Procedurę usuwania linii rozpoczyna się ustalenia na jakiej podstawie dane linie wybudowano. W tym celu należy kierować zapytanie do Zakładu Energetyki, a przy braku odpowiedzi – do urzędu gminy. Dalsze postępowanie zależy od tego, czy właściciel nieruchomości (obecny lub jego poprzednik prawny) wyrażał zgodę na budowę urządzenia przesyłowego, czy też nie. W pierwszym przypadku zgodnie z Sądem Najwyższym [wyrok SN z dn. 9.08.2005, sygn. IV CK 82/05] można wystąpić z wnioskiem o usunięcie linii. Prawo usuwania linii nie jest jednak prawem bezwzględnym [wyrok SN z dn.19.05.2004 r. (sygn. III CK 496/02)]. Dopuszczalne jest bowiem usunięcie linii nawet wtedy, gdy przedsiębiorstwo przesyłowe uzyskało zgodę, poprzednika obecnego właściciela, na usytuowanie linii na jego gruncie. Po pierwsze dlatego, że mimo, iż plan zagospodarowania przestrzennego przewiduje, jak nieruchomość można zagospodarować, to nie precyzuje komu przysługuje takie prawo. Po drugie: działania zgodne z planem mogą być równocześnie naruszeniem prawa własności.

Przesunięcie linii – „skablowanie”

Tzw. skablowanie polega na przerobieniu napowietrznego urządzenia liniowego w urządzenie liniowe położone pod ziemią w zabezpieczonym kablu. Modernizacja linii zwiększa możliwości korzystania z nieruchomości i zazwyczaj wiąże się z ulepszeniem urządzeń przesyłowych. Koszty skablowania pokrywa inwestor i są zależne m.in. od długości kablowanego odcinka linii, ilości przewodów, od tego, czy modernizacja przebiega przez inne działki i czy była już wcześniej kablowana na innych odcinkach oraz od napięcia przekształcanej linii. Kablowanie 220 jest dość trudne i dużo droższe od 110, a kablowanie 400 przez prywatnego inwestora praktycznie niewykonalne.

Wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu

Zasadniczo, kiedy właściciel wyraził zgodę na budowę urządzenia przesyłowego, nie może żądać usunięcia linii wysokiego napięcia. Przysługuje mu jednak prawo uzyskania wynagrodzenia za zmniejszenie wartości nieruchomości [wyrok SN z dn. 25.02.2004 r., sygn. akt: II CK 32/03] pod warunkiem, że wcześniej nie zawarł umowy o bezpłatnym korzystaniu. Wysokość wynagrodzenia stanowi najczęściej wartość czynszu, jaki właściciel uzyskałby z faktycznej dzierżawy. Istotne jest to, że wynagrodzenie można uzyskać jedynie za ostatnie 10 lat.

Wykup gruntu

Właściciel nieruchomości może także zażądać wykupu gruntu od przedsiębiorstwa przesyłającego [ wyrok SN z dn. 16.07.2004 roku (syg. akt. I CK 26/04)]. Podstawę stanowi m.in. art. 231 § 2 kodeksu cywilnego. Uzasadnienie można sformułować w następujący sposób: jeśli linia energetyczna przyczyniła się do zmniejszenia wartości nieruchomości, to tym samym ingerowała w jej własność.

Błędy przedsiębiorstw przesyłowych

Warto sprawdzić, czy plany realizacyjne linii wysokiego napięcia były zrealizowane przed wydaniem pozwolenia na budowę, czy też po. Jeżeli inwestycja na danym gruncie nie miała przebiegać, zachodzi wtedy tzw. samowola budowlana. Ponadto, jeśli Zakład Energetyczny nie wykazał prawa do własności ziemi, stwierdza się nieważność planów inwestycyjnych, które zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości, z naruszeniem prawa lub bez postawy prawnej. Zdarza się również, że gmina wydaje pozwolenia na inwestycje liniowe po wygaśnięciu pozwolenia na budowę (ważność pozwolenia wynosi pół roku). Takie postępowanie jest naruszeniem właściwości (gmina jako organ niższej rangi). Pozwolenie na budowę na podstawie nieważnej decyzji o lokalizacji inwestycji powoduje obligatoryjną nieważność pozwolenia na budowę.

Bartłomiej Kaliński – pracownia architektoniczna CoolartDesign Architecture