Numer ewidencyjny PESEL nadawany jest losowo, zazwyczaj po tuż po urodzeniu dziecka w Polsce. Pierwsze sześć cyfr oznacza datę urodzenia, kolejne trzy to liczba porządkowa. Przedostatnia cyfra oznacza płeć, a ostatnia jest numerem kontrolnym. Większość osób posiada ten sam PESEL do końca życia. Nie można go bowiem swobodnie zmieniać - na przykład po ślubie lub dlatego, że ktoś uważa liczby 999 za "szatańskie".

 

PESEL można zmienić w ściśle określonych przypadkach

Przepisy ustawy o ewidencji ludności wymieniają okoliczności kiedy obywatel może wnioskować o zmianę PESEL:

  • jeśli doszło do zmiany daty urodzenia,
  • w przypadku podania błędnych informacji przy nadaniu numeru PESEL (jeśli urzędnik mógł zostać wprowadzony w błąd, co do tożsamości), 
  • jeśli urzędnik pomylił się podczas wprowadzania danych do systemu (podał błędną datę urodzenia lub płeć),
  • jeśli doszło do zmiany płci.

Jeśli zmiana numeru PESEL jest związana z powstaniem nowego aktu urodzenia (na przykład w wyniku adoptowania dziecka), nowy numer zostanie nadany z urzędu.  Zmiana PESEL jest bezpłatna. Uprawniony do zmiany tego numeru jest tylko i wyłącznie minister właściwy do spraw informatyzacji. Może to zrobić na wniosek:

  • kierownika urzędu stanu cywilnego (w przypadku zmiany daty urodzenia lub płci w akcie urodzenia na podstawie — na przykład orzeczenia sądu — lub prostuje błąd pisarski),
  • urzędu gminy (w przypadku, gdy pomylił się w trakcie wprowadzania danych do systemu lub został wprowadzony w błąd, co do tożsamości osoby, której nadany został numer PESEL),
  • Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (jeśli wniosek o nadanie numeru PESEL był złożony przed 1 marca 2015 r. przez płatnika składek ubezpieczeniowych lub indywidualnie do ówczesnego MSW).

 

Czytaj także: Od soboty cudzoziemcy mogą wnioskować o PESEL do celów podatkowych

Błędy wychodzą czasem przypadkiem

Karol Lipiński, kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w Szczecinie opowiada, że co roku do urzędu wpływa średnio do 10 wniosków o zmianę PESEL. Większość z nich związanych jest z prostowaniem lub właściwym zapisem daty urodzenia.

-  Dopóki ktoś nie dokonuje zmiany w aktach stanu cywilnego, to nie ma możliwości, aby w numerze PESEL był błąd. Dopiero działanie kierownika USC, na przykład po przez zmianę płci lub prostowanie błędu, który jest w dacie urodzenia, skutkuje zmianą numeru PESEL w rejestrze  - mówi Karol Lipiński.

Coraz mniej jest sytuacji związanych z odtwarzaniem akt stanu cywilnego, które zaginęły lub zostały zniszczone w czasie ostatniej wojny. Problem dotyczył głównie osób urodzonych poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej.  

- Sądy odtwarzały te akty, a potem okazywało się, że w jakieś parafii lub archiwum zachowały się stosowane dokumenty – przytacza Karol Lipiński.

Sporo błędów powstało też podczas migracji akt stan cywilnego do systemu informatycznego.

 

Zmiana PESEL powoduje szereg konsekwencji

Po zmianie PESEL trzeba na nowo wyrobić dokumenty tożsamości, wprowadzić zmiany w różnego rodzaju rejestrach i bankowości. Wszędzie tam, gdzie do autoryzacji służy PESEL. Osoba, której zmieniono numer PESEL, traci na przykład dostęp do unijnego cyfrowego potwierdzenia szczepienia przeciwko COVID-19 – na co zwraca uwagę Rzecznik  Praw Obywatelskich, do którego wpłynął wniosek obywatelki o pomoc w odzyskaniu certyfikatu szczepienia, który uzyskała szczepiąc się w czerwcu - gdy miała jeszcze poprzedni PESEL. Numer ten potem został zmieniony i zaktualizowany we wszystkich systemach. Potem jej certyfikat szczepienia przestał być widoczny w aplikacji Indywidualne Konto Pacjenta. W Centrum e-Zdrowia dostała informację o braku zgody na przepisanie danych pacjenta ze starego numeru PESEL - na nowy.

W sierpniu 2021 r. RPO wystąpił w tej sprawie do dyrektora Centrum e-Zdrowia, które jest administratorem systemu gromadzącego informacje o szczepieniach i odpowiada też za wydawanie Unijnego Certyfikatu Cyfrowego COVID w Polsce. W ocenie RPO zgłoszenie obywatela legitymującego się nowym numerem identyfikacyjnym, dotyczące utraty dostępu do dokumentacji medycznej, powinno zostać rozpatrzone z uwzględnieniem  rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczących unijnych cyfrowych zaświadczeń COVID oraz ochrony danych osobowych.

- Centrum e-Zdrowia powinno zatem wydać nowy unijny certyfikat cyfrowy COVID z aktualnymi danymi osobowymi zgłaszającego – uważa RPO.

W odpowiedzi, dyrektor Departamentu Wdrożeń Systemu e-Zdrowia wyjaśnił, że Centrum nie ma obecnie możliwości przepisania dokumentacji medycznej dotyczącej szczepień z poprzedniego na nowo nadany numer PESEL. W związku z tym problem skierowano do Ministerstwa Zdrowia. Zdaniem RPO resort zdrowia powinien rozwiązać problem braku dostępu osób, którym zmieniono numer PESEL, do unijnego cyfrowego zaświadczenia COVID.