
8	Zasady pobierania próbek płynów eksploatacyjnych do analiz i wpływ na wyniki.
9	Starzenie i zanieczyszczenia wybranych płynów eksploatacyjnych:
	a) woda kotłowa,
	b) woda chłodząca,
	c) paliwo,
	d) środki smarowe,
	e) ciecze hydrauliczne,
	f) oleje termiczne.
10	Analizy wybranych płynów eksploatacyjnych:
	a) woda kotłowa,
	b) woda chłodząca,
	c) paliwo,
	d) oleje smarowe,
	e) ciecze hydrauliczne,
	f) oleje termiczne.
11	Etapy użytkowania płynów eksploatacyjnych:
	a) dobór,
	b) zamówienie,
	c) odbiór,
	d) magazynowanie,
	e) kontrola własności użytkowych,
	f) wartości ostrzegawcze i graniczne parametrów płynów eksploatacyjnych,
	g) przywracanie właściwości użytkowych,
	h) wymiana,
	i) utylizacja.
12	Zagadnienia dotyczące zamienności i mieszalności wybranych płynów eksploatacyjnych.
13	Zasady bezpiecznej pracy z wybranymi płynami eksploatacyjnymi i chemikaliami stosowanymi na statku, podstawowe informacje zawarte w MSDS (Material Safety Data Sheet).
14	Podejmowanie decyzji eksploatacyjnych w oparciu o wyniki analiz wybranych płynów, posługiwanie się instrukcjami:
	a) woda kotłowa,
	b) woda chłodząca,
	c) paliwo,
	d) oleje smarowe,
	e) ciecze hydrauliczne,
	f) oleje termiczne.
15	Dobór zamienników wybranych płynów eksploatacyjnych:
	a) paliwo,
	b) oleje smarowe,
	c) ciecze hydrauliczne,
	d) smary plastyczne,
	e) oleje termiczne.
16	Dobór środków ochrony osobistej i niezbędne środki bezpieczeństwa przy używaniu lub kontakcie z wybranymi płynami eksploatacyjnymi lub chemikaliami, korzystanie z kart MSDS (Material Safety Data Sheet).
17	Podstawowe analizy wybranych płynów eksploatacyjnych przy pomocy statkowych zestawów przenośnych i wybór środków korygujących:		11	11
	a) woda kotłowa,
	b) woda chłodząca,
	c) paliwo,
	d) oleje smarowe,
	e) ciecze hydrauliczne,
	f) oleje termiczne.
18	Identyfikacja płynów eksploatacyjnych na podstawie specyfikacji handlowej i ich przydatność w przewidywanym zastosowaniu.
19	Interpretacja wyników podstawowych analiz próbek wybranych płynów eksploatacyjnych.
	Razem	30	11	41

1. Lepkość, gęstość, definicje, jednostki, podstawowe metody pomiaru.

2. Rodzaje tarcia, smarowania, zużycia.

3. Rodzaje płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku, ich właściwości i podstawowe klasyfikacje:

a) wody naturalne,

b) wody techniczne:

- woda morska,

- woda kotłowa,

- woda chłodząca silniki,

- woda sanitarna,

- woda pitna,

c) paliwa,

d) środki smarowe,

e) ciecze hydrauliczne,

f) czynniki chłodnicze,

g) oleje termiczne,

h) chemikalia stosowane w celu czyszczenia i konserwacji,

i) dodatki do wybranych płynów eksploatacyjnych:

- dodatki do wody kotłowej,

- dodatki do wody chłodzącej,

- dodatki do wody wyparownika,

- dodatki do wody morskiej

- dodatki do paliw,

j) powietrze,

k) spaliny.

4. Metody otrzymywania wybranych płynów eksploatacyjnych:

a) woda,

b) paliwo,

c) środki smarowe,

d) ciecze hydrauliczne,

e) oleje termiczne.

5. Wpływ pochodzenia i procesów wytwarzania wybranych płynów eksploatacyjnych na ich właściwości:

a) woda,

b) paliwo,

c) środki smarowe,

d) ciecze hydrauliczne,

e) oleje termiczne.

6. Wpływ właściwości płynów na eksploatację instalacji:

a) wody techniczne:

- woda morska,

- woda kotłowa,

- woda chłodząca silniki,

- woda sanitarna,

- woda pitna,

b) paliwa,

c) środki smarowe,

d) ciecze hydrauliczne,

e) czynniki chłodnicze,

f) oleje termiczne,

g) chemikalia stosowane w celu czyszczenia i konserwacji,

h) dodatki do wybranych płynów eksploatacyjnych:

- dodatki do wody kotłowej,

- dodatki do wody chłodzącej,

- dodatki do wody wyparownika,

- dodatki do wody morskiej,

- dodatki do paliw,

i) powietrze,

j) spaliny.

7. Zagadnienia eksploatacyjne wybranych instalacji:

a) instalacja zasilania paliwem,

b) komora spalania (silnik tłokowy, kocioł),

c) instalacje smarowania łożysk i chłodzenia olejami,

d) instalacja smarowania tulei cylindrowych,

e) instalacje hydrauliczne,

f) instalacje z olejami termicznymi.

8. Zasady pobierania próbek płynów eksploatacyjnych oraz ich wpływ na wyniki analiz.

9. Starzenie i zanieczyszczenia wybranych płynów eksploatacyjnych:

a) woda kotłowa,

b) woda chłodząca,

c) paliwo,

d) środki smarowe,

e) ciecze hydrauliczne,

f) oleje termiczne.

10. Podstawowe analizy wybranych płynów eksploatacyjnych:

a) woda kotłowa,

b) woda chłodząca,

c) paliwo,

d) oleje smarowe,

e) ciecze hydrauliczne,

f) oleje termiczne.

11. Metody użytkowania płynów eksploatacyjnych:

a) dobór,

b) zamówienie,

c) odbiór,

d) magazynowanie,

e) kontrola własności użytkowych, usuwanie zanieczyszczeń,

f) wartości ostrzegawcze i graniczne parametrów płynów eksploatacyjnych,

g) przywracanie właściwości użytkowych,

h) wymiana,

i) utylizacja.

12. Dane dotyczące zamienności i mieszalności wybranych płynów eksploatacyjnych.

13. Zasady bezpiecznej pracy z wybranymi płynami eksploatacyjnymi i chemikaliami stosowanymi na statku.

14. Podstawowe informacje zawarte w MSDS (Material Safety Data Sheet).

1. Identyfikowanie płynów eksploatacyjnych na podstawie specyfikacji handlowej i ich przydatności w przewidywanym zastosowaniu.

2. Wykonywanie podstawowych analiz wybranych płynów eksploatacyjnych przy pomocy statkowych zestawów przenośnych:

a) woda kotłowa,

b) woda chłodząca,

c) paliwo,

d) oleje smarowe,

e) ciecze hydrauliczne,

f) oleje termiczne.

3. Interpretowanie wyników analiz próbek wybranych płynów eksploatacyjnych.

4. Podejmowanie właściwych decyzji eksploatacyjnych w oparciu o wyniki analiz wybranych płynów:

a) woda kotłowa,

b) woda chłodząca,

c) paliwo,

d) oleje smarowe,

e) ciecze hydrauliczne,

f) oleje termiczne.

5. Dobór środków ochrony osobistej i wskazanie niezbędnych środków bezpieczeństwa przy używaniu lub kontakcie z wybranymi płynami eksploatacyjnymi lub chemikaliami.

6. Korzystanie z kart MSDS (Material Safety Data Sheet).

4.1.10	Przedmiot:	TECHNOLOGIA REMONTÓW
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	48		66		114

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Ogólne zasady bezpieczeństwa pracy w trakcie napraw i remontów maszyn i urządzeń w siłowni okrętowej.	48				48
2	Podstawy metrologii warsztatowej:
	a) przyrządy pomiarowe stosowane w remontach maszyn i urządzeń i ich przeznaczenie,
	b) zasady posługiwania się przyrządami pomiarowymi,
	c) metody pomiaru wymiarów liniowych i kątowych sprzętem uniwersalnym,
	d) wymiary zewnętrzne i wewnętrzne,
	e) rodzaje wzorców i ich zastosowanie,
	f) sprawdziany,
	g) pomiary kół zębatych.
3	Zasady bezpiecznej pracy na obrabiarkach.
4	Tokarki:
	a) rodzaje i obsługa,
	b) rodzaje narzędzi,
	c) podstawowe operacje.
5	Wiertarki:
	a) rodzaje i obsługa,
	b) rodzaje narzędzi,
	c) podstawowe operacje.
6	Szlifierki:
	a) rodzaje i obsługa,
	b) rodzaje narzędzi,
	c) podstawowe operacje.
7	Spawanie i cięcie gazowe:
	a) zasady BHP i przeciwpożarowe przy spawaniu i cięciu gazowym,
	b) właściwości gazów technicznych,
	c) przechowywanie i transport gazów technicznych,
	d) budowa i rodzaje płomienia,
	e) typy i budowa palników do spawania i cięcia,
	f) materiały dodatkowe do spawania gazowego,
	g) praktyczna obsługa sprzętu spawalniczego,
	h) rodzaje złącz, spoin i pozycji spawalniczych,
	i) przygotowanie materiału do spawania i cięcia,
	j) cięcie (przepalanie) blach, profili i rur stalowych,
	k) napawanie w pozycji podolnej i pionowej,
	l) spawanie złącz doczołowych w pozycji podolnej, naściennej i pionowej,
	m) rodzaje złącz, spoin i pozycji spawalniczych,
	n) przygotowanie materiału do spawania i cięcia,
	o) cięcie (przepalanie) stali w postaci blach, profili i rur,
	p) spawanie złącz doczołowych w pozycji podolnej, naściennej i pionowej.

8	Spawanie i cięcie elektryczne:
	a) zasady BHP i przeciwpożarowe przy spawaniu i cięciu elektrycznym,
	b) konstrukcja i zasady działania urządzeń do spawania i cięcia elektrycznego,
	c) materiały dodatkowe do spawania elektrycznego:
	d) elektrody,
	e) gazy techniczne (argon, CO₂, mieszanki),
	f) podkładki ceramiczne,
	g) praktyczna obsługa urządzeń do spawania i cięcia elektrycznego,
	h) rodzaje złącz, spoin i pozycji spawalniczych,
	i) przygotowanie materiału do spawania i cięcia,
	j) napawanie drutem gołym i elektrodą otuloną,
	k) spawanie złącz teowych w pozycji nabocznej i pionowej,
	l) spawanie złącz doczołowych przygotowanych na "I", "V" i "Y" w pozycji podolnej i pionowej,
	m) cięcie elektryczne blach, profili i rur stalowych.
9	Technologia napraw rurociągów i armatury okrętowej:
	a) cięcie rur,
	b) gwintowanie rur,
	c) doraźne usuwanie nieszczelności rur,
	d) zaślepianie odcinków rurociągów z połączeniami kołnierzowymi,
	e) demontaż rur,
	f) wykonywanie nowych odcinków rur z kołnierzami (proste i profilowane), pasowanie kołnierzy,
	g) naprawa zaworów.
10	Rodzaje narzędzi stosowanych w demontażu i montażu urządzeń.
11	Fazy procesu technologicznego i fazy remontu.
12	Zasady demontażu urządzeń, podzespołów i elementów w siłowni
	okrętowej:
	a) sposoby usuwania zanieczyszczeń,
	b) wymiana elementów i podzespołów,
	c) zasady montażu i próby szczelności.
13	Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.
14	Regeneracja elementów maszyn i urządzeń:
	a) za pomocą napawania,
	b) z wykorzystaniem żywic epoksydowych,
	c) z wykorzystaniem tworzyw sztucznych,
	d) z wykorzystaniem kompozytów.
15	Technologia remontu okrętowych tłokowych silników spalinowych:
	a) przygotowanie i organizacja remontu silnika,
	b) pomiary przed rozpoczęciem demontażu,
	c) demontaż podstawowych zespołów silnika,
	d) weryfikacja i naprawa elementów silnika,
	e) próby silnika po remoncie.
16	Technologia remontu turbosprężarek.
17	Technologia remontu maszyn i urządzeń pomocniczych:
	a) pomp,
	b) sprężarek,
	c) wentylatorów,
	d) filtrów,
	e) wymienników ciepła,
	f) wirówek,
	g) urządzeń hydraulicznych,
	h) urządzeń ochrony środowiska morskiego.
18	Sprawdzanie prostoliniowości, płaskości i prostopadłości płaszczyzn.	66	66
19	Sprawdzanie współosiowości, prostopadłości i równoległości osi otworów.
20	Podstawowe operacje obróbki ślusarskiej: trasowanie, cięcie, przecinanie, piłowanie, skrobanie, szlifowanie, docieranie, ostrzenie, gwintowanie, zasady bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ręcznych.
21	Tokarki: podstawowe operacje.

22	Wiertarki: podstawowe operacje.
23	Szlifierki: podstawowe operacje.
24	Spawanie i cięcie gazowe:
	a) zasady BHP i przeciwpożarowe przy spawaniu i cięciu gazowym,
	b) właściwości gazów technicznych,
	c) przechowywanie i transport gazów technicznych,
	d) budowa i rodzaje płomienia,
	e) typy i budowa palników do spawania i cięcia,
	f) materiały dodatkowe do spawania gazowego,
	g) praktyczna obsługa sprzętu spawalniczego,
	h) rodzaje złącz, spoin i pozycji spawalniczych,
	i) przygotowanie materiału do spawania i cięcia,
	j) cięcie (przepalanie) blach, profili i rur stalowych,
	k) napawanie w pozycji podolnej i pionowej,
	l) spawanie złącz doczołowych w pozycji podolnej, naściennej i pionowej,
	m) rodzaje złącz, spoin i pozycji spawalniczych,
	n) przygotowanie materiału do spawania i cięcia,
	o) cięcie (przepalanie) stali w postaci blach, profili i rur,
	p) spawanie złącz doczołowych w pozycji podolnej, naściennej i pionowej.
25	Spawanie i cięcie elektryczne:
	a) zasady BHP i przeciwpożarowe przy spawaniu i cięciu elektrycznym,
	b) konstrukcja i zasady działania urządzeń do spawania i cięcia elektrycznego,
	c) materiały dodatkowe do spawania elektrycznego,
	d) elektrody,
	e) gazy techniczne (argon, CO₂, mieszanki),
	f) podkładki ceramiczne,
	g) praktyczna obsługa urządzeń do spawania i cięcia elektrycznego,
	h) rodzaje złącz, spoin i pozycji spawalniczych,
	i) przygotowanie materiału do spawania i cięcia,
	j) napawanie drutem gołym i elektrodą otuloną,
	k) spawanie złącz teowych w pozycji nabocznej i pionowej,
	l) spawanie złącz doczołowych przygotowanych na "I", "V" i "Y" w pozycji podolnej i pionowej,
	m) cięcie elektryczne blach, profili i rur stalowych.
26	Technologia napraw rurociągów i armatury okrętowej:
	a) cięcie rur,
	b) gwintowanie rur,
	c) doraźne usuwanie nieszczelności rur,
	d) zaślepianie odcinków rurociągów z połączeniami kołnierzowymi,
	e) demontaż rur,
	f) wykonywanie nowych odcinków rur z kołnierzami (proste i profilowane), pasowanie kołnierzy,
	g) naprawa zaworów.
27	Podstawowe operacje demontażowe i montażowe z użyciem narzędzi ręcznych, z napędem elektrycznym, hydraulicznym i pneumatycznym.
28	Pomiary odchyłek kształtu wałków (w tym czopów wału korbowego).
29	Pomiary odchyłek kształtu otworów (tuleje cylindrowe, otwory łożysk panewek).
30	Pomiary odchyłek położenia (tłoka, korbowodu, wału korbowego itp.).
31	Wykrywanie nieciągłości makrostruktury materiału metodami penetracyjnymi.
32	Wykrywanie nieciągłości makrostruktury materiału metodami magnetyczno-proszkowymi.
33	Wykrywanie nieciągłości makrostruktury materiału metodami ultradźwiękowymi.
34	Badanie szczelności i próby szczelności.
35	Realizacja połączeń wciskowych walcowych (przez wtłaczanie, ogrzewanie, oziębianie). Realizacja połączeń wciskowych stożkowych (przez wtłaczanie, hydrauliczne rozszerzanie piasty, ogrzewanie, oziębianie). Kontrola montażu. Naprawy przez wstawianie elementów: tulejowanie, kołkowanie, szycie.
36	Realizacja połączeń śrubowych: kontrola położenia śrub, kontrola napięcia wstępnego.
37	Realizacja połączeń klinowych i wpustowych.
38	Montaż wirników i kontrola montażu wirników. Montaż łożysk tocznych.
39	Montaż wałów wielopodporowych: kontrola współosiowości otworów pod łożyska, montaż łożysk ślizgowych, pomiary luzów.
40	Montaż wałów wielopodporowych: sprawdzanie ułożenia wału gładkiego i wykorbionego (pomiar sprężynowania i opadu wału).
41	Montaż uszczelnień ruchowych.
42	Montaż układu tłokowo-korbowego.
43	Montaż układu rozrządu.
44	Współosiowe ustawianie wałów agregatu. Montaż maszyny na fundamencie.
45	Naprawy z zastosowaniem klejów i mas chemoutwardzalnych.
	Razem	48	66	114

1. Ogólne zasady bezpieczeństwa i higieny pracy w warsztacie mechanicznym.

2. Zasady wykonywania pomiarów warsztatowych, dobór przyrządów pomiarowych.

3. Metody kalibracji i sprawdzania przyrządów pomiarowych.

4. Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ślusarskich ręcznych.

5. Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu narzędzi ręcznych napędzanych elektrycznie, hydraulicznie i pneumatycznie.

6. Procedury bezpiecznego postępowania przy obsługiwaniu obrabiarek.

7. Procedury bezpiecznego postępowania przy pracach spawalniczych.

8. Wartości parametrów spawania gazowego i elektrycznego.

9. Technologia napraw rurociągów.

10. Rodzaje narzędzi stosowanych w demontażu i montażu urządzeń.

11. Zasady demontażu urządzeń, podzespołów i elementów w siłowni okrętowej oraz sposoby usuwania zanieczyszczeń, zasady wymiany elementów i podzespołów, zasady montażu i próby szczelności.

12. Zasady bezpieczeństwa przy pracach demontażowych i montażowych.

13. Podstawy metrologii warsztatowej: przyrządy pomiarowe stosowane w remontach maszyn i urządzeń i ich przeznaczenie, zasady pomiaru przyrządami.

14. Metody regeneracji elementów maszyn i urządzeń: przy pomocy napawania, z wykorzystaniem żywic epoksydowych, z wykorzystaniem tworzyw sztucznych, z wykorzystaniem kompozytów.

15. Technologia remontu okrętowych tłokowych silników spalinowych: przygotowanie i organizacja remontu silnika, pomiary przed rozpoczęciem demontażu, demontaż podstawowych zespołów silnika, weryfikacja i naprawa elementów silnika, próby silnika po remoncie.

16. Technologia remontu turbosprężarek.

17. Technologia remontu maszyn i urządzeń pomocniczych: pomp, sprężarek, wentylatorów, filtrów, wymienników ciepła, wirówek, urządzeń hydraulicznych, urządzeń ochrony środowiska morskiego.

18. Technologia napraw rurociągów i armatury okrętowej.

19. Metody wykrywania nieciągłości struktury materiału metodami: penetracyjnymi, magnetyczno-proszkowymi, ultradźwiękowymi i radiologicznymi.

20. Zasady przeprowadzania remontów i odbiorów: kadłubów, zbiorników, kotłów i zbiorników ciśnieniowych, przekładni, linii wałów i pędników, urządzeń pokładowych, urządzeń ochrony środowiska morskiego, urządzeń automatyki i sterowania.

21. Metody bezpiecznego przeprowadzania napraw doraźnych i tymczasowych.

1. Stosowanie rysunków technicznych do prac w warsztacie.

2. Dobieranie i stosowanie właściwych przyrządów pomiarowych.

3. Sprawdzanie przyrządów pomiarowych (kalibracja).

4. Dobieranie i stosowanie właściwych narzędzi ręcznych wraz z akcesoriami do operacji ślusarskich (cięcie, gradowanie, wiercenie otworów, szlifowanie, piłowanie, polerowanie, zginanie itp.).

5. Wykonywanie podstawowych operacji obróbki skrawaniem na tokarce:

- toczenie powierzchni walcowych,

- toczenie powierzchni czołowych,

- toczenie powierzchni stożkowych,

- wiercenie otworów,

- wytaczanie otworów,

- toczenie gwintów zewnętrznych,

- toczenie gwintów wewnętrznych.

6. Przygotowanie sprzętu do spawania gazowego.

7. Przygotowanie elementów do spawania gazowego i wykonanie typowych spoin.

8. Przygotowanie sprzętu do spawania elektrycznego.

9. Przygotowanie elementów do spawania elektrycznego i wykonanie typowych spoiny.

10. Usuwanie doraźnie przecieków na skorodowanych rurach.

11. Zaślepianie wybranych odcinków instalacji pod ciśnieniem (wodne, parowe, paliwowe, olejowe).

12. Przygotowanie wybranych odcinków rurociągów do demontażu i naprawy.

13. Wykonanie nowych odcinków rur z kołnierzami.

14. Sprawdzanie prostoliniowości, płaskości i prostopadłości płaszczyzn.

15. Sprawdzanie współosiowości, prostopadłości i równoległości osi otworów.

16. Wykonanie pomiarów odchyłek kształtu wałków (w tym czopów wału korbowego).

17. Wykonanie pomiarów odchyłek kształtu otworów (tuleje cylindrowe, otwory łożysk panewek).

18. Wykonanie pomiarów odchyłek położenia (tłoka, korbowodu, wału korbowego itp.).

19. Wykrywanie nieciągłości struktury materiału metodami penetracyjnymi.

20. Wykrywanie nieciągłości struktury materiału metodami magnetyczno-proszkowymi.

21. Wykrywanie nieciągłości struktury materiału metodami ultradźwiękowymi.

22. Sprawdzanie szczelności i wykonanie próby szczelności.

23. Wykonanie pomiaru niewyważenia elementów wirujących.

24. Wykonanie połączenia wciskowego walcowego (przez wtłaczanie, ogrzewanie, oziębianie).

25. Wykonanie połączenia wciskowego stożkowego (przez wtłaczanie, hydrauliczne rozszerzanie piasty, ogrzewanie, oziębianie).

26. Przeprowadzanie naprawę przez wstawianie elementów: tulejowanie, kołkowanie, szycie.

27. Przeprowadzanie montażu połączenia śrubowego: kontrola położenia śrub, kontrola napięcia wstępnego, montaż połączeń wciskowych, montaż uszczelnień spoczynkowych.

28. Montowanie połączeń klinowych i wpustowych.

29. Zamontowanie wirnika i przeprowadzenie kontroli prawidłowości montażu.

30. Montowanie i demontowanie łożysk tocznych.

31. Montowanie wałów wielopodporowych: kontrola współosiowości otworów pod łożyska, montaż łożysk ślizgowych, pomiary luzów.

32. Montowanie wałów wielopodporowych: sprawdzanie ułożenia wału gładkiego i wykorbionego (pomiar sprężynowania i opadu wału).

33. Montowanie uszczelnień ruchowych.

34. Montowanie układów tłokowo-korbowych.

35. Montowanie układów rozrządu spalinowego silnika tłokowego.

36. Ustawianie współosiowo wałów agregatów.

37. Zamontowanie maszyny na fundamencie.

38. Przeprowadzanie naprawy elementu z zastosowaniem klejów i mas chemoutwardzalnych.

4.1.11	Przedmiot:	ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA OKRĘTOWA
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	66	4	18		88

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Podstawowe pojęcia elektrotechniki:	66	4			70
	a) prąd stały,
	b) przemienny,
	c) jednostki układu SI.
2	Źródła i odbiorniki prądu.
3	Obwody prądu elektrycznego, podstawowe prawa:
	a) definicja prądu elektrycznego, rodzaje przewodzenia prądu, podział materiałów ze względu na przewodzenie prądu, przewodzenie w półprzewodnikach,
	b) prawo Ohma, wyjaśnienie pojęć: natężenie prądu, napięcie, siła elektromotoryczna, rezystancja, jednostki podstawowe, rezystancja przewodu, rezystywność, przewodność właściwa materiałów, cieplne działanie prądu, moc prądu elektrycznego,
	c) prawa Kirchhoffa, równania obwodów złożonych prądu stałego,
	d) pole elektryczne, natężenie pola elektrycznego, prąd przesunięcia, pojemność elektryczna, jednostka pojemności, kondensatory, obwód z kondensatorem i rezystancją, stała czasu obwodu z pojemnością, energia naładowanego kondensatora,
	e) symbole stosowane w schematach elektrycznych,
	f) zasady konstruowania obwodów elektrycznych,
	g) interpretacja schematów obwodów elektrycznych.
4	Elektromagnetyzm:
	a) pole magnetyczne, obraz pola, pole prądu elektrycznego, prawo Biota i Savarta, prawo Ampere'a, natężenie pola magnetycznego, pole cewki i przewodu, reguła korkociągu prawoskrętnego, mechaniczne oddziaływanie pola magnetycznego na prąd, prosty model silnika elektrycznego, reguła lewej ręki, indukcja magnetyczna, jednostka indukcji magnetycznej, inne modele siłowego działania pola, reguły kierunkowe działania prądu w polu magnetycznym,
	b) indukcja elektromagnetyczna, SEM indukcji, strumień magnetyczny, indukcyjność obwodu elektrycznego, jednostka strumienia magnetycznego i indukcyjności, reguły kierunkowe SEM indukcji, obwód z indukcyjnością, stała czasu obwodu z indukcyjnością, energia pola uzwojenia, zasada działania prądnicy elektrycznej, SEM przewodu w polu magnetycznym,
	c) magnesowanie ciał, przenikalność magnetyczna, rodzaje materiałów magnetycznych, ferromagnetyzm, charakterystyka magnesowania ferromagnetyku, miękkie i twarde materiały magnetyczne, obwód magnetyczny, prawo Ohma dla obwodu magnetycznego, reluktancja, siły magnetyczne w obwodach.

5	Prąd sinusoidalny jedno- i trójfazowy:
	a) prąd przemienny sinusoidalny jednofazowy, parametry prądu sinusoidalnego (wartość średnia, skuteczna, maksymalna), analityczne, graficzne i symboliczne reprezentacje prądu sinusoidalnego, przesunięcie fazowe prądu i napięcia sinusoidalnego, moc prądu sinusoidalnego, moc średnia,
	b) proste obwody prądu sinusoidalnego (RL, RC, RLC) w przedstawieniu czasowym, reaktancje, impedancja, przesunięcie fazowe, prawo Ohma dla obwodów prostych, rezonans szeregowy i równoległy,
	c) równania obwodów prądu sinusoidalnego w przedstawieniu wektorowym, obwody złożone prądu sinusoidalnego, moce prądu sinusoidalnego w ujęciu wektorowym, moc czynna, bierna, pozorna, interpretacje mocy,
	d) prądy sinusoidalne trójfazowe, wektorowe przedstawienie prądów i napięć 3-fazowych, relacje ilościowe w układzie 3-fazowym, kojarzenie źródeł i odbiorników w układy Y/Δ, symetria lub niesymetria układów 3-fazowych, moce w układach 3-fazowych, moc w układzie 3- i 4-przewodowym.
6	Transformatory:
	a) transformator jednofazowy, budowa uzwojeń i rdzeni, klasyfikacja, przekładnia napięciowa, podstawowe zależności, wykres wskazowy, zwarcie i bieg jałowy, spadek napięcia, moc znamionowa transformatora, przekładniki prądowy i napięciowy,
	b) transformator 3-fazowy, budowa rdzeni i uzwojeń, kojarzenie uzwojeń, relacje napięć i prądów w transformatorze 3-fazowym, pojęcie grupy połączeń, równoległa praca transformatorów, obciążenie niesymetryczne transformatora,
	c) transformatory specjalne,
	d) materiały stosowane w budowie transformatorów.
7	Maszyny wirujące:
	a) maszyna synchroniczna, typy budowy, obciążenie i reakcja twornika, wykres wskazowy i charakterystyki maszyny, podstawowe zależności, moment maszyny synchronicznej, prąd wzbudzenia i charakterystyki regulacyjne, układy wzbudzenia (ogólnie),
	b) silnik asynchroniczny klatkowy, zasada pracy, równania i schemat zastępczy, moment maszyny, charakterystyki mechaniczne, wybrane stany pracy, tj. stan jałowy, zwarcie, zmiana częstotliwości zasilania, rozruch, praca prądnicowa,
	c) silnik asynchroniczny pierścieniowy, wybrane stany pracy maszyny,
	d) komutatorowa maszyna prądu stałego, schemat budowy maszyny, pole magnetyczne maszyny, prądnicowe obciążenie maszyny i reakcja twornika, charakterystyki zewnętrzne prądnicy, praca równoległa prądnic prądu stałego,
	e) silniki prądu stałego, schematy silników, charakterystyki mechaniczne silników, zagadnienia rozruchowe i regulacyjne silników,
	f) specjalne maszyny elektryczne,
	g) budowa maszyn wirujących, elementy składowe, materiały konstrukcyjne, technologie wykonania, technologie napraw i remontów.
8	Pomiary wielkości elektrycznych:
	a) analogowe i cyfrowe przyrządy pomiarowe,
	b) zasada działania,
	c) klasyfikacja,
	d) zastosowanie,
	e) dokładność,
	f) oznaczenia,
	g) metody i układy pomiarowe,
	h) budowa i działanie mierników wskazówkowych magnetoelektrycznych, elektromagnetycznych, dynamicznych, indukcyjnych, cieplnych, rezonansowych,
	i) przetwarzanie A/C, multimetry cyfrowe,
	j) pomiary prądów i napięć stałych i przemiennych, zakresy pomiarowe, pomiary mocy prądu jednofazowego i 3-fazowego, pomiar energii prądu przemiennego, jakość energii elektrycznej,
	k) pomiary rezystancji różnych wielkości i różnymi metodami, metody mostkowe, metody techniczne,
	l) pomiar indukcyjności i pojemności,
	m) pomiary wielkości nieelektrycznych,
	n) próby i kalibracja czujników pomiarowych,
	o) pomiary i rejestracja przebiegów zmiennych w czasie, metody oscyloskopowe, komputerowe,
	p) interfejsy pomiarowe, komputerowe systemy pomiarowe.
9	Podstawy elektrotechniki okrętowej:
	a) wytwarzanie energii elektrycznej na statku: diesel generatory,
	turbogeneratory, generatory wałowe, parametry i charakterystyki,
	układy wzbudzenia (ogólny podział),
	b) awaryjne źródła zasilania: akumulatory elektryczne, rodzaje akumulatorów, zasady eksploatacji akumulatorów, zastosowanie akumulatorów, ładowanie akumulatorów,
	c) agregaty awaryjne z awaryjną tablicą rozdzielczą,
	d) bilans elektroenergetyczny statku, wyznaczenie mocy zainstalowanej elektrowni i rodzaju źródeł energii, podział mocy zainstalowanej na jednostki,
	e) zasady ochrony przed porażeniem prądem w sieci okrętowej, wrażliwość człowieka na prąd elektryczny, prądy i napięcia bezpieczne, sieci izolowane i uziemione, zasady uziemiania, kontrola stanu upływności sieci,
	f) zasady równoległej współpracy źródeł prądu, przygotowanie, uruchomienie, włączanie do pracy równoległej, zamiana prądnic,
	g) dystrybucja energii elektrycznej na statku,
	h) okrętowe instalacje wysokiego napięcia: przeznaczenie, parametry pracy, zabezpieczenia.
10	Podstawy elektroniki:
	a) wybrane półprzewodnikowe przyrządy małej mocy, bariera styku p-n, dioda, tranzystor bipolarny, tranzystor polowy, podstawowe elementy optoelektroniczne, dioda LED, optron, elementy na ciekłych kryształach,
	b) podstawowe półprzewodniki energoelektroniczne, dioda dużej mocy, tyrystor klasyczny (SCR), tranzystor bipolarny dużej mocy, tranzystor z bramką napięciową IGBT, tyrystor GTO, tyrystor MCT,
	c) wprowadzenie do układów cyfrowych,
	d) wybrane układy elektroniki,
	e) symbole stosowane w schematach elektronicznych,
	f) zasady konstruowania obwodów elektronicznych,
	g) interpretacja schematów obwodów elektronicznych.
11	Elektroenergetyka okrętowa:
	a) systemy elektroenergetyczne statku i rozdział energii elektrycznej,
	b) źródła energii,
	c) praca równoległa prądnic:
	- układy synchronizacji prądnic,
	- układy zabezpieczenia,
	- układy regulacji napięcia,
	d) rozdzielnice energii elektrycznej i ich wyposażenie:
	- kable i przewody elektryczne,
	- wyłączniki,
	- zabezpieczenia,
	- sterowanie sekwencyjne odbiorników i związane z nim wyposażenie,
	e) przygotowanie, uruchomienie, synchronizacja i załączenie na szyny R.G. i obciążenie nowego generatora,
	f) budowa i właściwości instalacji wysokiego napięcia,
	g) instalacja oświetleniowa,
	h) zasilanie i oświetlenie awaryjne,
	i) zasilanie z lądu w instalacjach do 1 kV i powyżej 1 kV.
12	Okrętowe urządzenia łączności wewnętrznej.
13	Eksploatacja okrętowych urządzeń elektrycznych: konserwacja i naprawy wyposażenia elektrycznego, rozdzielnic, silników elektrycznych, generatorów oraz urządzeń i instalacji prądu stałego, zgodnie z instrukcjami obsługi i dobrą praktyką.
14	Zasady bezpiecznej pracy z urządzeniami elektrycznymi na statku.
15	Charakterystyka środków chemicznych stosowanych w naprawach i konserwacji urządzeń elektrycznych, karty MSDS.
16	Warsztat elektryczny:			18	18
	a) obróbka końcówek przewodów i kabli,
	b) demontaż, naprawa i montaż elektrycznych opraw oświetleniowych,
	c) konserwacja i naprawy rozdzielnic, silników elektrycznych, generatorów,
	d) demontaż, naprawa i montaż kontenerowych gniazd stykowych 1-fazowych i 3-fazowych,
	e) demontaż, naprawa i montaż wyłączników i gniazd rozgałęźnych różnych typów,
	f) sposoby układania kabli.
17	Pomiary wielkości elektrycznych:
	a) napięcia,
	b) prądu,
	c) oporności,
	d) mocy pradu 1-fazowego i trójfazowego,
	e) stanu izolacji silnika elektrycznego,
	f) stanu izolacji sieci.
18	Zabezpieczenia silników i prądnic:
	a) sprawdzanie działania przekaźnika termobimetalicznego,
	b) sprawdzanie i analiza działania bloku zabezpieczeń prądnicy synchronicznej, w tym zabezpieczeń nadmiarowo prądowych, zwarciowych i mocy zwrotnej,
	c) sprawdzanie i analiza działania wyzwalaczy pod- i nadnapięciowych oraz nadprądowych w wyłącznikach zwarciowych.
19	Układy sterowania - obsługa oprogramowania cyfrowych układów sterowania urządzeń siłowni.
	Razem	66	4	18	88

1. Podstawowe pojęcia elektrotechniki: prąd stały, przemienny, jednostki układu SI.

2. Źródła i odbiorniki prądu.

3. Obwody prądu elektrycznego, podstawowe prawa:

a) definicja prądu elektrycznego, rodzaje przewodzenia prądu, podział materiałów ze względu na przewodzenie prądu, przewodzenie w półprzewodnikach, prawo Ohma, znajomość pojęć: natężenie prądu, napięcie, siła elektromotoryczna, rezystancja, jednostki podstawowe, rezystancja przewodu, rezystywność, przewodność właściwa materiałów, cieplne działanie prądu, moc prądu elektrycznego, prawa Kirchhoffa, równania obwodów złożonych prądu stałego, reguły zapisywania równań, zasady wykorzystania strzałek kierunkowych, opis metod obliczania obwodów złożonych, pole elektryczne, natężenie pola elektrycznego, prąd przesunięcia, pojemność elektryczna, jednostka pojemności, kondensatory, obwód z kondensatorem i rezystancją, stała czasu obwodu z pojemnością, energia naładowanego kondensatora, symbole stosowane w schematach elektrycznych,

b) zasady konstruowania obwodów elektrycznych.

4. Zjawisko elektromagnetyzmu: pole magnetyczne, obraz pola, pole prądu elektrycznego, prawo Biota i Savarta, prawo Ampere'a, natężenie pola magnetycznego, pole cewki i przewodu, reguła korkociągu prawoskrętnego, mechaniczne oddziaływanie pola magnetycznego na prąd, prosty model silnika elektrycznego, reguła lewej ręki, indukcja magnetyczna, jednostka indukcji magnetycznej, inne modele siłowego działania pola, reguły kierunkowe działania prądu w polu magnetycznym, indukcja elektromagnetyczna, SEM indukcji, strumień magnetyczny, indukcyjność obwodu elektrycznego, jednostka strumienia magnetycznego i indukcyjności, reguły kierunkowe SEM indukcji, obwód z indukcyjnością, stała czasu obwodu z indukcyjnością, energia pola uzwojenia, zasada działania prądnicy elektrycznej, SEM przewodu w polu magnetycznym, magnesowanie ciał, przenikalność magnetyczna, rodzaje materiałów magnetycznych, ferromagnetyzm, charakterystyka magnesowania ferromagnetyku, miękkie i twarde materiały magnetyczne, obwód magnetyczny, prawo Ohma dla obwodu magnetycznego, reluktancja, siły magnetyczne w obwodach.

5. Prąd sinusoidalny jedno- i trójfazowy:

a) prąd przemienny sinusoidalny jednofazowy, parametry prądu sinusoidalnego (wartość średnia, skuteczna, maksymalna), analityczne, graficzne i symboliczne reprezentacje prądu sinusoidalnego, przesunięcie fazowe prądu i napięcia sinusoidalnego, moc prądu sinusoidalnego, moc średnia,

b) proste obwody prądu sinusoidalnego (RL, RC, RLC) w przedstawieniu czasowym, reaktancje, impedancja, przesunięcie fazowe, prawo Ohma dla obwodów prostych, rezonans szeregowy i równoległy,

c) równania obwodów prądu sinusoidalnego w przedstawieniu wektorowym, obwody złożone prądu sinusoidalnego, moce prądu sinusoidalnego w ujęciu wektorowym, moc czynna, bierna, pozorna, interpretacje mocy,

d) prądy sinusoidalne trójfazowe, wektorowe przedstawienie prądów i napięć trójfazowych, relacje ilościowe w układzie trójfazowym, symetria lub niesymetria układów trójfazowych, moce w układach trójfazowych, moc w układzie trój- i czteroprzewodowym.

6. Transformatory: transformator jednofazowy, budowa uzwojeń i rdzeni, klasyfikacja, przekładnia napięciowa, podstawowe zależności, wykres wskazowy, zwarcie i bieg jałowy, spadek napięcia, moc znamionowa transformatora, przekładniki prądowy i napięciowy, transformator trójfazowy, budowa rdzeni i uzwojeń, kojarzenie uzwojeń, relacje napięć i prądów w transformatorze trójfazowym, pojęcie grupy połączeń, równoległa praca transformatorów, obciążenie niesymetryczne transformatora, transformatory specjalne, materiały stosowane w budowie transformatorów.

7. Maszyny wirujące:

a) maszyna synchroniczna, typy budowy, obciążenie i reakcja twornika, wykres wskazowy i charakterystyki maszyny, podstawowe zależności, moment maszyny synchronicznej, prąd wzbudzenia i charakterystyki regulacyjne, układy wzbudzenia (ogólnie),

b) silnik asynchroniczny klatkowy, zasada pracy, równania i schemat zastępczy, moment maszyny, charakterystyki mechaniczne, wybrane stany pracy, tj. stan jałowy, zwarcia, zmiana częstotliwości zasilania, rozruch, praca prądnicowa,

c) silnik asynchroniczny pierścieniowy, wybrane stany pracy maszyny,

d) komutatorowa maszyna prądu stałego, schemat budowy maszyny, pole magnetyczne maszyny, prądnicowe obciążenie maszyny i reakcja twornika, charakterystyki zewnętrzne prądnicy, praca równoległa prądnic prądu stałego,

e) silniki prądu stałego, schematy silników, charakterystyki mechaniczne silników, zagadnienia rozruchowe i regulacyjne silników,

f) specjalne maszyny elektryczne,

g) budowa maszyn wirujących, elementy składowe, materiały konstrukcyjne, technologie wykonania, technologie napraw i remontów.

8. Podstawy pomiarów wielkości elektrycznych:

a) analogowe i cyfrowe przyrządy pomiarowe,

b) zasada działania, klasyfikacja, zastosowanie, dokładność, oznaczenia,

c) metody i układy pomiarowe,

d) budowa i działanie mierników wskazówkowych magnetoelektrycznych, elektromagnetycznych, dynamicznych, indukcyjnych, cieplnych, rezonansowych,

e) przetwarzanie A/C, multimetry cyfrowe,

f) pomiary prądów i napięć stałych i przemiennych, zakresy pomiarowe, pomiary mocy prądu jednofazowego i trójfazowego, pomiar energii prądu przemiennego, jakość energii elektrycznej,

g) pomiary rezystancji różnych wielkości i różnymi metodami, metody mostkowe, metody techniczne,

h) pomiar indukcyjności i pojemności,

i) pomiary wielkości nieelektrycznych,

j) próby i kalibracja czujników pomiarowych,

k) pomiary i rejestracja przebiegów zmiennych w czasie, metody oscyloskopowe, metody komputerowe,

l) interfejsy pomiarowe, komputerowe systemy pomiarowe.

9. Podstawy elektrotechniki okrętowej:

a) wytwarzanie energii elektrycznej na statku: prądnice pomocnicze, turbogeneratory, generatory wałowe, parametry i charakterystyki, układy wzbudzenia (ogólny podział),

b) awaryjne źródła zasilania: akumulatory elektryczne, rodzaje akumulatorów, zasady eksploatacji akumulatorów, zastosowanie akumulatorów, ładowanie akumulatorów,

c) agregaty awaryjne z awaryjną tablicą rozdzielczą,

d) bilans elektroenergetyczny statku, wyznaczenie mocy zainstalowanej elektrowni i rodzaju źródeł energii, podział mocy zainstalowanej na jednostki,

e) zasady ochrony przed porażeniem prądem w sieci okrętowej, wrażliwość człowieka na prąd elektryczny, prądy i napięcia bezpieczne, sieci izolowane i uziemione, zasady uziemiania, kontrola stanu upływności sieci,

f) zasady równoległej współpracy źródeł prądu, przygotowanie, uruchomienie, włączanie do pracy równoległej, zamiana (obciążenia ) prądnic.

g) dystrybucja energii elektrycznej na statku,

h) okrętowe instalacje wysokiego napięcia: przeznaczenie, parametry pracy, zabezpieczenia.

10. Podstawy elektroniki:

a) wybrane półprzewodnikowe przyrządy małej mocy, bariera styku p-n, dioda, tranzystor bipolarny, tranzystor polowy, podstawowe elementy optoelektroniczne, dioda LED, optron, elementy na ciekłych kryształach,

b) podstawowe półprzewodniki energoelektroniczne, dioda dużej mocy, tyrystor klasyczny (SCR), tranzystor bipolarny dużej mocy, tranzystor z bramką napięciową IGBT, tyrystor GTO, tyrystor MCT,

c) podstawy układów cyfrowych,

d) wybrane układy elektroniki,

e) symbole stosowane w schematach elektronicznych,

f) zasady konstruowania obwodów elektronicznych.

11. Podstawy elektroenergetyki okrętowej:

a) systemy elektroenergetyczne statku i rozdział energii elektrycznej,

b) źródła energii,

c) praca równoległa prądnic: układy synchronizacji prądnic, układy zabezpieczeń, układy regulacji napięcia,

d) przygotowanie, uruchomienie, synchronizacja i załączenie na szyny R.G. i obciążenie nowego generatora.

e) rozdzielnice energii elektrycznej i ich wyposażenie,

f) kable i przewody elektryczne, wyłączniki, zabezpieczenia, sterowanie sekwencyjne odbiorników i związane z nim wyposażenie, technika wysokich napięć,

g) instalacja oświetleniowa: zasilanie i oświetlenie awaryjne, zasilanie z lądu.

12. Okrętowe urządzenia łączności wewnętrznej.

13. Eksploatacja okrętowych urządzeń elektrycznych: konserwacja i naprawy wyposażenia elektrycznego, rozdzielnic, silników elektrycznych, generatorów oraz urządzeń i instalacji prądu stałego, zgodnie z instrukcjami obsługi i dobrą praktyką.

14. Zasady bezpiecznej pracy z urządzeniami elektrycznymi na statku, procedury odłączania obwodów i demontażu elementów obwodów, zabezpieczenia dostępu osób postronnych.

15. Charakterystyka środków chemicznych stosowanych w naprawach i konserwacji urządzeń elektrycznych, karty MSDS.

1. Wykonanie podstawowych prac warsztatowych: obróbka końcówek przewodów i kabli, demontaż, naprawa i montaż elektrycznych opraw oświetleniowych, demontaż, naprawa i montaż kontenerowych gniazd stykowych 1-fazowych i 3-fazowych, demontaż, naprawa i montaż wyłączników i gniazd rozgałęźnych różnych typów, układanie kabli w torach kablowych.

2. Dokonanie pomiarów wielkości elektrycznych: napięcia, prądu, oporności, mocy prądu jednofazowego i trójfazowego, stanu izolacji silnika elektrycznego, stanu izolacji sieci.

3. Sprawdzenie działania zabezpieczenia silników i prądnic: przekaźnika termobimetalicznego, bloku zabezpieczeń prądnicy synchronicznej, w tym zabezpieczeń nadmiarowo prądowych, zwarciowych i mocy zwrotnej, wyzwalaczy pod- i nadnapięciowych oraz nadprądowych w wyłącznikach zwarciowych.

4. Wykrywanie i lokalizacja niesprawności układów elektrycznych.

5. Stosowanie zasady bezpiecznej pracy z urządzeniami o napięciu poniżej 1 kV.

6. Konserwowanie i naprawianie wyposażenia elektrycznego, rozdzielnic, silników elektrycznych, generatorów oraz urządzeń i instalacji prądu stałego, zgodnie z instrukcjami obsługi i dobrą praktyką.

7. Czytanie i interpretowanie schematów elektrycznych i prostych elektronicznych.

8. Stosowanie zasady bezpiecznej pracy z urządzeniami wysokiego napięcia - powyżej 1 kV.

4.1.12	Przedmiot:	AUTOMATYKA OKRĘTOWA
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	36		8	4	48

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Struktura układu sterowania i regulacji, podstawowe człony.	36				36
2	Przetworniki pomiarowe stosowane w systemach automatyki okrętowej.
3	Transmisje sygnałów.
4	Podstawowe człony automatyki oraz ich charakterystyki:
	a) człony proporcjonalne i ich przykłady,
	b) człony inercyjne i ich przykłady,
	c) człony oscylacyjne i ich przykłady,
	d) człony różniczkujące i ich przykłady,
	e) charakterystyki statyczne i dynamiczne.
5	Regulatory typu PID - pełnione funkcje, dobór nastaw.
6	Ustawniki pozycyjne.
7	Oznaczenia symboli automatyki stosowane na schematach okrętowych, diagramy przedstawiające działanie układów sterowania i regulacji automatycznej.
8	Układy sterowania tłokowymi silnikami spalinowymi napędzającymi śruby okrętowe o skoku stałym.
9	Układy sterowania tłokowymi silnikami spalinowymi napędzającymi śruby okrętowe o skoku nastawnym.
10	Budowa i działanie systemów sterowania wybranych instalacji okrętowych:
	a) wytwarzania pary,
	b) lepkości paliwa,
	c) sprężarek i pomp,
	d) odolejaczy,
	e) oczyszczalni ścieków.
11	Komputerowe systemy sterowania oraz ich kontrola działania (testowanie).
12	Komputerowe systemy sygnalizacyjno-alarmowe oraz ich kontrola działania (testowanie).
13	Sterowniki PLC stosowane w systemach okrętowych.
14	Przetworniki pomiarowe stosowane w systemach automatyki okrętowej.			8	4	12
15	Regulatory typu PID - dobór nastaw.
16	Ustawniki pozycyjne.
17	Struktura i działanie systemów sterowania wybranych instalacji okrętowych:
	a) wytwarzania pary,
	b) lepkości paliwa,
	c) sprężarek i pomp,
	d) odolejaczy,
	e) oczyszczalni ścieków.
18	Sterowniki PLC stosowane w systemach okrętowych.
	Razem	36		8	4	48

1. Podstawowe człony układu automatyki i ich charakterystyki.

2. Struktura układu sterowania i regulacji.

3. Schemat blokowy układu regulacji stałowartościowej.

4. Funkcja przetwornika pomiarowego (transmitera).

5. Podstawowe człony przetwornika pomiarowego.

6. Proces kalibracji przetwornika pomiarowego.

7. Przetworniki różnicy ciśnień stosowane w siłowni i sposoby ich podłączenia do pracy.

8. Funkcje pełnione przez regulator.

9. Sposoby wprowadzania do regulatora wartości zadanej.

10. Rola i przeznaczenie stacyjki nastawczej.

11. Typy regulatorów stosowanych w siłowni okrętowej.

12. Nastawy regulatorów.

13. Rodzaje pracy regulatora.

14. Pozycjonery (ustawniki pozycyjne) i ich zastosowanie.

15. Układy regulacji stałowartościowej i nadążnej; przykłady zastosowań.

16. Diagramy układów sterowania i regulacji automatycznej.

17. Podstawowe funkcje realizowane przez układ zdalnego sterowania SG.

18. Funkcja wolnego obracania SG, tzw. slow turning.

19. Stany alarmowe mogące powodować blokadę rozruchu SG.

20. Pojęcie load program.

21. Pojęcie critical RPM limit.

22. Przekazywanie sterowania SG w trakcie ruchu silnika.

23. Funkcje realizowane przez układ bezpieczeństwa pracy SG; skróty SLD, SHD, Em. Run.

24. Różnice w sterowaniu napędem statku ze śrubą stałą i nastawną.

25. Zabezpieczenie SG przed przeciążeniem ze śrubą stałą i nastawną.

26. Układy sterowania pracą kotłów pomocniczych (ciśnienia pary, poziomu wody), sprężarek, wirówek.

27. Stany alarmowe, jakie mogą pojawić się w układach sterowania pracą kotłów pomocniczych, sprężarek, wirówek; reakcja układu sterowania na stany alarmowe.

28. Znaczenie symboli stosowane na schematach siłowni: PT, TI, FAL, TIAH, LIAHL.

29. Oznaczenia na schematach punktów pomiarowych (przetworników) z odczytem lokalnym i zdalnym.

30. Istota regulacji dwupołożeniowej i trójpołożeniowej.

31. Pojęcie przetwornika A/C, C/A, podać przykład jego zastosowania.

32. Sterowniki PLC stosowane w systemach okrętowych.

33. Funkcje układu automatycznego sterowania procesami wytwarzania i rozdziału energii elektrycznej:

a) przygotowanie do ruchu (gorąca rezerwa),

b) automatyczny rozruch,

c) automatyczne wprowadzenie do pracy równoległej,

d) automatyzacja procesu produkcji energii:

- rozdział obciążeń (symetryczny, asymetryczny),

- technologiczne zapewnienie rezerwy mocy,

- obsługa odbiorników ciężkich o dużych mocach,

e) nadzór nad pracą elektrowni:

- układ bezpieczeństwa (sygnały, czujniki, procedury),

- układ alarmowy (sygnały, czujniki, procedury),

f) automatyczne wyłączenie ZP z pracy:

- wyłączenie awaryjne,

- wyłączenie technologiczne.

35. Funkcje regulatora prędkości obrotowej zespołu prądotwórczego.

36. Miejsce regulatora w układzie stabilizacji prędkości obrotowej.

37. Dodatkowe wyposażenie umożliwiające:

a) zdalną synchronizację,

b) zdalny rozdział mocy (ręczny, automatyczny),

c) zdalne zatrzymanie.

38. Funkcje regulatora napięcia.

39. Zasada rozdziału mocy biernej.

40. Rola regulatora napięcia w rozdziale mocy biernej na pracujące równolegle zespoły prądotwórcze.

41. Nadzór nad pracą elektrowni w oparciu o przykładowy system.

42. Parametry statyczne i dynamiczne charakteryzujące jakość procesu wytwarzania energii elektrycznej.

43. Struktura komputerowego systemu alarmów, monitoringu i sterowania oraz ich kontrola działania (testowanie).

44. Stanowiska sterowania i wykonywane funkcje.

45. Konfiguracja systemu nadzoru i wywoływania wachty.

1. Interpretowanie podstawowych schematów układów automatyki: sterowanie pracą pomp, automatyki kotła, silników głównych.

2. Dobór nastaw regulatorów typu PID w systemach okrętowych.

3. Ocena nieprawidłowego działania systemu automatyki i lokalizowanie przyczyn.

4. Podejmowanie racjonalnych działań w kierunku naprawy systemu.

5. Identyfikowanie elementów struktury układu regulacji, np.:

- prędkości obrotowej SG,

- temperatury w instalacjach SG,

- lepkości paliwa.

6. Obsługiwanie regulatorów elektronicznych, pneumatycznych i hydraulicznych.

7. Sprawdzanie prawidłowego działania systemów pomiarowo-kontrolno-alarmowych oraz układów regulacji automatycznej i ich zabezpieczeń.

8. Korzystanie z dokumentacji technicznej układów automatyki.

4.1.13	Przedmiot:	OCHRONA ŚRODOWISKA MORSKIEGO
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	18				18

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Definicje i podstawowe pojęcia ochrony środowiska morskiego.	18				18
2	Rola transportu wodnego w gospodarce w ujęciu globalnym i regionalnym, transport jako źródło emisji zanieczyszczeń środowiska naturalnego.
3	Statek jako źródło zanieczyszczeń, rodzaje i ilości eksploatacyjnych zanieczyszczeń pochodzących ze statków:
	a) spaliny,
	b) ścieki sanitarne,
	c) wody zęzowe,
	d) płyny eksploatacyjne: paliwa, środki smarowe, czyszczące, konserwacyjne itd.,
	e) śmieci,
	f) wody balastowe.
4	Wpływ zanieczyszczeń eksploatacyjnych na środowisko.
5	Międzynarodowe i lokalne przepisy ochrony środowiska w eksploatacji statku (konwencja MARPOL, konwencja helsińska, konwencja bazylejska).
6	Metody i środki zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska przez statek:
	a) odolejacze wód zęzowych,
	b) oczyszczalnie ścieków sanitarnych,
	c) spalarki śmieci,
	d) kontrola spalin,
	e) kontrola odpadów płynów eksploatacyjnych,
	f) kontrola wód balastowych,
	g) inne.
7	Warunki stosowania technicznych środków zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska.
8	Rodzaje dokumentacji i odpowiedzialność za nadzór nad dokumentacją.
9	Rodzaje i zasady inspekcji w zakresie przepisów ochrony środowiska.
10	Prawne aspekty odpowiedzialności za zanieczyszczanie środowiska w eksploatacji statku.
11	Rola członków załogi w proaktywnej działalności zapobiegania zanieczyszczeniom morza.
	Razem	18				18

1. Podstawowe pojęcia dotyczące ochrony środowiska morskiego.

2. Rola transportu wodnego w gospodarce w ujęciu globalnym i regionalnym, transport jako źródło emisji zanieczyszczeń środowiska naturalnego.

3. Rodzaje i ilości eksploatacyjnych zanieczyszczeń pochodzących ze statków:

- spaliny,

- ścieki sanitarne,

- wody zęzowe,

- płyny eksploatacyjne: paliwa, środki smarowe, czyszczące, konserwacyjne itd.

- śmieci,

- wody balastowe.

4. Skutki oddziaływania zanieczyszczeń eksploatacyjnych na środowisko.

5. Międzynarodowe i lokalne przepisy ochrony środowiska w eksploatacji statku.

6. Metody i środki zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska przez statek.

7. Warunki stosowania technicznych środków zapobiegania zanieczyszczeniom środowiska.

8. Rodzaje dokumentacji i odpowiedzialność za nadzór nad dokumentacją.

9. Rodzaje i zasady inspekcji w zakresie przepisów ochrony środowiska.

10. Prawne aspekty odpowiedzialności za zanieczyszczanie środowiska w eksploatacji statku.

11. Rola i znaczenie członków załogi statku w ograniczaniu zanieczyszczania środowiska morskiego.

1. Definiowanie podstawowych pojęć dotyczących ochrony środowiska morskiego.

2. Wskazanie źródeł zanieczyszczeń statkowych i określanie czynników wpływających na ich ilości.

3. Określanie wpływu poszczególnych zanieczyszczeń statkowych na środowisko.

4. Wskazanie źródła prawa międzynarodowego dotyczącego ochrony środowiska w eksploatacji statku, nazw aktów prawnych i podstawowych wymagań dotyczących usuwania zanieczyszczeń ze statków.

5. Opisywanie technicznych metod zapobiegania zanieczyszczeniom ze statku.

6. Wymienianie i opisanie dokumentów określających nadzór nad procedurami dotyczącymi ochrony środowiska i wskazanie członków załogi odpowiedzialnych za nadzór nad nimi.

7. Wymienianie rodzajów i zasad inspekcji w zakresie ochrony środowiska.

8. Określanie odpowiedzialności członków załogi za zanieczyszczanie środowiska w eksploatacji statku.

9. Określanie roli członków załogi w redukcji zanieczyszczeń powstających w czasie eksploatacji statku.

4.1.14	Przedmiot:	JĘZYK ANGIELSKI
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:		60			60

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Terminologia w zakresie:		60			60
	a) budowy kadłuba statku,
	b) urządzeń pokładowych,
	c) spalinowych silników tłokowych: typy, budowa, zasada działania, systemy funkcjonalne, elementy, parametry pracy,
	d) urządzeń i instalacji elektrycznych,
	e) układów automatyki okrętowej,
	f) urządzeń i instalacji hydraulicznych,
	g) urządzeń i instalacji pneumatycznych,
	h) kotłów okrętowych i instalacji parowych,
	i) pomp i układów pompowych,
	j) sprężarek,
	k) wirówek,
	l) urządzeń do produkcji wody słodkiej,
	m) urządzeń sterowych,
	n) pędników,
	o) urządzeń do oczyszczania wód zęzowych,
	p) urządzeń do oczyszczania ścieków sanitarnych,
	q) spalarek odpadów,
	r) instalacji statkowych: balastowej, bunkrowania i transportu paliwa, wody morskiej, wody chłodzącej, wody pitnej, zęzowej, pożarowej,
	s) płynów eksploatacyjnych stosowanych na statku,
	t) materiałów konstrukcyjnych.
2	Terminologia w zakresie remontów:
	a) procedury,
	b) procesy technologiczne,
	c) narzędzia,
	d) urządzenia,
	e) dokumenty.
3	Korespondencja w zakresie:
	a) zamówień,
	b) zakresu remontów,
	c) reklamacji,
	d) opisu awarii,
	e) protokołu powypadkowego,
	f) raportu,
	g) opinii zawodowej,
	h) zamówień,
	i) zakresu remontów,
	j) reklamacji,
	k) zezwoleń na prace specjalne.
4	Listy kontrolne.
5	Komunikacja w zakresie obsługi siłowni okrętowej:
	a) komunikaty urządzeń monitorujących pracę siłowni,
	b) porozumiewanie się z członkami załogi.
6	Komunikacja w zakresie obsługi statku.
7	Komunikacja w stanach alarmowych i awaryjnych.
8	Procedury z kodeksów ISM i ISPS.
	Razem		60			60

1. Terminologia obejmująca budowę statku.

2. Terminologia obejmująca: budowę, zasadę działania i obsługę urządzeń statku i siłowni oraz pełnienie wachty.

3. Terminologia, zwroty i skróty dotyczące prac remontowych i konserwacyjnych.

4. Terminologia, zwroty i skróty dotyczące procedur postępowania w sytuacjach alarmowych.

5. Terminologia, zwroty i skróty stosowane w korespondencji dotyczącej eksploatacji statku.

6. Terminologia, zwroty i skróty stosowane w listach kontrolnych (np. bunkrowania paliwa).

1. Stosowanie instrukcji w zakresie opisu budowy, działania i obsługi urządzeń statkowych.

2. Komunikowanie się z załogą w zakresie obsługi statku.

3. Komunikowanie się w sytuacjach awaryjnych.

4. Przygotowanie korespondencji dotyczącej:

a) zamówień,

b) zakresu remontów,

c) reklamacji,

d) opisu awarii,

e) protokołu powypadkowego,

f) raportu,

g) opinii zawodowej,

h) zezwolenia na prace specjalne.

5. Stosowanie procedur z kodeksów ISM i ISPS.

6. Posługiwanie się specjalistycznymi publikacjami oraz dokumentacją techniczną.

4.1.15	Przedmiot:	BEZPIECZNA EKSPLOATACJA STATKU
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	10	4			14

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Podział kompetencji członków załogi wymagany przez konwencję STCW; instruktaże i szkolenia na statku:	10	4			14
	a) wymagania konwencji STCW dotyczące przeszkoleń na poszczególnych stanowiskach na statkach morskich,
	b) szkolenia obowiązkowe członków załóg na statku po zamustrowaniu,
	c) szkolenie załóg na statkach w eksploatacji.
2	Struktury organizacyjne załogi statku, organizacja działu maszynowego; pełnienie wacht maszynowych, praca siłowni bezwachtowej:
	a) zasady pełnienia wacht maszynowych morskich i portowych,
	b) zasady pełnienia wacht maszynowych w czasie manewrów,
	c) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej,
	d) zasady nadzoru pracy siłowni bezwachtowej.
3	Zasady kierowania zespołem:
	a) świadomość pozycji i asertywność,
	b) rozpoznawanie priorytetów,
	c) definiowanie celów,
	d) formułowanie komunikatów,
	e) organizacja pracy,
	f) nadzór nad wykonywaniem poleceń,
	g) motywowanie.
4	Ustawy, konwencje oraz inne dokumenty dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku:
	a) konwencja SOLAS,
	b) konwencja MARPOL,
	c) standardy ISO,
	d) najnowsze akty prawne dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku, wytyczne IMO, wytyczne MEPC.
5	Kodeks ISM na statkach morskich:
	a) SMS na statkach morskich,
	b) rola DP (Designated Person) w systemie ISM,
	c) procedury czynności i operacji wykonywanych na statkach,
	d) listy kontrolne (check lists),
	e) audyty dla potwierdzenia działania SMS na statku,
	f) procedury zgłaszania niezgodności z SMS (NCR-Non Conformance Report, TLC-Total Lost Control, NM-Near Miss),
	g) procedury postępowania na wypadek awarii.
6	Kodeks ISPS na statkach morskich:
	a) ISPS na statkach morskich,
	b) rola CSO i SSO w systemie,
	c) procedury czynności członków załogi statku w ramach ISPS,
	d) listy kontrolne (check lists).
7	Organizacja nadzoru technicznego statków morskich:
	a) system PMS (planned maintenance system),
	b) zasady nadzoru instytucji klasyfikacyjnych nad techniczną eksploatacją statku,
	c) reguły dotyczące planowych i awaryjnych przeglądów technicznych maszyn i urządzeń okrętowych.

1. Wymagania stawiane członkom załogi przez konwencję STCW.

2. Zasady wachtowej i bezwachtowej obsługi siłowni okrętowych:

a) zasady pełnienia wachty maszynowej,

b) zasady przygotowania siłowni do pracy bezwachtowej.

3. Zasady kierowania zespołem:

a) świadomość pozycji i asertywność,

b) rozpoznawanie priorytetów,

c) definiowanie celów,

d) formułowanie komunikatów,

e) organizacja pracy,

f) nadzór nad wykonywaniem poleceń,

g) motywowanie.

4. Ustawy i konwencje dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku:

a) wymagania SOLAS, MARPOL i ISO w zakresie zarządzania jakością, bezpieczną eksploatacją i ochroną środowiska morskiego,

b) wymagania kodeksu ISM w zakresie bezpiecznej eksploatacji statku i ochrony środowiska w gospodarce morskiej,

c) wymagania kodeksu ISPS w zakresie ochrony statku,

d) aktualne akty prawne dotyczące bezpiecznej eksploatacji statku, rezolucje i wytyczne IMO, wytyczne MEPC.

5. Zasady organizacji nadzoru technicznego statku:

a) ogólne zasady PMS (system planowanych przeglądów) w technicznej eksploatacji statku,

b) zasady nadzoru instytucji klasyfikacyjnych nad techniczną sprawnością statku i urządzeń statkowych,

c) reguły dotyczące planowych i awaryjnych przeglądów technicznych maszyn i urządzeń okrętowych.

6. Zasady organizacji i nadzoru bezpieczeństwa żeglugi i ratowania życia na morzu:

a) statkowe plany awaryjne,

b) zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych,

c) obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych,

d) zasady postępowania członków załogi maszynowej w przypadkach szczególnych np. (blackout), awaria sterowania napędu głównego statku, maszyny sterowej.

7. Zasady weryfikacji zdolności statku i jego załogi do bezpiecznej żeglugi morskiej, certyfikaty statkowe.

8. Statkowe plany awaryjne.

9. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

10. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

1. Interpretowanie przepisów prawa dotyczących bezpiecznej eksploatacji siłowni okrętowej.

2. Określanie wymagań stawianych członkom załóg działu maszynowego w konwencji STCW.

3. Kierowanie zespołem.

4. Opisywanie zasad organizacji nadzoru technicznego statku.

5. Rozpoznawanie najważniejszych certyfikatów statkowych.

4.1.16	Przedmiot:	MATERIAŁOZNAWSTWO OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla nieposiadających świadectwa starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	27				27

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Podstawy budowy ciał stałych:	27				27
	a) budowa krystaliczna i amorficzna, typy sieci, defekty,
	b) wpływ budowy fizycznej na właściwości materiałów.
2	Mechanizmy niszczenia materiałów:
	a) korozja,
	b) zużycie ścierne,
	c) pękanie kruche,
	d) zmęczenie,
	e) erozja.
3	Podstawy budowy strukturalnej stopów metali.
4	Typy układów równowagi, składniki fazowe stopów.
5	Techniczne stopy żelaza:
	a) stale i staliwa, żeliwa, stopy specjalne żelaza,
	b) pierwiastki stopowe i ich wpływ na właściwości stopów żelaza,
	c) znakowanie stopów żelaza,
	d) wybrane właściwości i przykłady zastosowań.
6	Techniczne stopy metali nieżelaznych:
	a) stopy miedzi, aluminium, tytanu, niklu, magnezu, cyny, ołowiu,
	b) znakowanie stopów nieżelaznych,
	c) wybrane właściwości i przykłady zastosowań.
7	Materiały niemetalowe:
	a) materiały naturalne:
	- ceramika techniczna,
	- materiały polimerowe,
	b) materiały kompozytowe:
	- kompozyty na bazie polimerów i metali,
	- techniczne przykłady zastosowań,
	c) materiały pomocnicze:
	- kleje,
	- szczeliwa,
	- izolacje,
	- farby,
	- lakiery,
	- pasty ścierne.
8	Materiały spawalnicze.
9	Zastosowanie metali i ich stopów w okrętownictwie.
10	Zastosowanie materiałów naturalnych, ceramiki i polimerów w okrętownictwie.
11	Zastosowanie kompozytów na bazie polimerów i metali w okrętownictwie.
12	Zastosowanie klejów, szczeliw i innych materiałów pomocniczych do regeneracji części maszyn i w eksploatacji siłowni.
13	Zastosowanie materiałów spawalniczych w okrętownictwie.
14	Procesy metalurgiczne i odlewnicze oraz ich wpływ na właściwości metali:
	a) podstawy metalurgii i odlewnictwa,
	b) ocena prawidłowości struktur żeliwa, stali i stopów nieżelaznych.
15	Podstawy obróbki plastycznej i jej wpływ na właściwości metali, odkształcenie plastyczne, zgniot i rekrystalizacja.
16	Podstawy procesów obróbki cieplnej oraz ich wpływ na właściwości materiału, obróbka cieplna stopów.
17	Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące materiałów okrętowych.
18	Wpływ obróbki cieplnej na właściwości stopów żelaza i stopów nieżelaznych.
	Razem	27				27

1. Podstawy budowy ciał stałych - wpływ budowy fizycznej na właściwości materiałów.

2. Mechanizmy niszczenia materiałów:

a) korozja,

b) zużycie ścierne,

c) pękanie kruche,

d) zmęczenie,

e) erozja.

3. Podstawy budowy strukturalnej stopów metali.

4. Typy układów równowagi, składniki fazowe stopów.

5. Techniczne stopy żelaza:

a) stale i staliwa, żeliwa, stopy specjalne żelaza,

b) pierwiastki stopowe i ich wpływ na właściwości stopów żelaza,

c) znakowanie stopów żelaza,

d) wybrane właściwości i przykłady zastosowań.

6. Techniczne stopy metali nieżelaznych:

a) stopy miedzi, aluminium, tytanu, niklu, magnezu, cyny, ołowiu,

b) znakowanie stopów nieżelaznych,

c) wybrane właściwości i przykłady zastosowań.

7. Materiały niemetalowe:

a) materiały naturalne:

- ceramika techniczna,

- materiały polimerowe,

b) materiały kompozytowe:

- kompozyty na bazie polimerów i metali,

- techniczne przykłady zastosowań,

c) materiały pomocnicze:

- kleje,

- szczeliwa,

- izolacje,

- farby,

- lakiery,

- pasty ścierne.

8. Materiały spawalnicze.

9. Zastosowanie metali i ich stopów w okrętownictwie.

10. Zastosowanie materiałów naturalnych, ceramiki i polimerów w okrętownictwie.

11. Zastosowanie kompozytów na bazie polimerów i metali w okrętownictwie.

12. Zastosowanie klejów, szczeliw i innych materiałów pomocniczych do regeneracji części maszyn i w eksploatacji siłowni.

13. Zastosowanie materiałów spawalniczych w okrętownictwie.

14. Procesy metalurgiczne i odlewnicze oraz ich wpływ na właściwości metali:

a) podstawy metalurgii i odlewnictwa,

b) ocena prawidłowości struktur żeliwa, stali i stopów nieżelaznych.

15. Podstawy obróbki plastycznej i jej wpływ na właściwości metali, odkształcenie plastyczne, zgniot i rekrystalizacja.

16. Podstawy procesów obróbki cieplnej oraz ich wpływ na właściwości materiału, obróbka cieplna stopów.

17. Przepisy instytucji klasyfikacyjnych dotyczące materiałów okrętowych.

18. Podstawowe procesy obróbki cieplnej.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	Ć	L	S
1	Znormalizowane elementy rysunku technicznego:		54			54
	a) formaty arkuszy,
	b) podziałki,
	c) grubości, rodzaje i zastosowanie linii rysunkowych,
	d) pismo techniczne,
	e) podstawowe konstrukcje geometryczne,
	f) układ rzutni,
	g) widoki, przekroje, kład,
	h) tabliczki znamionowe.
2	Połączenia gwintowe:
	a) rodzaje gwintów,
	b) oznaczenia,
	c) uproszczenia rysunkowe.
3	Połączenia spawane:
	a) kształty spoin,
	b) uproszczenia rysunkowe.
4	Koła i przekładnie zębate - uproszczenia rysunkowe.
5	Zasady wymiarowania w rysunku technicznym:
	a) szczególne przypadki wymiarowania,
	b) tolerancja i pasowania w rysunku technicznym.
6	Oznaczenia tolerancji kształtu, położenia i bicia.
7	Oznaczenie chropowatości powierzchni.
8	Zasady sporządzania rysunków wykonawczych części maszyn.
9	Wykonywanie rysunków i wymiarowanie podstawowych elementów maszyn:
	a) rysunek wykonawczy części maszyn,
	b) rysunek złożeniowy.
10	Zasady rysowania linii teoretycznych kadłuba.
11	Zasady rysowania schematów instalacji siłowni okrętowych.
12	Zasady sporządzania schematów układów hydraulicznych i pneumatycznych.
13	Zasady sporządzania schematów instalacji elektrycznej.
14	Interpretacja rysunków technicznych.
	Razem		54			54

1. Cele i zadania grafiki inżynierskiej.

2. Podstawowe normy (formaty arkuszy, podziałki rysunkowe, pismo, linie rysunkowe i ich zastosowanie).

3. Rysunkowe odwzorowania przedmiotów za pomocą rzutów prostokątnych na trzy i sześć rzutni.

4. Widoki, przekroje i kłady (zasady dokonywania przekrojów i kładów).

5. Zasady wymiarowania przedmiotów ze szczególnym uwzględnieniem sposobów wymiarowania i uproszczeń.

6. Tolerancje wymiarów i ich oznaczenia na rysunkach.

7. Chropowatość powierzchni i jej oznaczenia na rysunkach.

8. Uproszczenia rysunkowe połączeń.

9. Rysunki złożeniowe - wiadomości ogólne o czytaniu rysunku.

1. Wykonanie rysunku na znormalizowanym formacie, przy zastosowaniu linii rysunkowych znormalizowanych i właściwie dobranej podziałki.

2. Wykreślanie podstawowych konstrukcji geometrycznych, takich jak: podział odcinków, rozwinięcie okręgu metodą Kochańskiego, wielokąty foremne, wykreślenie krzywych płaskich.

3. Rysowanie dowolnych elementów maszynowych na trzy i sześć rzutni.

4. Dokonywanie przekroju elementu maszynowego.

5. Poprawne zwymiarowanie elementu maszynowego z zastosowaniem wiadomości o tolerancji wymiarów rysunkowych i chropowatości powierzchni.

6. Rysowanie:

a) połączenia gwintowego,

b) połączenia wielowypustowego,

c) połączenia rurowego,

d) połączenia spawanego,

e) połączenia lutowanego, klejonego i skurczowego.

7. Rysowanie prostych schematów instalacji rurociągowej statku handlowego.

8. Wykonanie rysunku złożeniowego łożyska ślizgowego lub sprzęgła prostego.

9. Czytanie schematów i wykresów technicznych.

	Przedmiot	Liczba godzin
	Przedmiot	W	C	L	S
I	II	III	IV	V	VI	VII
4.2.1	MECHANIKA I WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW	14				14
4.2.2	TERMODYNAMIKA	20	8			28
4.2.3	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU	26	4			30
4.2.4	OKRĘTOWE SILNIKI TŁOKOWE	27		8		35
4.2.5	SIŁOWNIE OKRĘTOWE	20	4		18	42
4.2.6	MASZYNY I URZĄDZENIA OKRĘTOWE	40		4		44
4.2.7	KOTŁY OKRĘTOWE	14				14
4.2.8	CHŁODNICTWO, WENTYLACJA I KLIMATYZACJA OKRĘTOWA	22		15		37
4.2.9	PŁYNY EKSPLOATACYJNE	30	3	8		41
4.2.10	TECHNOLOGIA REMONTÓW	31		43		74
4.2.11	ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA OKRĘTOWA	66	4	18		88
4.2.12	AUTOMATYKA OKRĘTOWA	29		8		37
4.2.13	OCHRONA ŚRODOWISKA MORSKIEGO	15				15
4.2.14	JĘZYK ANGIELSKI		20			20
4.2.15	BEZPIECZNA EKSPLOATACJA STATKU	7	4			11
4.2.16	MATERIAŁOZNAWSTWO OKRĘTOWE	17				17
4.2.17	GRAFIKA INŻYNIERSKA		47			47
	Razem	378	94	104	18	594

Objaśnienia:

W - wykłady;

C - ćwiczenia;

L - laboratorium;

S - symulator;

- suma godzin.

4.2.1	Przedmiot:	MECHANIKA I WYTRZYMAŁOŚĆ MATERIAŁÓW
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla posiadających świadectwo starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	14				14

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Podstawy wytrzymałości materiałów, definicja obciążenia i naprężenia, naprężenie dopuszczalne, jednostki miary, metody badania:	14				14
	a) obciążenia rozciągające,
	b) obciążenia ściskające,
	c) obciążenia zginające,
	d) obciążenia skręcające,
	e) obciążenia ścinające,
	f) obciążenia zmęczeniowe.
2	Podstawowe pojęcia mechaniki ciała doskonale sztywnego.
3	Wielkości wektorowe (np. siła, prędkość) i skalarne (np. masa, czas).
4	Zasady statyki sztywnych układów mechanicznych.
5	Typy i rodzaje więzów stosowane w mechanizmach i maszynach.
6	Rodzaje układów sił i ich redukcja do wypadkowej.
7	Warunki równowagi statycznej płaskiego układu sił.
8	Obciążenia płyt, belek, lin i podpór.
9	Prędkość punktu materialnego w ruchu prostoliniowym i krzywoliniowym, przyspieszenie punktu materialnego, składowa styczna i normalna przyspieszenia, ruch punktu po okręgu, prędkość i przyspieszenie liniowe i kątowe punktu w ruchu po okręgu.
10	Koło zamachowe i jego funkcja.
11	Pojęcie niewyważenia wirnika sztywnego (np. wirnika elektrycznego, koła jezdnego lub zębatego, pędnika itp.). Obciążenia łożysk niewyważonego wirnika.
	Razem	14				14

1. Definicje obciążenia i naprężenia, naprężenia dopuszczalnego, jednostki miary.

2. Podstawowe metody badań wytrzymałościowych: rozciągania, ściskania, skręcania, ścinania, zginania, prób zmęczeniowych oraz badania lin stalowych.

3. Podstawowe pojęcia mechaniki ciała doskonale sztywnego (punkt materialny, ciało doskonale sztywne, ruch ciała, siła i moment siły).

4. Pojęcia wielkości wektorowych (siła skupiona, moment siły, prędkość, przyspieszenie itp.) i wielkości skalarnych (masa, droga, czas, energia, ciepło itp.).

5. Zasady statyki sztywnych układów mechanicznych.

6. Typy i rodzaje więzów stosowane w mechanizmach i maszynach (przegub walcowy i kulisty, podpora przesuwna i nieprzesuwna, utwierdzenie, cięgno).

7. Rodzaje układów sił (zbieżne, równoległe, płaskie, przestrzenne); pojęcie wypadkowej układu sił.

8. Warunki równowagi statycznej płaskiego (w szczególności zbieżnego i równoległego) układu sił.

9. Rozkład naprężeń w obciążonych płytach, belkach i podporach.

10. Prędkość i przyspieszenie punktu materialnego; składowa styczna i normalna przyspieszenia.

11. Ruch punktu po okręgu (np. ruch punktu koła zębatego); prędkość i przyspieszenie liniowe i kątowe punktu materialnego.

12. Funkcja koła zamachowego; dobór wielkości koła zamachowego; moment zamachowy koła.

13. Pojęcie niewyważenia wirnika sztywnego (wirnik elektryczny, koło zębate, tarcza szlifierska, śruba itp.).

14. Zasady wyważania statycznego i dynamicznego wirników sztywnych; obciążenie łożysk niewyważonego wirnika.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	Ć	L	S
1	Podstawowe pojęcia z termodynamiki: ciśnienie, temperatura, masa, energia, ciepło, praca, jednostki. Układ termodynamiczny, parametry, równowaga termodynamiczna.	20	8			28
2	Podstawy miernictwa parametrów w procesach termodynamicznych.
3	Prawa gazów doskonałych. Gaz doskonały, gaz półdoskonały, gaz rzeczywisty. Prawo Boyle'a-Mariotte'a, prawo Gay-Lusaca, prawo Charlesa. Równanie stanu gazu (Clapeyrona).
4	Ciepło właściwe. Entalpia. Mieszaniny gazów. Entropia.
5	I zasada termodynamiki. Praca bezwzględna, użyteczna i techniczna. Sformułowanie i równania pierwszej zasady termodynamiki.
6	Przemiany termodynamiczne gazów. Przemiana izochoryczna, izotermiczna, izobaryczna, adiabatyczna, politropowa.
7	II zasada termodynamiki. Sformułowania II zasady termodynamiki. Obiegi termodynamiczne. Obieg Carnota.
8	Obiegi porównawcze tłokowych silników spalinowych. Obieg Otto, Diesla, Sabathe'a. Wykresy pracy sprężarek jedno- i wielostopniowych.
9	Termodynamika pary. Wytwarzanie pary, para mokra i przegrzana, parametry pary.
10	Wykres p-v oraz i-p dla wody. Wykresy entropowe pary: wykres T-s oraz i-s. Dławienie pary.
11	Obiegi chłodnicze. Bilans obiegu chłodniczego.
12	Gazy wilgotne. Parametry powietrza wilgotnego. Entalpia powietrza wilgotnego. Wykres i-x powietrza wilgotnego. Przemiany izobaryczne powietrza wilgotnego.
13	Ruch ciepła. Charakterystyka rodzajów ruchu ciepła: przewodzenie, przejmowanie, przenikanie, ruch ciepła przy zmianie stanu skupienia, wpływ zanieczyszczeń powierzchni na ruch ciepła, sposoby intensyfikacji ruchu ciepła.
14	Wymienniki ciepła. Rodzaje wymienników ciepła. Bilans wymiennika ciepła.
15	Teoretyczne podstawy procesów spalania. Rodzaje spalania. Skład spalin.
16	Równanie Bernoullego. Przepływ płynów przez elementy instalacji energetycznych (rury, dysze, zwężki, kolana, zawory itd.) przepływ uwarstwiony i burzliwy, liczba Reynoldsa, opory hydrauliczne, charakterystyka elementu hydraulicznego, charakterystyka rurociągu.
	Razem	20	8			28

1. Podstawowe pojęcia z termodynamiki: ciśnienie, temperatura, masa, energia, ciepło, praca, jednostki.

2. Układ termodynamiczny, parametry, równowaga termodynamiczna.

3. Prawa gazów doskonałych, gaz doskonały, gaz półdoskonały, gaz rzeczywisty. Prawo Boyle'a-Ma-riotte'a, prawo Gay-Lusaca, prawo Charlesa. Równanie stanu gazu (Clapeyrona).

4. Podstawy miernictwa parametrów w procesach termodynamicznych.

5. Pojemność cieplna właściwa, entalpia, entropia.

6. I zasada termodynamiki. Praca bezwzględna, użyteczna i techniczna. Sformułowanie i równania pierwszej zasady termodynamiki.

7. Przemiany termodynamiczne gazów: przemiana izochoryczna, izotermiczna, izobaryczna, adiabatyczna, politropowa.

8. II zasada termodynamiki. Sformułowania II zasady termodynamiki. Obiegi termodynamiczne. Obieg Carnota.

9. Obiegi porównawcze tłokowych silników spalinowych. Obieg Otto, Diesla, Sabathe'a. Wykresy pracy sprężarek jedno- i wielostopniowych.

10. Termodynamika pary wodnej, wytwarzanie pary, para mokra i przegrzana, parametry pary.

11. Wykres p-v oraz i-p dla wody. Wykresy entropowe pary: wykres T-s oraz i-s. Dławienie pary.

12. Obiegi chłodnicze, bilans cieplny obiegu chłodniczego.

13. Parametry powietrza wilgotnego. Entalpia powietrza wilgotnego. Wykres i-x powietrza wilgotnego. Przemiany izobaryczne powietrza wilgotnego.

14. Charakterystyczne rodzaje ruchu ciepła: przewodzenie, unoszenie, promieniowanie, przenikanie przez przegrodę.

15. Wpływ zanieczyszczeń powierzchni na intensywność ruchu ciepła.

16. Metody intensyfikacji ruchu ciepła.

17. Rodzaje wymienników ciepła. Charakterystyka współprądowych i przeciwprądowych wymienników ciepła.

18. Bilans wymiennika ciepła.

19. Teoretyczne podstawy procesów spalania, skład chemiczny paliwa, rodzaje spalania.

20. Skład spalin.

21. Definicja i metoda wyznaczania wartości opałowej paliw ciekłych.

22. Równanie Bernoullego.

23. Rodzaje i kryteria oceny przepływów.

24. Opory przepływu przez elementy hydrauliczne.

25. Charakterystyki elementów hydraulicznych i rurociągu.

1. Stosowanie zdobytej wiedzy w bezpiecznej eksploatacji statku.

2. Stosowanie wiedzy w interpretacji zjawisk zachodzących w maszynach, urządzeniach i instalacjach statkowych.

3. Określanie podstawowych parametrów pary wodnej.

4. Wyznaczanie podstawowych parametrów powietrza wilgotnego.

5. Dokonanie bilansu wymiennika ciepła.

4.2.3	Przedmiot:	TEORIA I BUDOWA OKRĘTU
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla posiadających świadectwo starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	26	4			30

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Geometria kadłuba statku:	26	4			30
	a) wymiary główne i przekroje,
	b) linie teoretyczne,
	c) stosunki wymiarów głównych, współczynniki pełnotliwości kadłuba,
	d) wolna burta, linia ładunkowa, zanurzenie, trym, przechył.
2	Sposoby sterowania statkiem:
	a) pędniki:
	- rodzaje i zasada działania,
	- pędniki śrubowe; teoria płata, kawitacja,
	- charakterystyki obrotowe i hydrodynamiczne śrub,
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	- sprawności śruby i kadłuba,
	- siła naporu i moc zapotrzebowana napędu,
	b) stery, budowa i zasada działania,
	c) utrzymywanie i zmiana kursu,
	d) manewrowanie.
3	Konstrukcja kadłuba:
	a) rysunki konstrukcyjne kadłuba,
	b) wiązania wewnętrzne,
	c) połączenia elementów wiązań,
	d) konstrukcja dna,
	e) konstrukcja burt,
	f) konstrukcja pokładów,
	g) grodzie wodoszczelne,
	h) ładownie,
	i) konstrukcje rufy i dziobu,
	j) zbiorniki (denne, burtowe, balastowe, paliwowe itd.), typowe wyposażenie,
	k) poszycie kadłuba.
4	Materiały konstrukcyjne kadłuba, ochrona przeciwkorozyjna.
5	Wyposażenie pokładowe statku.
6	Wyposażenie ratunkowe statku.
7	Pływalność i niezatapialność.
8	Stateczność statku, cel i skutki balastowania.
9	Obciążenia konstrukcji kadłuba:
	a) wytrzymałość lokalna i ogólna kadłuba,
	b) krzywe ciężarów wyporu i obciążeń,
	c) zginanie kadłuba, wykres sił tnących i momentów gnących, skręcanie kadłuba.
10	Przeglądy na statkach, ich zakresy.
11	Typowe uszkodzenia kadłuba, kryteria oceny.
12	Rozkłady awaryjne, sprzęt awaryjny.
13	Korzystanie z dokumentacji konstrukcyjnej i statecznościowej statku.
14	Działalność IMO i instytucji klasyfikacyjnych.
	Razem	26	4			30

1. Definicja i znak wolnej burty, linie ładunkowe, zanurzenie statku, trym i przechył.

2. Sposoby sterowania statkiem, utrzymywanie i zmiana kursu, manewrowanie.

3. Konstrukcja kadłuba statku.

4. Symbole używane w rysunkach konstrukcyjnych statku (przekroje i złady).

5. Materiały służące do budowy statków.

6. Typowe wyposażenie pokładowe różnych typów statków.

7. Wyposażenie ratownicze statku zgodne z aktualnymi przepisami.

8. Pojęcia i warunki pływalności i niezatapialności statku.

9. Pojęcia: środek ciężkości, środek wyporu, warunki równowagi, metacentrum poprzeczne, wpływ operacji masowych.

10. Pojęcia: stateczność poprzeczna, wzdłużna, dynamiczna.

11. Cele i skutki balastowania.

12. Zasady sondowania zbiorników (woda oraz substancje ropopochodne).

13. Rodzaje obciążeń kadłuba, zginanie i skręcanie kadłuba, wytrzymałość lokalna i ogólna kadłuba, wykresy sił tnących i momentów gnących, wpływ operacji masowych na zmiany sił tnących i momentów gnących.

14. Typowe uszkodzenia kadłuba, kryteria oceny.

15. Statkowe plany awaryjne.

16. Zasady zachowania podczas alarmów i sytuacji awaryjnych.

17. Obowiązki członków załogi statku w sytuacjach awaryjnych.

18. Dokumentacja konstrukcyjna i statecznościowa statku.

19. Rola Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO) i instytucji klasyfikacyjnych w nadzorze technicznym kadłuba statku.

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Teoria procesu roboczego:	27				27
	a) obiegi porównawcze (teoretyczne):
	- rodzaje obiegów porównawczych,
	- wskaźniki pracy obiegu porównawczego,
	b) obiegi rzeczywiste:
	- wykres indykatorowy, analiza wykresów indykatorowych,
	- ładowanie (przebieg, parametry, ustawienie rozrządu, wpływ prędkości i obciążenia),
	- sprężanie (przebieg, parametry),
	- tworzenie mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, parowanie i mieszanie z powietrzem),
	- spalanie (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania),
	- rozprężanie (przebieg, parametry),
	- wydech (przebieg, fazy wydechu, parametry).
2	Proces wymiany ładunku:
	a) wymiana ładunku w silnikach 4-suwowych,
	b) wymiana ładunku w silnikach 2-suwowych.
3	Doładowanie:
	a) podstawy procesów doładowania,
	b) cel i sposoby realizacji procesów doładowania,
	c) wykorzystanie energii spalin wylotowych: system impulsowy i stałociśnieniowy,
	d) parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej,
	e) wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania,
	f) diagnostyka procesu doładowania.
4	Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej:
	a) terodynamiczne podstawy procesu spalania,
	b) proces wtrysku paliwa, optymalizacja procesu rozpylania paliwa,
	c) tworzenie mieszaniny paliwowo-powietrznej, makro- i mikrostruktura strugi, parametry rozpylania paliwa,
	d) przebieg procesu spalania,
	e) wpływ przebiegu wtrysku i spalania na sprawność silnika,
	f) wpływ przebiegu wtrysku i spalania na skład spalin, toksyczne składniki spalin,
	g) wpływ parametrów paliwa na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie,
	h) wpływ parametrów eksploatacyjnych na proces tworzenia mieszaniny paliwowo-powietrznej i spalanie,
	i) diagnostyka procesu wtrysku i spalania.
5	Energetyczne wskaźniki pracy silnika:
	a) definicje: momentu obrotowego, prędkości obrotowej, średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego, mocy indykowanej i użytecznej, sprawności indykowanej, mechanicznej i ogólnej, jednostkowego zużycia paliwa,
	b) metody pomiaru wskaźników energetycznych silnika na statku,
	c) bilans cieplny i wykres Sankeya silnika okrętowego.

6	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów kadłuba:
	a) podstawa,
	b) skrzynia korbowa,
	c) blok cylindrowy,
	d) tuleja cylindrowa,
	e) głowica,
	f) śruby ściągowe,
	g) śruby fundamentowe.
7	Budowa, wykonanie i materiały podstawowych elementów układu korbowo-tłokowego:
	a) tłoki,
	b) sworznie tłoka,
	c) pierścienie tłokowe,
	d) trzon tłoka,
	e) wodzik, korbowód,
	f) wał korbowy,
	g) łożyska układu korbowego.
8	Budowa i działanie zaworowego mechanizmu rozrządu:
	a) elementy układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną,
	b) charakterystyka sprężyny zaworowej,
	c) hydrauliczny układ napędu zaworu wylotowego,
	d) pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.
9	Instalacja zasilania paliwem:
	a) wymagane właściwości paliwa okrętowego na dolocie do silnika (lepkość i czystość),
	b) budowa układu napędzanego mechanicznie i zasada sterowania dawką paliwa,
	c) budowa i działanie pomp wtryskowych,
	d) budowa wtryskiwaczy,
	e) budowa układu zasobnikowego i zasada sterowania dawką paliwa,
	f) przewody wysokociśnieniowe paliwa,
	g) zasada sterowania dawką paliwa w silnikach dwupaliwowych.
10	Instalacja powietrza doładowującego:
	a) przykłady budowy instalacji i elementy składowe,
	b) typy i budowa turbosprężarek.
11	Mechanika układu korbowego:
	a) siły bezwładności i zasada ich wyrównoważenia,
	b) przykłady wyrównoważenia sił i momentów bezwładności w silnikach wielocylindrowych,
	c) nierównomierność biegu silnika,
	d) przyczyny niewyrównoważenia silnika,
	e) budowa i działanie koła zamachowego,
	f) drgania skrętne wału korbowego,
	g) tłumiki drgań skrętnych - budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne.
12	System rozruchu i sterowanie pracą silnika:
	a) zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego,
	b) zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność),
	c) zabezpieczenia w systemie sterowania silnikiem,
	d) działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.
13	Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy):
	a) przygotowanie do ruchu,
	b) nadzór w czasie pracy,
	c) nadzór w czasie manewrów,
	d) zatrzymanie silnika.

14	Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego:
	a) układ tłokowo-korbowy,
	b) układ wtryskowy,
	c) układ smarowania,
	d) układ smarowania gładzi cylindrowej,
	e) układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny,
	f) układ doładowania silnika.
15	Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.
16	Regulacja nastaw pomp wtryskowych.		8	8
17	Ocena stanu technicznego wtryskiwaczy:
	a) ocena wizualna,
	b) ocena na podstawie próby na stanowisku.
18	Pomiar lub wyznaczanie podstawowych wskaźników pracy silnika:
	a) przebiegu procesu sprężania i spalania w funkcji kąta obrotu wału korbowego,
	b) ciśnienia sprężania,
	c) ciśnienia maksymalnego spalania,
	d) średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego,
	e) mocy indykowanej i użytecznej.
	Razem	27	8	35

1. Wytwarzanie, zapłon i spalanie mieszaniny paliwowo-powietrznej.

2. Obiegi teoretyczne i porównawcze silników o zapłonie samoczynnym.

3. Obiegi rzeczywiste silników o zapłonie samoczynnym, wykresy indykatorowe.

4. Zasady interpretacji wykresów indykatorowych.

5. Czynniki wpływające na wykres indykatorowy.

6. Proces ładowania (przebieg, parametry, ustawienie rozrządu, wpływ prędkości i obciążenia).

7. Sprężanie (przebieg, parametry).

8. Proces tworzenia mieszaniny palnej (rozpylenie paliwa, makro- i mikrostruktura strugi, parametry rozpylania paliwa, mieszanie z powietrzem i odparowanie).

9. Proces spalania (opóźnienie samozapłonu, fazy spalania, szybkość spalania, maksymalne ciśnienie spalania).

10. Diagnostyka procesu wtrysku i spalania.

11. Podstawy procesów doładowania.

12. Cel i sposoby realizacji procesów doładowania.

13. Wykorzystanie energii spalin wylotowych: system pulsacyjny i stałociśnieniowy.

14. Parametry powietrza doładowującego, chłodzenie, wykraplanie pary wodnej.

15. Wpływ czynników eksploatacyjnych na parametry pracy układów doładowania.

16. Definicje: momentu obrotowego, prędkości obrotowej, średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego, mocy indykowanej i użytecznej, sprawności indykowanej, mechanicznej i ogólnej, jednostkowego zużycia paliwa.

17. Metody pomiaru wskaźników energetycznych silnika na statku.

18. Bilans cieplny i wykres Sankeya silnika okrętowego.

19. Budowa, technologia wykonanie i materiały podstawowych elementów kadłuba: podstawa, skrzynia korbowa, blok cylindrowy, tuleja cylindrowa, głowica, śruby ściągowe, śruby fundamentowe.

20. Budowa, technologia wykonanie i materiały podstawowych elementów układu korbowo-tłokowego: tłoki, sworznie tłoka, pierścienie tłokowe, trzon tłoka, wodzik, korbowód, wał korbowy, łożyska układu korbowego.

21. Budowa i elementy zaworowego układu rozrządu: krzywka, popychacz, laska popychacza, dźwignia zaworowa, zespół zaworu grzybkowego ze sprężyną.

22. Budowa i elementy hydraulicznego układu napędu zaworu wylotowego.

23. Pojęcie luzu zaworowego i jego regulacja.

24. Budowa układu zasilania paliwem napędzanego mechanicznie i zasada sterowania dawką paliwa.

25. Budowa i działanie pomp wtryskowych.

26. Budowa wtryskiwaczy.

27. Charakterystyka przewodów wysokociśnieniowych paliwa.

28. Budowa układu zasobnikowego zasilania paliwem i zasada sterowania dawką paliwa.

29. Zasada sterowania dawką paliwa w silnikach dwupaliwowych.

30. Cel chłodzenia elementów silnika i zadanie czynnika chłodzącego.

31. Parametry czynników chłodzących.

32. Funkcje oleju smarowego w silniku.

33. Budowa instalacji smarowania silnika.

34. Budowa i elementy składowe instalacji powietrza doładowującego.

35. Typy i budowa turbosprężarki.

36. Siły bezwładności w układzie korbowo-tłokowym i zasada ich wyrównoważenia.

37. Przykłady wyrównoważenia sił i momentów bezwładności w silnikach wielocylindrowych.

38. Budowa i działanie koła zamachowego.

39. Drgania skrętne wału korbowego - zakresy rezonansu drgań skrętnych.

40. Tłumiki drgań skrętnych: budowa, działanie i zalecenia eksploatacyjne.

41. Zasady tworzenia momentu napędowego w czasie rozruchu pneumatycznego, działanie elementów w pneumatycznej instalacji rozruchu, działanie rozdzielacza i zaworu rozruchowego.

42. Zasady przesterowania wału korbowego w czasie rozruchu w dwóch kierunkach obrotów silnika (nawrotność).

43. Zabezpieczenie w systemie sterowania silnikiem.

44. Działanie układu sterowania podczas manewrowania silnikiem.

45. Czynności obsługowe silnika spalinowego (napęd główny i pomocniczy): przygotowanie do ruchu, nadzór w czasie pracy, nadzór w czasie manewrów, zatrzymanie silnika.

46. Wybrane zagadnienia eksploatacyjne okrętowego spalinowego silnika tłokowego: układ tłokowo-korbowy, układ wtryskowy, układ smarowania łożysk, układ smarowania gładzi cylindrowej, układ rozruchowy i rozruchowo-nawrotny, układ doładowania.

47. Procedury postępowania w awaryjnych stanach pracy silnika okrętowego.

1. Wykonywanie podstawowych czynności obsługowych silnika spalinowego tłokowego: przygotowanie instalacji obsługujących silnik i silnika do ruchu, uruchomienie silnika, regulacja parametrów pracy silnika, nadzór w czasie pracy, odczyty parametrów i interpretacja, zatrzymanie silnika.

2. Dokonywanie nastaw pomp wtryskowych.

3. Dokonywanie oceny stanu technicznego wtryskiwaczy.

4. Mierzenie lub wyznaczanie i interpretowanie podstawowych wskaźników energetycznych silnika:

- przebiegu procesu sprężania i spalania w funkcji kąta obrotu wału korbowego,

- ciśnienia sprężania,

- ciśnienia maksymalnego spalania,

- średniego ciśnienia indykowanego i użytecznego,

- mocy indykowanej i użytecznej.

4.2.5.	Przedmiot:	SIŁOWNIE OKRĘTOWE
	Zakres szkolenia:	poziom operacyjny - dla posiadających świadectwo starszego motorzysty
	Forma zajęć:	W	C	L	S
	Liczba godzin:	20	4		18	42

Lp.

Treści programu

Liczba godzin

		W	C	L	S
1	Bilans energetyczny siłowni okrętowej; układy energetyczne, sprawność energetyczna siłowni i możliwości jej zwiększenia, sprawność ogólna napędu głównego i jej części składowe.	20	2			24
2	Budowa i eksploatacja podstawowych instalacji statku i siłowni:
	a) instalacje chłodzenia silników:
	- chłodzenie cylindrów, układy chłodzenia cylindrów silników wolnoobrotowych i średnioobrotowych, grzanie silnika, odpowietrzanie systemu, wpływ wyparownika na eksploatację systemu,
	- parametry ruchowe systemu i ich regulowanie,
	- instalacja chłodzenia cylindrów z ciśnieniowym zbiornikiem wyrównawczym,
	- kontrola i uzdatnienie wody, czyszczenie instalacji,
	b) instalacje chłodzenia tłoków silników wodą słodką:
	- zalety i wady wody słodkiej jako czynnika chłodzącego tłoki,
	- schemat podstawowy instalacji, jej elementy składowe i ich eksploatacja,
	c) instalacje chłodzenia wody morskiej:
	- ogólna charakterystyka,
	- połączenia szeregowe, równoległe i mieszane elementów chłodzonych,
	- parametry eksploatacyjne systemu, regulacja parametrów, zapobieganie korozji, erozji i osadom,
	d) centralne instalacje chłodzenia:
	- zalety i wady instalacji centralnych,
	- układy podstawowe instalacji centralnych,
	- metody optymalizowania, parametry eksploatacyjne i regulacja instalacji,
	e) instalacje paliwowe; wymagania norm i wytwórców silników dotyczące paliw okrętowych oraz wpływ własności paliw na budowę i eksploatację całego systemu,
	f) instalacje transportowe paliwa:
	- podstawowe funkcje instalacji; pobieranie, przechowywanie i zdawanie,
	- zasady transportu i bunkrowania, poboru i wydawania (w tym procedury podłączania i odłączania węży transportowych),
	- zabezpieczenia przed wylewami,
	- przechowywanie, zdawanie i utylizacja odpadów paliwowych,
	g) instalacje oczyszczania paliwa:
	- czynniki decydujące o prawidłowym oczyszczaniu paliwa w wirówkach i filtrach i ich wpływ na budowę i eksploatację systemu oczyszczania,
	- eksploatacja wybranych elementów instalacji; zbiorników osadowych, wirówek i filtrów,
	- zastosowanie niekonwencjonalnych metod oczyszczania i uzdatniania paliwa; dekantery, homogenizatory, filtry niepełnoprzepływowe, dodatki do paliw,
	- współczesny układ oczyszczania,

	h) instalacje zasilania paliwem silników:
	- układ atmosferyczny - konwencjonalny i ciśnieniowy dla paliw destylowanych i pozostałościowych,
	- stosowanie systemu regulacji ciśnienia, budowa i eksploatacja wybranych elementów układu,
	- rola zbiornika zwrotnego i odpowietrzenia,
	- podgrzewanie i regulacja lepkości paliwa przed silnikiem,
	- filtrowanie paliwa w układzie zasilającym,
	- instalacje jednopaliwowe,
	i) instalacje transportu i poboru olejów smarowych,
	j) instalacje oczyszczania smarowych olejów silnikowych:
	- eksploatacja wirówek oraz filtrów,
	- dobór optymalnej wydajności wirówki i krotności wirowania oleju obiegowego przy wirowaniu ciągłym i okresowym,
	- filtrowanie niepełnoprzepływowe,
	- współczesny system oczyszczania oleju obiegowego,
	k) instalacje obiegowe smarowania silników tłokowych:
	- elementy składowe instalacji ich budowa i eksploatacja; zbiorniki i pompy obiegowe, chłodnice, filtry oraz zawory,
	- zasady postępowania w przypadku zanieczyszczenia oleju smarowego,
	l) instalacje smarowania tulei cylindrowych,
	m) instalacje obiegowe smarowania; przekładni, turbosprężarek, wałów śrubowych i pośrednich,
	n) instalacje parowo-wodne pomocnicze:
	- schemat podstawowy instalacji parowej i jej budowa,
	- konwencjonalna instalacja parowo-wodna (na parę nasyconą suchą), odbiory pary wodnej, bilans parowy statku, czynniki wpływające na wydajność kotła utylizacyjnego oraz regulacja jego wydajności,
	- połączenia kotła opalanego paliwem z kotłem utylizacyjnym,
	- schemat podstawowy instalacji skroplinowej,
	- elementy instalacji; zawory skroplinowe, kontrola przepływu, zbiorniki obserwacyjne skroplin, chłodnice skroplin, skraplacz nadmiarowy,
	- schemat podstawowy instalacji zasilającej,
	- elementy instalacji: skrzynia cieplna, zbiorniki zapasowe wody kotłowej, pompy zasilające, kontrola i uzdatnianie wody, regulacja zasilania,
	- zasady eksploatacji instalacji parowo-wodnej; rozruch instalacji, kontrola w trakcie ruchu, odstawianie, konserwacja i czyszczenie,
	o) instalacje utylizacji energii strat cieplnych:
	- czynniki wpływające na celowość zastosowania utylizacji strat energii,
	- źródła strat energii i możliwości ich wykorzystania,
	- wpływ rozwiązania systemu na możliwości pokrycia potrzeb energetycznych siłowni,
	- schematy podstawowe systemów parowo-wodnych jedno- i dwuciśnieniowych,
	- systemy zintegrowane, parametry pracy systemów, podgrzewanie wody zasilającej i przegrzewanie pary,
	p) instalacje spalin wylotowych silników i kotłów:
	- schematy podstawowe instalacji oraz charakterystyka podstawowych elementów,
	- schematy blokowe i działanie instalacji silników, kotłów opalanych oraz spalarek,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- wykorzystanie spalin wylotowych do wytwarzania pary,
	- zasady eksploatacji i wpływ stanu technicznego instalacji na pracę silników okrętowych i kotłów,

	- emisja spalin przez urządzenia okrętowe; podstawowe uwarunkowania powstawania związków toksycznych spalin wylotowych,
	- charakterystyka składników toksycznych spalin,
	- możliwości zmniejszania emisji w silnikach okrętowych,
	- wymagania techniczne dotyczące emisji spalin,
	- sposoby i rozwiązania konstrukcyjne instalacji obróbki spalin z silników i kotłów okrętowych,
	- zagadnienia techniczne wymogów ograniczenia emisji spalin i certyfikacji silników w tym zakresie,
	q) instalacje zęzowe:
	- schematy ideowe,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- zabezpieczenia przed zalaniem pomieszczeń statku,
	- rozmieszczenie studzienek zęzowych, koszy ssących i osadników oraz ich połączenia z magistralą zęzową i pompami zęzowymi,
	- awaryjne ssanie zęz siłowni,
	- gromadzenie i postępowanie ze ściekami zaolejonymi,
	- odolejanie wód zęzowych,
	- gromadzenie i usuwanie ścieków z siłowni, resztkowanie zęz i zbiorników,
	- metody utylizacji odpadów ropopochodnych na statku,
	r) instalacje balastowe:
	- schemat podstawowy systemu,
	- wymagania stawiane instalacji,
	- eksploatacja pomp balastowych i zaworów,
	- zasady pompowania i resztkowania zbiorników balastowych,
	- instalacje automatycznego balastowania; zasada działania i obsługa,
	s) instalacja sprężonego powietrza:
	- schemat podstawowy systemu,
	- odbiory okrętowe sprężonego powietrza,
	- zapotrzebowanie powietrza na rozruch, przesterowanie i hamowanie silników okrętowych,
	- budowa i eksploatacja zbiorników głównych i pomocniczych powietrza, sprężarek głównych, awaryjnych i pomocniczych,
	- sterowanie innymi systemami i ich eksploatacja,
	t) instalacje wody słodkiej:
	- wymagania stawiane wodzie sanitarnej, do picia oraz wodzie do higieny osobistej,
	- zapotrzebowanie na wodę do picia, higieny osobistej oraz do celów gospodarczych,
	- pobieranie, przechowywanie i uzdatnianie wody sanitarnej i pitnej,
	- wykorzystanie wody wytworzonej w wyparownikach do celów sanitarnych,
	- schematy podstawowe systemów sanitarnych wody dopływającej, ich budowa i eksploatacja,
	- wymagania stawiane wodzie technicznej.
3	Napęd główny statków:
	a) opór kadłuba statku,
	b) okrętowe pędniki śrubowe:
	- charakterystyki obrotowe i hydrodynamiczne śrub,
	- sprawności śruby i kadłuba,
	- współpraca śruby z kadłubem statku,
	- kawitacja,
	- siła naporu i moc zapotrzebowana napędu,
	c) układy napędowe:
	- silniki napędów głównych i pomocniczych, rodzaje i charakterystyki podstawowe,
	- przegląd współczesnych układów napędowych głównych,
	- pojęcie osiągów znamionowych silnika,
	- podstawy doboru silników napędu głównego,
	- deklarowane pola obciążeń silników,
	- ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników, czynniki eksploatacyjne wpływające na te ograniczenia, dopuszczalne przeciążenia silników głównych,
	- podstawy współpracy silnika, śruby i kadłuba w stanach ustalonych i przejściowych, w różnych warunkach pływania,
	- charakterystyki napędowe statku,
	- dobór obciążenia użytecznego silnika,
	- sprawność napędowa, możliwości poprawy współpracy układu silnik - śruba,
	- układy przekładniowe, wpływ stopnia przełożenia na eksploatację układu,
	- układy ze śrubą nastawną,
	- pole współpracy układu silnik tłokowy - śruba nastawna,
	- współczesne rozwiązania układów napędowych z prądnicami wałowymi i sposoby ich eksploatacji,
	- awarie silników napędu głównego, zasady postępowania.
4	Nadzór i obsługiwanie tłokowych silników spalinowych napędowych w czasie pracy:
	a) metodyka prowadzenia nadzoru eksploatacyjnego,
	b) "statyczna" i "dynamiczna" praca silników - cechy charakterystyczne,
	c) parametry i wskaźniki pracy silników:
	- metody oceny zbioru wartości parametrów pracy silnika,
	- indykowanie silników - sposoby realizowania i wykorzystania przebiegów indykatorowych w bieżącej eksploatacji silników,
	- wyznaczanie wskaźników pracy silnika; średniego ciśnienia indykowanego i efektywnego, mocy indykowanej oraz użytecznej, jednostkowego zużycia paliwa i oleju cylindrowego, emisji składników spalin,
	d) pola pracy silników głównych,
	e) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników,
	f) czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	g) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
5	Czynniki eksploatacyjne wpływające na zużycie paliwa w siłowni okrętowej:
	a) siłownia,
	b) statek.
6	Planowanie zapasów niezbędnego paliwa, olejów smarowych, wody i innych czynników eksploatacyjnych siłowni i statku.	1

7	Planowanie przeglądów i sprawdzeń wszystkich silników i urządzeń statku; wprowadzenie - budowa i działanie symulatora siłowni okrętowej:	1
	a) uruchomienie i obsługa podstawowa programów symulatora,
	b) budowa i struktura funkcjonalna symulatora siłowni okrętowej,
	c) zapoznanie się z procedurami obsługi instalacji i urządzeń w zakresie podstawowym:
	- symbole graficzne, rodzaje parametrów i sposoby ich oznaczeń, możliwości wprowadzania nastaw,
	- operowanie funkcyjne urządzeniami roboczymi i sterującymi. funkcjonowanie siłowni okrętowej statku z siłownią posiadającą klasę A, UMS,
	- elementy składowe siłowni symulatora,
	- charakterystyka stanów eksploatacyjnych statku - siłowni,
	- odstawiony i zatrzymany statek, ruch portowy, stan gotowości manewrowej, manewry, jazda morska, postój na kotwicy, rozładunek i załadunek,
	- przygotowanie do uruchomienia siłowni ze stanu zatrzymanego,
	- ogólne zapoznanie się z rozwiązaniem siłowni statku w stopniu umożliwiającym rozpoczęcie procedury uruchamiania instalacji i urządzeń,
	- sprawdzenie podstawowych rozwiązań instalacji i ich stanu,
	- rozmieszczenie zbiorników,
	- poziom napełnienia,
	- zasilanie elektryczne siłowni z lądu i z agregatu awaryjnego,
	- lista urządzeń siłowni pracująca na zasilaniu lądowym i awaryjnym,
	- wykorzystanie obydwu form zasilania elektrycznego,
	- uruchomienie agregatu awaryjnego.
8	Uruchomienia i obsługa instalacji siłowni statku:		18	18
	a) przygotowanie i rozruch instalacji agregatu prądotwórczego:
	- uruchomienie instalacji chłodzenia wodą morską i słodką,
	- przygotowanie instalacji powietrza startowego,
	- przygotowania pozostałych instalacji obsługujących agregaty prądotwórcze,
	- start silnika agregatu prądotwórczego ze stanowiska manewrowego - lokalnego,
	- wzbudzenie prądnicy, synchronizacja z siecią, zmiana miejsca sterowania, praca w nadzorze automatycznym,
	- czynności włączenia generatora na GTR,
	- tryby pracy agregatów prądotwórczych,
	- praca pojedyncza i zespołowa agregatów prądotwórczych,
	b) uruchomienie i obsługa instalacji chłodzenia - woda morska:
	- zapoznanie się z budową instalacji chłodzenia,
	- parametry robocze instalacji, metodyka uruchomienia i nadzoru w czasie pracy oraz odstawiania,
	- dopasowanie parametrów pracy instalacji do bieżących warunków eksploatacyjnych: ruch portowy, jazda morska pod pełnym i częściowym obciążeniem, pływanie w warunkach szczególnych (strefa tropikalna, zalodzenie),
	- wykorzystanie chłodzenia wodą morską w układach pomocniczych siłowni - charakterystyka,
	- praca pojedyncza i zespołowa pomp wody morskiej,
	c) uruchomienie i obsługa instalacji chłodzenia silników - woda słodka:
	- przygotowanie do pracy,
	- czynniki wpływające na prawidłowe chłodzenie cylindrów - parametry robocze pracy instalacji,
	- tryby pracy - sterowania: ręczne i automatyczne,
	- zagadnienia eksploatacyjne: grzanie silnika, odpowietrzanie instalacji, włączanie i odstawianie wyparownika wody morskiej, nastawy zaworów termostatycznych, wymienniki układu utylizacji ciepła,
	- zabezpieczenia i priorytety prawidłowych parametrów pracy instalacji,
	- wykorzystanie chłodzenia w instalacjach pomocniczych siłowni - zasady pracy,

	d) uruchomienie i obsługa instalacji sprężonego powietrza:
	- budowa instalacji i jej przygotowanie do pracy,
	- nastawy parametrów roboczych,
	- zabezpieczenia prawidłowych parametrów pracy,
	- uruchomienie instalacji,
	- praca sprężarek powietrza w czasie manewrów silnika głównego - pojedyncza i zespołowa,
	- praca układu podczas jazdy morskiej,
	e) przygotowanie do ruchu instalacji parowo-wodnej:
	- praca instalacji w różnych warunkach eksploatacyjnych,
	- metodyka wprowadzenia nastaw w układzie wodnym - zasilającym kotła,
	- metodyka przygotowania kotła opalanego do uruchomienia,
	- ustalenie nastaw w układzie spalania,
	f) instalacja parowo-wodna - uruchomienie, nadzór w czasie ruchu i odstawienie:
	- metodyka procesu uruchomienia kotła opalanego,
	- ogrzewanie kotła od stanu zimnego,
	- prowadzenie procesu wstępnego rozruchu w trybie ręcznym - nastawy procesu spalania i zasilania wodą,
	- zmiany rodzaju paliwa destylowanego i pozostałościowego - uwarunkowania eksploatacyjne,
	- nadzór kotła w czasie pracy; praca ręczna, półautomatyczna i automatyczna układów funkcjonalnych kotła,
	- podnoszenie ciśnienia, regulacja parametryczna palnika,
	- regulacja wydajności kotła w różnych stanach eksploatacyjnych statku,
	- współpraca kotła opalanego i utylizacyjnego, dobór nastaw,
	- przygotowanie kotła do odstawienia,
	- czynności eksploatacyjne w instalacji po odstawieniu,
	g) uruchomienie i obsługa instalacji paliwowych - transportowych:
	- instalacja transportowa paliwa pozostałościowego i destylowanego - budowa i zasada działania,
	- parametry robocze w instalacji,
	- przygotowanie instalacji do ruchu,
	h) uruchomienie i obsługa instalacji paliwowych - oczyszczających:
	- instalacja oczyszczania; metoda oczyszczania paliw,
	- uruchomienie instalacji i urządzeń oczyszczających paliwa,
	- prowadzenie nadzoru w czasie transportu i oczyszczania paliwa,
	- zapobieganie wypadkom - przepełnienia zbiorników i wylewów,
	i) uruchomienie i obsługa instalacji paliwowych - transportowych:
	- budowa i zasada działania instalacji zasilania silnika głównego,
	- przygotowanie instalacji do ruchu,
	- zmiana rodzaju paliwa: pozostałościowego na destylowane i odwrotnie,
	- parametry robocze instalacji,
	- zabezpieczenia prawidłowych warunków pracy,
	j) uruchomienie i obsługa instalacji oleju smarowego:
	- instalacje transportowe - budowa,
	- instalacje obiegowe smarowania silników - budowa,
	- elementy składowe tych instalacji; zbiorniki obiegowe, pompy obiegowe, chłodnice, filtry ciśnienia i regulatory temperatury - parametry robocze,
	- przygotowanie instalacji do ruchu, nadzór w czasie pracy silnika,
	- zabezpieczenia prawidłowych parametrów pracy instalacji,
	- instalacja oczyszczania oleju obiegowego - uruchomienie,
	- instalacje oleju smarowego, hydraulicznego i pomocnicze - w różnych urządzeniach siłowni: silniki pomocnicze, przekładni, turbin parowych, śruby nastawnej, pochwy wału śrubowego i maszyny sterowej,
	- instalacje smarowania cylindrów - uruchomienie i nadzór w czasie pracy.
9	Przygotowanie do uruchomienia silnika napędu głównego statku:
	a) procedura przygotowania silnika napędu głównego w układzie bezpośrednim i pośrednim do ruchu,
	b) proces weryfikacji stanu gotowości wszystkich instalacji obsługujących silnik,
	c) czynności związane z prowadzeniem startu silnika, pracą na biegu jałowym oraz wzrostem obciążenia,
	d) działanie programów sterowania i systemów zabezpieczeń silnika napędu głównego,
	e) sposoby prowadzenia startu silnika: stanowiskowy, zdalny,
	f) realizacja i uwarunkowanie prowadzenia określonych sposobów manewrowania silnikiem.
10	Nadzór i obsługiwanie silników napędowych w czasie pracy:
	a) metodyka prowadzenia nadzoru eksploatacyjnego,
	b) "statyczna" i "dynamiczna" praca silników - cechy charakterystyczne,
	c) parametry i wskaźniki pracy silników:
	- metody oceny zbioru wartości parametrów pracy silnika,
	- indykowanie silników - sposoby realizowania i wykorzystania przebiegów indykatorowych w bieżącej eksploatacji silników,
	- wyznaczanie wskaźników pracy silnika; średniego ciśnienia indykowanego i efektywnego, mocy indykowanej oraz użytecznej, jednostkowego zużycia paliwa i oleju cylindrowego, emisji składników spalin,
	d) pola pracy silników głównych,
	e) ograniczenia eksploatacyjne minimalnych i maksymalnych obciążeń silników; czynniki eksploatacyjne wpływające na ograniczenia,
	f) dopuszczalne przeciążenia silników głównych.
11	Obsługa układu zdalnego sterowania silnika napędu głównego:
	a) struktura systemu zdalnego sterowania układem napędowym,
	b) podstawowe funkcje realizowane z poszczególnych stanowisk sterowania: miejscowego, odsuniętych - CMK (UMCS), mostek,
	c) działanie programowych zabezpieczeń silników: slow-down, shut-down,
	d) zakresy obciążeń niebezpiecznych i niedozwolonych,
	e) programowe zabezpieczenia pracy silników (load program, torque control, scavenge air limiter, over-speed),
	f) zasady dociążania i odciążania.
12	Współpraca układu głównego napędowego silnik - śruba - kadłub:
	a) dobór obciążenia eksploatacyjnego silnika,
	b) ocena pracy układu napędowego silnik - śruba na podstawie parametrów i wskaźników pracy silnika,
	c) możliwości kształtowania charakterystyk współpracy układu napędowego w jego eksploatacji,
	d) praca głównego układu napędowego w stanach ustalonych i nieustalonych.
13	Ochrona środowiska morskiego w eksploatacji statku:
	a) instalacje zęzowe:
	- przygotowanie instalacji do uruchomienia,
	- uruchomienie i nadzór w czasie pracy odolejaczy okrętowych,
	b) biologiczno-mechaniczne oczyszczalnie ścieków:
	- przygotowanie instalacji do uruchomienia,
	- obsługa podczas pracy,
	- parametry robocze pracy oczyszczalni ścieków.
14	Eksploatacja siłowni okrętowej w stanach awaryjnych:
	c) awaryjne zatrzymanie systemu elektrycznego statku (blackout):
	- najczęstsze przyczyny i możliwości zapobiegania,
	- sposoby przywracania właściwości eksploatacyjnej statku,
	d) praca silnika napędu głównego w stanach awaryjnych,
	- wyłączenie z ruchu cylindra silnika napędu głównego,
	- wyłączenie z ruchu turbosprężarki.

1. Pojęcia: bilansu energetycznego siłowni okrętowej z wyszczególnieniem elementów składowych, sprawności energetycznej siłowni i sprawności ogólnej napędu głównego oraz jej elementy składowe.

2. Budowa i zasada działania podstawowych i pomocniczych instalacji obsługujących statek oraz siłownię okrętową wraz z ich prawidłowymi parametrami pracy.

3. Budowa i zasada działania instalacji wody morskiej.

4. Budowa i zasada działania instalacji wody słodkiej.

5. Budowa i zasada działania centralnych instalacji chłodzenia, chłodzenia silników głównych i pomocniczych.

6. Budowa i zasada działania instalacji paliwowej z wyszczególnieniem poboru i wydawania (w tym procedury podłączania i odłączania węży transportowych), transportu, przechowywania, oczyszczania i zasilania paliwem silników i kotłów okrętowych.

7. Budowa i zasada działania instalacji oleju smarowego z wyszczególnieniem transportu, przechowywania, oczyszczania oleju smarowego dla poszczególnych urządzeń siłowni okrętowej.

8. Budowa i zasada działania instalacji pomocniczych grzewczych: parowo-wodnej oraz oleju termicznego.

9. Budowa i zasada działania instalacji utylizacji energii strat cieplnych oraz czynniki wpływające na celowość zastosowania utylizacji strat energii, źródła energii strat i możliwości ich wykorzystania.

10. Budowa i zasada działania instalacji zęzowych.

11. Budowa i zasada działania instalacji balastowych.

12. Budowa i zasada działania instalacji sprężonego powietrza.

13. Opory kadłuba statku.

14. Siła naporu śruby i moc zapotrzebowana napędu.

15. Napęd statku, główne typy układów napędowych.

16. Rodzaje silników napędów głównych i pomocniczych, charakterystyki podstawowe.

17. Specyfikacja osiągów silników.

18. Podstawy doboru silników napędu głównego.

19. Ograniczenia eksploatacyjne obciążeń silników, czynniki eksploatacyjne wpływające na te ograniczenia, dopuszczalne przeciążenia silników głównych.

20. Podstawy współpracy silnika, śruby i kadłuba w stanach ustalonych i przejściowych, w różnych warunkach pływania.

21. Układy napędowe pośrednie, cechy i właściwości charakterystyczne.

22. Zasady bezpiecznego włączania i wyłączania poszczególnych urządzeń siłowni.

23. Organizacja pracy w siłowni.

24. Rutynowe czynności związane z przyjmowaniem, pełnieniem i przekazywaniem wachty.

25. Zasady eksploatacji statku, w szczególności silników napędowych, w zróżnicowanych warunkach klimatycznych.

Czynności przejęcia, pełnienia i zdania wachty maszynowej:

a) czynności związane z przejmowaniem wachty w siłowni: czas na przejęcie wachty i kontrolę wszystkich pracujących maszyn, mechanizmów pomocniczych i systemów, zapisanie odchyleń od normalnych wartości wyjaśnienie przyczyn odchyleń; kontrola: poziomu mediów roboczych, ważniejszych parametrów pracy, kontrola stanu zęz siłowni; sprawdzenie i kontrola dziennika maszynowego; procedura przejmowania wachty,

b) czynności związane z pełnieniem wachty: regularna kontrola wszystkich pracujących mechanizmów i urządzeń; kontrola i rejestracja ważniejszych parametrów pracy silnika głównego i innych urządzeń; sprawdzanie stanu obciążenia silnika; pomiary związane z obliczaniem mocy efektywnej, zużycia paliwa i sporządzaniem bilansów; posługiwanie się systemem łączności wewnętrznej statku,

c) czynności związane z przekazywaniem wachty maszynowej.

1. Wykonywanie czynności związanych z przejęciem, pełnieniem i przekazaniem wachty,